Varkens op stro in speciaal afzetproject

De 5.000 vleesvarkens op roosters van Klaus en Marianne Albersmeier maakten plaats voor 3.500 varkens op stro. Het vlees wordt exclusief vermarkt door Rewe West.Marianne en Klaus Albersmeier zijn enthousiaste varkenshouders. Tot eind 2019 hielden ze hun 5.000 vleesvarkens in traditionele stallen met mechanische ventilatie en volledig roostervloeren. De toenemende maatschappelijke kritiek op deze vorm van huisvesting én een in 2015 gepubliceerd rapport van de wetenschappelijke adviesraad van het Duitse landbouwministerie zetten de ondernemers aan het denken. ‘Doodlopende weg’“Nadat we dit rapport hadden gelezen, was het ons duidelijk dat we een doodlopende weg bewandelden”, stelt Klaus. Daarop oriënteerden ze zich op een volledig andere manier van vleesvarkens houden. “Biologisch was geen optie”, zegt Marianne. “We twijfelden er sterk aan of we wel genoeg biologische biggen geleverd konden krijgen. We wilden wél naar een systeem dat op elk moment de overstap naar biologisch mogelijk maakt.”Klaus en Marianne Albersmeier in Lippetal (D.) hebben in 2018-19 hun reguliere stallen voor 5.000 vleesvarkens omgebouwd naar strohouderij van 3.500 vleesvarkens. Er ligt een afzetcontract met een grote retailer als zekerheid. - Foto's: TopAgrarBedrijfsinfo3.500 vleesvarkens
420 varkens per afdeling/stal
1,5 vierkante meter hokoppervlak/dier
140-150 kilo levend gewicht bij afleveren
4 medewerkers
5-jarig afzetcontract
3.000 ton stro per jaar
€ 1,5 miljoen geïnvesteerd in ombouwOmbouw stallen duurde ruim een jaarDe ombouw van de stallen startte in 2018 en nam ruim een jaar in beslag. Stal na stal werd aangepast, terwijl het bedrijf bleef draaien. Zodra een stal leeg kwam, werd alle inrichting verwijderd, de roosters dichtgestort en de vloer geëgaliseerd. Van de oude inrichting resteert alleen nog de sensorvoedering met korte troggen. Daarmee had het echtpaar zeer goede ervaringen en resultaten. Afdelingen van 420 varkensIn elke afdeling is nu plaats voor circa 420 vleesvarkens die elk 1,5 vierkante meter hebben. De dichte vloeren zijn volledig met stro ingestrooid. De ventilatie bleef intact. Doordat de ramen weggehaald zijn, komt nu een deel van de verse lucht via deze openingen in de gevels naar binnen.Een fraai overizcht van het bedrijf van de Albersmeiers.Ingestrooide uitloopAlle dieren hebben toegang tot een ingestrooide uitloop die voor ongeveer driekwart overkapt is. Die uitloop gaf nog de meeste problemen bij de vergunningverlening. “De ambtenaren wisten niet hoe ze de ammoniakemissie moesten inschatten, omdat voor dit soort systemen geen normen zijn”, zegt Klaus. De oplossing lag in een zodanige krimp in dieraantallen dat het bedrijf niet langer onder de federale milieuwetgeving (BImSch-Verfahren) valt. Stallen uitgemest met teleskoopkaderBij de ombouw is er goed op gelet dat alle stallen gemakkelijk met een teleskooplader uitgemest kunnen worden. Elke week worden de hokken uitgemest. Tijdens het laden van de mest zijn de varkens in de uitloop opgesloten. Het ontmesten neemt ongeveer drie uur per stal. Daarna gaan er twee tot drie grote balen stro in de hokken. Die worden grof verdeeld, de varkens nemen de rest van de verdeling voor hun rekening. Tussen twee ontmestingen wordt niet bijgestrooid. 3.000 vierkante en ronde balen stroHet bedrijf gebruikt nu zo’n 3.000 vierkante en ronde balen per jaar. Een deel ervan is opgeslagen in een loods, de rest wordt onder plastic op het land bewaard. Bij aankoop en het lossen van het stro letten de ondernemers er speciaal op dat het droog is. De stromest wordt op een 600 vierkante meter grote mestvaalt opgeslagen. De ondernemers waren verrast door de daaraan gestelde eisen, vooral vanuit oogpunt van bescherming van het grondwater.De varkens zitten in groepen van circa 200 alle volledig op stro met ruime uitloop.Mestplaat wettelijk gekeurdConstructie-eisen schreven ‘een gigantische hoeveeheid’ bewapeninsstaal voor. “De diverse overheden wilden uitsluiten dat de plaat zou scheuren.” Tijdens de aanleg van de mestvaalt heeft een onafhankelijk bureau alle vrachten beton bemonsterd en gecontroleerd. Voor de ingebruikname van de mestplaat is er een wettelijke keuring ervan doorgevoerd. Varkens lopen de marathonDe Albersmeiers hebben nog geen spijt van de overstap. Maar ook op stro gaat niet alles zomaar vanzelf. De controle vraagt meer tijd dan voorheen. Daarbij is de controle nu fysiek zwaarder, omdat de varkens levendiger zijn en continu aan de broekspijpen trekken. „Zieke dieren moeten we zo snel mogelijk signaleren en afzonderen, anders worden ze door hun groepsgenoten aangevallen”, benadrukt Klaus.Zieke dieren moeten we zo snel mogelijk signaleren en afzonderen, anders worden ze door hun groepsgenoten aangevallen^{Klaus Albersmeier}Staartenbijten niet uitgeslotenOndanks ruim strogebruik is staartenbijten niet volledig uitgesloten. Daarbovenop zijn er rangordegevechten tussen de varkens en zijn ze agressief tegenover zwakkere hokgenoten. “Daarom testen we nu andere eindberen, waaronder Spaanse Durocs. Onze eerste indruk is dat hun nakomelingen zich duidelijk rustiger gedragen. Dat is belangrijk, want na de zomer willen we alleen nog varkens met intacte staarten afmesten.”Afleveren vraagt meer tijdOok het afleveren van de slachtrijpe dieren vraagt meer tijd dan voorheen. “En dat kost geld.” Twee keer per week sorteren Klaus, zijn vier medewerkers en een stagiair 70 dieren uit de groep van 420.De grote groepen hebben ook voordelen. “Doordat de dieren eraan gewend zijn grote afstanden te lopen, leidt het afzonderen met een drijfschotje duidelijk tot minder stress dan in het verleden. Ze laten zich nu makkelijker leiden.”Om hektiek bij het afleveren te voorkomen, sorteren de ondernemers de slachtrijpe varkens minstens een dag voor afleveren uit. Ze krijgen dan al een klap met de slachthamer om ze te merken. Zo is er tijd om zich van de stress te herstellen, wat de vleeskwaliteit ten goede komt.De opslag van de stromest is circa 600 vierkante meter. De ondernemers waren verrast door de daaraan gestelde eisen, vooral vanuit oogpunt van bescherming van het grondwater. Constructie-eisen schreven ‘een gigantische hoeveeheid‘ bewapeninsstaal voor. „De diverse overheden wilden uitsluiten dat de plaat zou scheuren.“ Tijdens de aanleg van de mestvaalt heeft een onafhankelijk bureau alle vrachten beton bemonsterd en gecontroleerd. Voor de ingebruikname van de mestplaat is er een wettelijke keuring ervan doorgevoerd.Afzetproject van ReweDie goede vleeskwaliteit is cruciaal. Want de Albermeiers verkopen het hele varken via het Strohwohl-project van Rewe West. Die retailer maakt reclame met de slogans ’Strohwohl, uit respect voor dier & natuur’ en ‘genieten met een schoon geweten’. Het vlees ligt in 60 supermarkten in de deelstaten Noordrijnland-Westfalen en Rijnland Palts. Die vestigingen worden twee keer per week bevoorraad. Rewe rekent tussen de € 4 en € 6 per kilo meer dan voor regulier geproduceerd vlees.Toeslag ligt voor vijf jaar vastRewe heeft zich contractueel verplicht jaarlijks minstens 7.500 varkens af te nemen. De toeslag die ze ervoor betaalt, staat voor de looptijd van het contract, vijf jaar, vast. “Die toeslag dekt onze meerkosten van extra arbeid, hogere voederconversie en de kosten van het stro volledig af. Daarbovenop is er een risicotoeslag.”Strenge voorwaardenDe voorwaarden zijn streng: alle varkens op stro, twee keer zoveel hokoppervlak per dier als wettelijk voorgeschreven, uitloop en afleidingsmateriaal, gebruik van regionaal geproduceerde, GMO-vrije grondstoffen en voeders en korte transportafstanden. Koelvitrine-team in de stalRewe is tevreden hoe het concept Strohwohl bij de consument geland is. Om de afzet nog verder te vergroten, worden de winkelmedewerkers regelmatig bijgeschoold. „Het vlees verkoopt niet vanzelf, de klanten moeten geïnformeerd worden”, luidt het parool bij de retailer.

In de bijscholing van de medewerkers achter de koelvitrines is bezoek aan het varkensbedrijf opgenomen. „We tonen de vleesverkopers hoe we de dieren houden, waarom dat zo belangrijk is en we gaan uitgebreid in op alle door hen gestelde vragen”, zegt Marianne Albersmeier.

De klanten in de winkels worden daarbovenop ook nog met brochures en productvideo’s geïnformeerd. De belangrijkste verkoopargumenten zijn de goede vleeskwaliteit, de sappigheid ervan en de huisvesting met veel dierwelzijn.Aflevergewicht 140 tot 150 kiloVoor Rewe telt dat de smaak van het Strohwohl-vlees zich onderscheidt. Meer smaak komt onder andere vanuit een dikkere speklaag en meer intramusculair vet dan bij regulier gemeste varkens. De dikkere speklaag komt van het hoge slachtgewicht: de Albermeiers leveren de varkens bij een levend gewicht van 140 tot 150 kilo.De uitloop is circa 70% overdekt. Het uitmesten gaat met een telescooplader. Uitmesten van een stal van 420 varkens neemt ongeveer 3 uur in beslag.‘Niet gekort op meer spek’Het hoge slachtgewicht is financieel geen enkel probleem. Er wordt afgerekend zonder gewichtskortingen of kortingen wegens vleespercentage. „Meer spek wordt dus niet gekort”, aldus de varkenshouder.Overtuigd van conceptKlaus Albersmeier kan nog steeds goed slapen, ondanks de investering van rond € 1,5 miljoen. “We zijn overtuigd van het concept. En de afzet was al contractueel afgedekt voor we investeerden.” En als na vijf jaar het contract niet verlengd wordt? “Ons plan-B is dan over te stappen op biologische varkens. Met onze biggenleverancier hebben we dat al besproken. Hij zal dan zijn bedrijf ook omschakelen, zodat wij verzekerd blijven van biggen.”Medeauteur: Manfred Weber