Techniek variabel poten werkt, kennis ontbreekt

Aardappeltelers experimenteren volop met variabel poten. De techniek werkt goed, constateren NPPL-deelnemers. Maar er zijn nog genoeg hindernissen die een doorbraak in de weg staan.Of er een doorbraak mogelijk is voor variabel poten, daarover zijn de meningen van telers van consumptie-, zetmeel- en pootaardappelen verdeeld. Over één ding zijn ze het wel eens: technologisch werkt het als een trein, zo blijkt uit gesprekken met zeven telers van de verschillende soorten aardappelen. Pootmachines zijn technisch gezien voldoende uitgerust om variabel te poten, maar wat de experimenterende telers er vaak wel gelijk bij opmerken, is dat er vaak een stevig prijskaartje aan hangt dat kan variëren van € 10.000 tot € 15.000. Dat geldt ook voor de technologie om taakkaarten te lezen. Een nieuw scherm met gps en de benodigde licenties kan meer dan € 10.000 kosten. Daarbovenop komen nog kosten voor een losse taakkaart: € 30 tot € 100.Bij Anselm Claassen, deelnemer aan de Nationale Proeftuin Precisielandbouw (NPPL), worden pootaardappelen variabel gepoot met behulp van een taakkaart. - Foto: Koos GroenewoldBehoefte aan rekenregelsTelers die kunnen investeren, moeten anno 2020 probleemloos variabel kunnen poten, maar er is meer nodig voor een doorbraak buiten de koplopers, zo vertellen de telers in de Nationale Proeftuin Precisielandbouw (NPPL). Want hoe weet een teler welke variabele afstand de optimale is voor knollen om goed te groeien? Kennis, in de vorm van rekenregels, is over de gehele linie binnen de aardappelenwereld een nadrukkelijke wens. “Er is behoefte aan betere rekenregels, voor een meer betrouwbaar resultaat van variabel poten”, zo vertelt de Groningse aardappelteler Anselm Claassen, die al tien jaar variabel poot met pootaardappelen, maar zelf ‘de puzzel’ nog niet heeft opgelost. “Bij pootaardappelen gaat het erom dat we zoveel mogelijk aantallen halen. Soms poten we variabel, maar dan is de afstand niet helemaal onderbouwd.”Bij zwaardere grond kiest Claassen voor dichter poten, in de hoop dat dit meer knollen oplevert. Toch blijven er veel vragen openstaan. Een ‘vaste rekenregel’ zou meer basis kunnen geven, maar die is er niet. Claassen: “Want hoe dicht moet je dan precies gaan? En doen we het niet te dicht op elkaar?” Een gedeelte van het perceel heeft hij variabel gepoot met verschillende afstanden. “Met 12, 14, 16 en 18 centimeter. Vervolgens kijken we welke afstand het beste werkt.”Grootte minder van belangOok in de wereld van zetmeelaardappelen krijgt variabel poten steeds meer voet aan de grond. Jans Klok volgt als coördinator Kennis en Ontwikkeling voor Avebe diverse experimenten op dit gebied. “Een aantal van onze telers is op bescheiden schaal bezig met variabel poten, het gaat dan met name om het gebruiken van een nauwere pootafstand naast de spuitpaden. Ook zijn er telers die een ruimere plantafstand gebruiken onder en naast een bomenrij, in verband met minder lichtinval.”NPPL-deelnemer Menko Duisterwinkel uit Groningen werkt met taakkaarten voor variabel poten. - Foto: Mark PasveerRendement staat vooropBij de zetmeelaardappelen is de grote vraag wat nu precies de optimale plantafstand is tussen de knollen. Hoeveel stengels zijn er per meter, per rij of per ras nodig voor de optimale zetmeel- en eiwitopbrengst? Daaruit kwam volgens Klok een belangrijke les naar voren: vijftien gegroeide hoofdstengels per meter rij is daarbij optimaal. Maar met welke pootafstand die groei van vijftien stengels het beste bereikt wordt, dat varieert volgens Klok weer per ras en per sortering. Bij zetmeelaardappelen blijft volgens Klok uiteindelijk de hoeveelheid drogestofproductie en het rendement het belangrijkste, maar het is nog niet onderbouwd of variabel poten daar een bijdrage aan levert. “Uiteindelijk willen we rendementsverbetering in de teelt van zetmeelaardappelen voor elkaar krijgen.”Zichtbaar resultaat consumptieaardappelenAls het gaat om consumptieaardappelen zijn telers vaak al wat verder, en zijn er bij sommigen zelfs duidelijke resultaten zichtbaar. Maar er blijven flinke uitdagingen bestaan. Consumptieaardappelenteler Mischa Raedts in Sevenum in Limburg constateerde bij zijn eerste poging een positief effect bij zijn experiment. “We hebben toen het hogere gedeelte van een perceel dichter op elkaar gepoot dan het lagere gedeelte, zodat je een meer egale maat krijgt in de aardappelen. Dat viel niet tegen, maar het verschil was ook niet zó groot dat ik ervan achteroversloeg.” Een collega die er al wat verder mee is, Jacob van den Borne in Noord-Brabant, stelt dat het lukt om de opbrengst met wel 90 tot 95% op te rekken. “De spuitpaden waren de eerste stap, maar we zijn daarna ook schaduwwaardes gaan berekenen. Die krijgen minder licht en minder water. Dat lukte ons met behulp van drones en luchtfoto’s. Daarmee bouwden we een algoritme. Mede aan de hand van schaduwzones worden aardappelen nu ruimer geplant.”Een getrokken AVR Ceres 450-pootmachine met G-force-hakenfrees. - Foto: Peter RoekOp zoek naar verdienmodelDe grootste hindernis die genoemd wordt door telers van consumptieaardappelen, is de beperkte beschikbare tijd. “Je krijgt van tevoren een paar aanwijzingen, maar wanneer je aan de slag gaat, moet je de machines afstellen en constant op onderzoek uit om uit te vogelen hoe het werkt”, vertelt Raedts. Voor Van den Borne, die al jaren bezig is om zijn opbrengst te optimaliseren, geldt dat ook. Wat hem betreft is het met name zaak om een ‘goed verdienmodel’ te vinden. “We werken nu met variabel poten vaak nog met ruwe schattingen en ruwe metingen. We moeten dit verder uitdiepen. De focus ligt niet meer op de techniek, want die werkt. We zoeken nu een goed businessmodel erbij.” Hij merkte bijvoorbeeld bij één proef dat de netto-opbrengst niet veel omhoog ging, maar dat de lengte van de knollen wel groter werd door variabel te poten. “Als dat een extra uitbetaling betekent, wordt het voor veel boeren interessant.” De techniek achter het variabel potenEen pootmachine moet exact kunnen uitvoeren wat de teler opdraagt. Die veelgebruikte machines zijn een hydraulisch aangedreven snarenbedpootmachine, een ketting-aangedreven bekerpootmachine en een hydraulisch aangedreven bekerpootmachine. De aardappelen komen bij een snarenbedpootmachine via een hydraulisch aangedreven bandje vanuit de bunker op het snarenbed van de pootmachine. Met ultrasone sensoren is het bij sommige machines mogelijk om te zien of er genoeg aardappelen op het snarenbed liggen. Via die sensoren kan de snelheid van de band worden bijgestuurd. Bij het snarenbedconcept kan er gebruikgemaakt worden van gps, om zo het perceel in kaart te brengen zodat de afleg van de pootaardappelen zo precies mogelijk gebeurt.

Ketting-aangedreven bekerpootmachines
Ook ketting-aangedreven bekerpootmachines, die in het algemeen wat vaker voorkomen, kunnen variabel poten. De gebruiker stelt aan de zijkant van de machines met tandwielen en ketting de pootafstand in. Poten gaat met een element waarin een riem ronddraait met bekers erop gemonteerd op een bepaalde afstand. De aardappelen komen in de beker met behulp van een triller. De toedekschijven doen de rest. Welke rijsnelheid de bestuurder ook gebruikt, de afstand blijft hetzelfde.

Hydraulisch aangedreven bekerpootmachines
Bij hydraulisch aangedreven bekerpootmachines worden de elementen die de pootafstand bepalen aangestuurd vanuit een hydrauliekmotor. Met behulp van een sensor die communiceert met een sensor achterop het wiel, wordt overal dezelfde afstand gebruikt die door de bestuurder ingesteld is. Bij beide typen bekerpootmachines is het mogelijk om gps aan te sluiten. Door taakkaarten in het besturingssysteem in te laden, is het mogelijk om in pootafstand binnen het perceel te wisselen.