Stikstofbesluit raakt niet alleen veehouderij

Het buiten werking stellen van het Programma Aanpak Stikstof dringt langzaam door in alle geledingen van de economie en de maatschappij. Er moeten keuzes worden gemaakt.Het besluit van de Raad van State om het Programma Aanpak Stikstof buiten werking te stellen dringt langzaam door in alle geledingen van Nederland. Nadat in mei de veehouderij was opgeschrikt, worden nu ook andere sectoren zich bewust van de impact van de rechterlijke uitspraak.Rol van de veehouderijBij de discussie over de mogelijke oplossingen van het stikstofprobleem komt snel de veehouderij in beeld. De veehouderij is verantwoordelijk voor ongeveer 42% van de voor de natuur schadelijke stikstofdepositie, blijkt uit cijfers van het Compendium voor de Leefomgeving. Daarmee is de landbouw de belangrijkste ‘leverancier’ van stikstof, vooral in de vorm van ammoniak. Dan lijkt het logisch dat daar ook een oplossing wordt gezocht.Maar het is niet alleen de landbouw die voor stikstofdepositie zorgt. Verkeer, luchtvaart, industrie, energiebedrijven en woonwijken zorgen ook voor stikstofdepositie – zelfs de aanleg van windmolens gaat gepaard met uitstoot van stikstof.Technische maatregelenAls het gaat om vermindering van de stikstofdepositie, pleiten partijen vanuit de veehouderij steeds voor technische maatregelen, voermaatregelen en het voorkomen van de uitstoot van ammoniak bij de opslag en het uitrijden van mest en uit stallen. Frits van der Schans en Wouter van der Weijden (Centrum Landbouw en Milieu) betoogden eerder dat een forse impuls van de weidegang in combinatie met een schone stalvloer extra bijdraagt aan vermindering van de ammoniakemissie, net als mestverdunning met water bij mestaanwending in en onder de zode.Andere maatregelenBuiten de veehouderij klinkt een rigoureuzere oplossing: inkrimpen van de veestapel. Dat is echter niet de enige optie. Verlaging van de maximumsnelheid op snelwegen heeft ook effect, evenals vermindering van de uitstoot door de industrie en de energiesector. Maatregelen tegen paasvuren en andere vreugdevuren, open haarden, allesbranders en sfeerverwarming dragen ook bij aan de vermindering van de stikstofuitstoot.Keuzes makenFrits van der Schans (CLM Onderzoek & Advies) zegt op het discussieforum Foodlog dat het onvermijdelijk is om keuzes te maken. Tegelijk moeten alle betrokken sectoren (natuur, landbouw, verkeer en industrie) bij de afwegingen worden betrokken. “Onvermijdelijk is dat we moeten kiezen tussen verschillende beperkingen: bij welke sector heeft een beperking meer of juist minder maatschappelijke impact”, stelt hij. “De gedachte dat alles technisch is op te lossen, ligt achter ons; elke technische oplossing leidt tot een hoger energiegebruik. En zo lang het grootste deel van onze energie een fossiele oorsprong kent, zullen we daar de integrale oplossing niet vinden.”NatuurgebiedenEen oplossing die af en toe ook rondzingt, is het schrappen van natuurgebieden waarvoor de bescherming een hopeloze zaak is geworden. Matthijs Nijboer (Natuur en Milieu) zei daarover op een discussiemiddag van Foodlog: “We moeten reëel zijn. In sommige gebieden is natuur misschien niet meer mogelijk. Die keuze moet je ook maken.”