SINS herkennen en aanpakken bij pasgeboren biggen

De niet-infectieuze aandoening Swine Inflammation and Necrosis Syndrome (SINS) is voor veel Nederlandse varkenshouders een nieuwe term. Het syndroom is ook nog niet bij het grote publiek bekend. Als het aan hoogleraar en vooral dierenarts Johanna Fink-Gremmels ligt, gaat dat het komend jaar snel veranderen. Het SINS-syndroom is een verzamelnaam voor het ontstaan van necrose bij varkens van binnenuit en een voorbode van staart-, oor- en flankbijten. Het syndroom geeft schade aan het dier en zorgt voor een lager financieel resultaat. Wat betekent SINS voor het varken en de varkenshouder en wat kun je nu al aanpakken? Voorafgaand aan het symposium Hogere Varkensgezondheid dat in april 2022 gepland staat, spreekt Boerderij met dierenarts Fink-Gremmels.

SINS is een nog onbekende term in de Nederlandse varkenshouderij, wat betekent het eigenlijk?“Varkens met SINS hebben een combinatie van klinische ontstekingen en aanwezigheid van dood weefsel (necrose) in de acrale gebieden. De acrale gebieden zijn onder andere de uiteinden van de staart of oren. Het syndroom komt ook voor aan de klauwranden, klauwzolen, navel, spenen of zelfs aan de kop (zwellingen) van het dier. Dus vooral in de gebieden met kleine bloedvaten waar eenvoudiger verstoppingen kunnen ontstaan. De Duitse dierenarts en geneticus Gerald Reiner, werkzaam aan de Justus Liebig universiteit in Giessen (Duitsland), heeft veel onderzoek gedaan naar de aandoening en heeft het syndroom in 2017 deze naam gegeven en vervolgens hierover veel gepubliceerd in internationale wetenschappelijke tijdschriften.”Wanneer kun je het ziektebeeld vaststellen?“Het nieuw geïdentificeerde SINS-syndroom komt voor bij pasgeboren biggen, gespeende biggen en vleesvarkens. Hoe sneller je de signalen herkent, hoe beter het is op te lossen. Vanaf twee dagen leeftijd zijn de eerste kenmerken van de ontstekingsprocessen bij de biggen te herkennen. Vooral bij de oren, staart en klauwen. Dat hoeft geen extra tijd of geld te kosten omdat je de biggen toch al in de hand hebt bij het behandelen. Een scorekaart kan je helpen om de ernst van SINS op je bedrijf te bepalen. Als hulpmiddel is hiervoor een Duits- en Engelstalige app Fit for pigs waarin veel foto’s worden gedeeld. Of neem deel aan een van de bestaande appgroepen met collega-varkenshouders, die dierenartsen hebben opgestart.”Waarom is het zo belangrijk om het syndroom in beeld te brengen?“Als bij biggen op jonge leeftijd SINS wordt geconstateerd, heeft dit een voorspellende waarde voor staartbijten op latere leeftijd. We zien al bij zeer jonge biggen, vanaf twee dagen leeftijd, regelmatig ontstekingsreacties (inflammatie) aan de oren, staart en klauwen. Dit kan uiteindelijk tot afsterven (necrose) van de staart- en oorpuntjes leiden. Varkens met SINS worden zelf agressief door de jeuk en pijn en gaan schuren tegen elke willekeurige plek, tot bloedens aan toe. Dit zet vervolgens ook andere varkens in het hok weer aan tot oor-, staart- en flankbijten. Het houden van varkens met lange staarten vergroot de noodzaak van het in beeld brengen van dit syndroom.”SINS op jonge leeftijd heeft een voorspellende waarde voor staartbijten op latere leeftijdAls SINS de oorzaak is van staartbijten, wat is dan de oplossing?“We weten dat voor agressief gedrag met als gevolg staartbijten veel verschillende oorzaken zijn. SINS staat aan het begin van deze problemen, waarbij er een directe koppeling is met darmgezondheid. Voor een oplossing is het van belang om risicofactoren te kunnen definiëren. Deze risicofactoren zijn onder andere slecht management, voer en klimaat, maar ook genetica is een risicofactor. Een van de oplossingen kan zijn om te kiezen voor een robuuster ras. Maar ook als alles perfect lijkt te zijn, komt SINS nog voor op bedrijven. Mijn advies is om in elk geval de risicofactoren in beeld te brengen bij de kleine biggen, hoe ouder een varkens is, hoe lastiger het is om de schade te herstellen.”Helpt antibiotica om de symptomen van SINS te bestrijden?“Zeker niet. Het is niet alleen ongunstig in het kader van het beleid om minder antibiotica te gebruiken, het helpt ook niet tegen de symptomen van SINS. Het gebruik van antibiotica bij jonge biggen kan voor de korte termijn een oplossing zijn voor bijvoorbeeld diarree, maar zeker niet voor de langere termijn. Antibioticagebruik verstoort de darmgezondheid. Vermijd het gebruik van antibiotica zoveel je kan is mijn advies.”Wat voor maatregelen kan ik nemen bij de jonge biggen?“Een big van twee dagen oud vertoont nog geen agressief gedrag, dus moet er een andere oorzaak zijn voor de ontstekingsprocessen die gaande zijn en dat heeft grotendeels te maken met darmgezondheid. Voor een optimale darmgezondheid is het bijvoorbeeld van groot belang om varkens en biggen altijd onbeperkt water aan te bieden. Ook een pasgeboren big heeft naast het geconcentreerde biest behoefte aan water. Het liefst in cupjes of open water naast de voerbak van de zeug, want drinken aan een nippel kunnen varkens niet op jonge leeftijd. Daarnaast zijn mycotoxinen in de biest een risicofactor voor de tere darmen van de pasgeboren biggen. Zie je biggen met ontstekingen in het kraamhok, strooi dan een mineraalkleiproduct als dressing in het hok of eventueel in een bakje. Zolang alle biggen het maar vreten.”_{Tekst gaat door onder kader}Hoogleraar en dierenarts prof. em. Johanna Fink-GremmelsJohanna Fink-Gremmels is opgegroeid op een traditioneel gemengd veehouderijbedrijf in Duitsland. Ze heeft diergeneeskunde gestudeerd aan de universiteit in Hannover (TiHo) en is sinds 1991 hoogleraar veterinaire farmacologie, farmacotherapie en klinische toxicologie aan de Faculteit Diergeneeskunde in Utrecht. Daarnaast was Fink wetenschappelijk directeur van het Max Rubner-Institut (sectie voedselveiligheid, vlees) en expert voedselveiligheid (EFSA-EU) en heeft ze een eigen adviesbureau Sci4Food.Op het praktijksymposium Hogere Varkensgezondheid in april 2022 zal Fink vooral laten zien hoe je SINS kunt herkennen en wat je aan maatregelen kunt treffen om verdere schade te beperken.Er zijn toch normen voor mycotoxinen, welke maatregelen kun je als varkenshouder dan nemen?“Als eerste, zo min mogelijk tarwe en tarwegriesmeel in het rantsoen van de zeug, vooral aan het einde van de dracht. Tarwe is wereldwijd besmet met mycotoxine deoxynivalenol (DON). Voor dit type zijn er geen goede toxinebinders beschikbaar. De zeug zelf heeft er niet heel veel last van, maar DON kan wel via de biest overgedragen worden naar de pasgeboren biggen. De darmen van pasgeboren biggen zijn zeer kwetsbaar en de aanwezigheid van mycotoxinen kan leiden tot beschadigde, lekkende, darmen. Mijn advies is dus om het voer altijd te laten onderzoeken op mycotoxinen zeker bij bedrijven die met eigen granen zelf mengen of zelf mais inkuilen voor de zeugen. Ook stro is een belangrijke bron voor mycotoxinen in het rantsoen van een zeug. Maar vraag ook aan je veevoerleverancier welke toxinebinders er beschikbaar zijn. Voor biggenvoeders is een toxinebinder, die ook endotoxinen (LPS) bindt, van belang.”Je weet veel van mycotoxinen, hoe ben je betrokken geraakt bij het onderzoek van SINS bij varkens?“Ik ben als dierenarts niet gespecialiseerd in varkens, maar wij hadden thuis op ons gemengd bedrijf wel varkens. Voor biomedisch onderzoek naar ontstekingen (inflammatie) heb ik dan later heel vaak met varkens gewerkt. Daarnaast zijn mycotoxinen al heel lang een van mijn aandachtsgebieden voor onderzoek, en ook hier stonden varkens altijd centraal, omdat deze zeer gevoelig zijn voor de negatieve effecten van deze schimmeltoxinen. Mycotoxinen zijn naast infectieziekten een van belangrijkste ziekteverwekkers. Mijn onderzoek met mycotoxinen bij varkens heeft mij in 2016 in contact gebracht met Gerald Reiner. Reiner heeft dan later een informele werkgroep opgestart om kennis over SINS te delen. Sinds mijn pensioen heb ik meer rust en tijd om dingen op te pakken waarvoor ik voorheen geen tijd had. De dagelijkse routine is weg en hierdoor kan ik me onder andere inzetten voor deze SINS-werkgroep. Ik ben tevreden als de Nederlandse varkenshouders de signalen van SINS kunnen herkennen en inzicht krijgen in de achtergronden van het syndroom. Dit helpt om gezonde varkens te produceren, ook varkens met lange staarten.”