‘Sectoren moeten zichzelf begrenzen’

Als voorzitter van de raad van beheer van Cosun reguleerde Dirk de Lugt de suikerproductie. Als voorzitter van de brancheorganisatie neemt hij de regie in de akkerbouw. “Ongebreidelde groei kan niet.”Melkveehouders hebben de afgelopen twee jaar wel eens vragend gekeken naar de akkerbouw. Hoe komt het dat jullie de productie van zetmeelaardappelen en bieten wel kunnen regelen als de quotering stopt, terwijl wij bijna verzopen in de melk? Het antwoord is dat de bedrijven in de akkerbouw maatregelen hebben genomen om de aanvoer van grondstoffen te reguleren. Zo werkt Avebe met een systeem van A-, B- en C-zetmeelaardappelen. De pootgoedhandelshuizen en de aardappelverwerkers stemmen hun areaal af op de behoefte vanuit de markt.Bietentelerscoöperatie Cosun voerde ledenleveringsbewijzen in, gekoppeld aan een toewijzing die bepaalt hoeveel bieten een teler in een bepaald jaar kan leveren.Dat was een langdurig proces bij Cosun. De omschakeling van de suikerquotering naar een eigen aanvoersysteem duurde drie jaar. Het systeem heeft veel draagvlak onder de leden, zegt Dirk de Lugt, voorzitter van de raad van beheer van Cosun, de eigenaar van Suiker Unie. “We hebben de leden hier stap voor stap bij betrokken.”Lees ook: Dirk de Lugt op nummer 1 AgriTop 50Wanneer werd duidelijk dat de suikermarktordening zou stoppen in de EU?“In 2005 werd de suikermarktordening geherstructureerd, waarbij het suikerquotum met 30% werd gekort. Toen viel het besluit dat de marktordening zou stoppen in 2015, met eventueel een verlenging. In 2013 werd duidelijk dat die verlenging zou duren tot en met 30 september 2017. We hebben in 2005 een strategie ontwikkeld. Cosun wil zo efficiënt mogelijk plantaardige grondstoffen verwaarden. Daarom hebben we Unifine Food & Bake Ingredients en Nedalco (alcoholproductie) verkocht. Die pasten niet in deze strategie. We zijn flink gaan investeren in onze twee overgebleven suikerfabrieken om de efficiëntie te vergroten. Suiker Unie is rietsuiker gaan importeren om nieuwe afzetmarkten op te bouwen. Die rietsuiker vervangen we nu door suiker uit bieten, die door onze leden worden geteeld.”De omschakeling van de suikerquotering naar een eigen aanvoersysteem duurde drie jaar. Het systeem heeft veel draagvlak onder de leden, zegt Dirk de Lugt. - Foto: Peter RoekCosun heeft andere activiteiten wel gehouden, zoals Aviko (aardappelverwerking) en Sensus (cichoreiverwerking). Waarom concentreert Cosun zich niet op de suikerproductie?“Een gevolg van de vrije suikermarkt is dat de prijsschommelingen toenemen. De winsten uit de niet-suikeractiviteiten ondersteunen de bietenprijs, ook in jaren met een lage suikerprijs. De rode draad door onze activiteiten blijft de verwaarding van plantaardige grondstoffen. Nadat we € 200 miljoen hebben geïnvesteerd in Suiker Unie, gaan we nu in vier jaar € 160 miljoen investeren in Aviko. Investeringen zijn belangrijk om het rendement van al onze activiteiten te behouden. Ook in andere bedrijven steken we geld om de efficiëntie te verbeteren.”Hoe reageerden de leden op de plannen van hun coöperatie?“De leden wilden dat de coöperatie zou blijven bestaan. De aandelen zijn niet te gelde gemaakt, zoals bij ForFarmers. De koppeling tussen eigenaar en levering van bieten moest blijven. Ook moest een eventuele uitbreiding van het bietenareaal alleen bij de leden worden ondergebracht. Maar de leden wilden geen ongebreidelde groei van het areaal. Daarom heeft Cosun de aandelen en de basisreferentie vanaf oogstjaar 2017 samengevoegd tot ledenleveringsbewijzen (LLB). Een LLB geeft het recht om 1 ton bieten te leveren met 17% suiker. De jaarlijkse toewijzing varieert van 90% tot 110% en geeft aan hoeveel procent van de LLB’s een teler kan volleveren. Er geldt een leverplicht van 85%, tenzij sprake is van overmacht. Dat geeft de leden speelruimte in hun bietenareaal. En we zorgen zo voor een stabiele aanvoer van bieten naar de fabrieken. Anders komt het rendement zwaar onder druk te staan. De LLB’s zijn verhandelbaar. Met dit systeem koppelt Cosun de productie aan de afzetmogelijkheden van suiker.”Cosun heeft de aandelen en de basisreferentie vanaf oogstjaar 2017 samengevoegd tot ledenleveringsbewijzen (LLB). Een LLB geeft het recht om 1 ton bieten te leveren met 17% suiker. Hoe zijn de ervaringen tot nu toe bij uw leden?“De coöperatie heeft de leden uitvoerig bij de plannen betrokken. Deze aanpak wordt dan ook breed gedragen door de leden. In 2013 werd duidelijk dat de quotering op 30 september 2017 zou stoppen. Omdat de leden in augustus 2016 de toewijzing voor oogst 2017 in huis moesten hebben, hadden we drie jaar de tijd om ons eigen aanvoersysteem op te zetten. We zien geen reden dit systeem aan te passen.”Ik constateer dat de suikerprijs veel lager is dan een jaar geleden en dat de EU dit eerste quotumloze seizoen veel meer suiker gaat produceren. Welke invloed gaat dat hebben op het draagvlak voor het aanvoersysteem van bieten?“Alles loopt gemakkelijker als de marktprijzen hoog zijn. Maar de leden realiseren zich dat Cosun kijkt naar de langere termijn. Het doel van de coöperatie is om op de langere termijn een rendabele bietenprijs te betalen. Ik verwacht voor oogst 2017 best een redelijke bietenprijs, omdat deze voor een deel nog is gebaseerd op de verkoop van suiker tegen hogere prijzen. Maar de lage suikerprijs gaat de bietenprijs voor oogst 2018 negatief beïnvloeden.”Cosun heeft de regie in de suikerketen in Nederland. De aardappelbedrijven regelen hun aanvoer. U bent ook voorzitter van de Brancheorganisatie Akkerbouw. Heeft de hele akkerbouw baat bij een ketenregisseur?”BO Akkerbouw neemt alleen de regie als de leden van de brancheorganisatie daar om vragen. De BO heeft bijvoorbeeld een programma opgezet voor onderzoek en innovatie. Ook hebben we een plan van aanpak opgesteld voor aardappelmoeheid en het chitwoodi-aaltje. Daarnaast heeft BO Akkerbouw het Actieplan Plantgezondheid opgezet. De aanleiding is de discussie over gewasbescherming. De akkerbouw wil het heft in handen nemen in het maatschappelijke debat. Daarom hebben we duidelijke doelen geformuleerd en actiepunten om die doelen te bereiken.”‘De akkerbouw wil het heft in handen nemen in het maatschappelijke debat. Daarom hebben we duidelijke doelen geformuleerd en actiepunten om die doelen te bereiken’Wat zijn de doelen in het actieplan?“De ambitie is een Nederlandse akkerbouw te realiseren die internationaal koploper is in aantoonbaar duurzame teeltmethoden die erkend zijn door de markt en gewaardeerd worden door de maatschappij. Ook moet de akkerbouw emissies van gewasbeschermingsmiddelen naar het milieu tot het uiterste minimum beperken. Verder willen we akkerbouwproducten die nagenoeg residuvrij zijn. En de sector moet economisch robuust zijn, op de middellange en lange termijn.”De akkerbouw moet emissies van gewasbeschermingsmiddelen naar het milieu tot het uiterste minimum beperken, vindt De Lugt.Is dat niet veel te ambitieus?“De akkerbouw wil met het actieplan laten zien waar we naartoe gaan. De doelen vergen inspanningen, maar zijn haalbaar. Maar we kunnen het niet alleen. De overheid speelt ook een belangrijke rol. BO Akkerbouw heeft de toestemming nodig van de overheid om de RVO-gegevens te mogen gebruiken voor het innen van de heffingen voor het onderzoeksprogramma. Zonder die toestemming drogen de financiële middelen voor het onderzoek in 2018 op. Ook het mestbeleid moet worden aangepast. Akkerbouwers voeren meer mineralen af dan ze mogen aanvoeren. Dat verschraalt de bodem en drukt het gehalte aan organische stof. Terwijl de akkerbouw een belangrijke rol kan spelen in het halen van de milieudoelen door het vastleggen van CO₂ in de bodem. Ook willen we dat de overheid meer ruimte geeft aan groene gewasbeschermingsmiddelen, die zijn gebaseerd op natuurlijke in plaats van chemische stoffen. Verder wil de sector graag nieuwe veredelingstechnieken toepassen, die geen genetische modificatie zijn. Ook daar hebben we de overheid bij nodig. De bouwplannen zijn vaak intensief. Maar het is de beperking in de aanvoer van mineralen en organische stof dat de akkerbouwers vooral parten speelt. Het ruilen van grond met veehouders kan de akkerbouw minder intensief maken.”BO Akkerbouw neemt sectorbrede initiatieven. Coöperaties als Cosun en Avebe beperkten de aanvoer toen de quoteringen stopten. De zuivelsector deed dat niet toen haar quotering in april 2015 afliep. Hoe kijkt u daar als BO-voorzitter tegenaan?“De land- en tuinbouw in Nederland realiseert een grote productiewaarde op een beperkte oppervlakte. Maar ongebreidelde groei kan niet. Die grenzen moeten sectoren zichzelf opleggen. Als voorzitter van de raad van beheer van Cosun zeg ik dat een coöperatie het gemeenschappelijke belang van de leden hoort te dienen. Maar je moet wel oog hebben voor wat in de samenleving als acceptabel wordt gezien.”Lees meer artikelen in de special uitgave Boerderij AgriTop 50