Samen strijden tegen PRRS

Het PRRS-project in Noord-Nederland ligt stil vanwege geldgebrek. In diverse regio’s nemen varkenshouders nu gezamenlijke initiatieven.De Nederlandse varkenshouderij kampt al meer dan 25 jaar met PRRS. Het uitroeien van de kiem (eradicatie) zou het ideale scenario zijn. Voor Nederland is dat niet haalbaar, zijn diverse deskundigen van mening. Er ligt altijd wel een nieuwe besmetting op de loer door de hoge varkensdichtheid.Praktijkproef ‘beheersing PRRS’Met die gedachte startte het toenmalige Productschap Vee en Vlees in 2012 in Noord-Nederland een praktijkproef ‘beheersing PRRS’. Het doel was om te onderzoeken in hoeverre de ziekte is te beheersen en buiten de deur is te houden. 70 bedrijven namen deel aan dit project. Het zou vier jaar duren maar door de opheffing van het productschap viel de financiering weg en kwam het voortijdig stil te liggen.Regionale initiatievenDat betekent niet dat er geen gezamenlijke activiteiten meer zijn gericht op de aanpak van PRRS. In de omgeving van Reusel is onlangs een club varkenshouders gestart met een gezamenlijke aanpak van de ziekte. Dierenarts Bart de Jongh van dierenartsenpraktijk De Grensstreek begeleidt deze groep varkenshouders.Ook in de omgeving van Heesch verenigde een aantal varkenshouders zich om de ziekte gezamenlijk aan te pakken. Dierenarts Max Nuijens van dierenartsenpraktijk AdVee, staat ze bij met raad en daad. “De groep bestaat nu ruim een jaar. De deelnemers informeren elkaar via de mail over PRRS gerelateerde bedrijfsproblemen”, vertelt hij. Daarnaast maakt de dierenarts elke twee maanden een overzicht met de statussen van de deelnemende bedrijven.Het initiatief komt van de varkenshouders zelf.Volgens Nuyens zijn de deelnemers positief. Vooraf is afgesproken dat iedereen open en eerlijk met elkaar communiceert en vertrouwelijk met de informatie omgaat. Wat binnen de groep wordt besproken, blijft binnen de groep. Het initiatief komt van de varkenshouders zelf. Dat is volgens de dierenarts de kracht van de groep. “Dat werkt beter dan wanneer het van bovenaf wordt opgelegd”, vertelt Nuyens.Het schotje bij de buitendeur voorkomt dat varkens bij het afleveren terug de stal in lopen. In de centrale gang en bij de buitendeur zit een knop om het schotje te bedienen. Foto: Bert JansenNoaberbigIn Oost-Nederland begon dierenartsenpraktijk De Oosthof 1 januari 2015 met Noaberbig. Dit concept is ontwikkeld om de gezondheid op individuele bedrijven te verbeteren door een regionale aanpak. De dierenartsenpraktijk startte met een groep in de Achterhoek en een groep in Salland. “En onlangs is een derde Noaberbig-groep gestart in de omgeving van Nijmegen”, vertel Rian van der Heijden, manager van De Oosthof. Een groep van tien varkenshouders benaderde de dierenartsenpraktijk om ze te begeleiden bij dit concept. De groepen in de Achterhoek en Salland tellen inmiddels bijna 20 deelnemers. Van der Heijden merkt dat meer varkenshouders willen aansluiten en daar is ze blij mee. In het begin streefde de praktijk ernaar dat de deelnemers allemaal dicht bij elkaar wonen omdat PRRS zich makkelijk via de lucht verspreidt. Inmiddels blijkt dat dit effect flink is overschat. Ongeveer 2% van de besmettingen komt het bedrijf binnen via de lucht. “Daardoor kunnen de deelnemers uit een vrij groot gebied komen en toch samen PRRS bestrijden”, legt ze uit.Bij PRRS geldt het principe: ‘Alleen ga je sneller, samen kom je verder’.Zelfde aanpakDe aanpak van deze groepen kent veel overeenkomsten. Die bestaat uit het monitoren van het verloop van de ziekte op de bedrijven door bloedonderzoek. Daarnaast informeren de deelnemers elkaar over de PRRS-status van hun bedrijf. Dierenarts Nico Wertenbroek van Boehringer Ingelheim, ondersteunt dierenartsen bij de begeleiding van deze groepen. Zijn bedrijf heeft veel ervaring opgedaan in de Verenigde Staten (VS) met PRRS.Daar is het idee ontstaan om samen met de buren varkensziekten te controleren en te bestrijden. In de VS heet het Area Regional Control (ARC) en de praktijk daar heeft bewezen dat het effectief is om gezamenlijk ziekten te bestrijden. Bij PRRS geldt het principe: ‘Alleen ga je sneller, samen kom je verder’. Volgens Wertenbroek moet elke varkenshouder zelf alle puntjes op de i zetten en heeft hij er baat bij als zijn omgeving ook een plan van aanpak heeft.Stalklimaat verdient extra aandachtEen infectie met PRRS vindt meestal plaats via de longen. Een slecht stalklimaat met een te hoge concentratie ammoniak, leidt tot een verminderde longcapaciteit. Daarnaast tast ammoniak het trilhaarepitheel in de longen aan. Deze laag met haartjes verwijdert stof en ziektekiemen, zodat ze weer worden uitgeademd. Het is van belang om de minimum ventilatie niet onder de normen van het klimaatplatform in te stellen. Een goed stalklimaat voorkomt geen infectie met PRRS maar beperkt de schadelijke effecten van PRRS en secundaire infecties als Mycoplasma, App en Influenza.Openheid en eerlijkheidEen gezamenlijke aanpak vraagt een andere houding van varkenshouders. Varkenshouders moeten elkaar informeren in plaats van te wijzen naar oorzaken van een PRRS-uitbraak. Openheid en eerlijkheid naar collega’s toe is een vereiste om samen de ziekte te bestrijden. Wertenbroek merkt dat varkenshouders hierin opener worden naar collega’s toe. Hij denkt dat dat mede komt omdat iedereen wel eens problemen heeft gehad met PRRS. Dat verlaagt de drempel om hierover te communiceren.Een quarantainestal op de grens van de schone en vuile weg. De aanvoer van dieren vormt het grootste risico op insleep van PRRS. Eigen aanfok heeft daarom de voorkeur. Een goede quarantainestal is een vereiste bij aankoop van gelten. Foto: Bart NijsVaccinatie geen wondermiddelWertenbroek benadrukt dat vaccineren slechts één onderdeel van de bestrijding is. “De oplossing zit niet alleen in het flesje, maar het flesje is wel onderdeel van de oplossing”, zegt hij. “Management, dierstromen en transporten zijn van grotere invloed.” De meeste infecties komen het bedrijf binnen via de aanvoer van dieren en overige transporten die op het bedrijf komen. Ook bezoekers kunnen het virus met zich meedragen en zo een bedrijf besmetten. Het is zaak dat varkenshouders op deze terreinen de nodige voorzorgsmaatregelen nemen.Dat beaamt dierenarts Johan Hulzing van dierenartsenpraktijk Bernheze. Hij wijst varkenshouders er regelmatig op dat een enting geen compensatie is voor tekortkomingen in de in- en externe biosecurity.Ook Van der Heijden onderschrijft het belang van een goede interne bio-security. Daarbij merkt ze op dat varkenshouders die alles volgens het boekje doen op dit gebied, daarmee niet gevrijwaard zijn van een infectie met het virus. Wel is het zo dat de ernst van de uitbraak vermindert met een goede interne biosecurity.‘Een vaccinatie beperkt de schade die het virus veroorzaakt’.VerantwoordelijkheidWertenbroek vertelt dat elke varkenshouder verantwoordelijk is voor zijn eigen bedrijf. De keuze om wel of niet te vaccineren is aan de individuele varkenshouder zelf. In de praktijk ziet hij dat vrijwel alle varkenshouders die deelnemen hun zeugen enten. Een vaccinatie beperkt de schade die het virus veroorzaakt. En het vermindert de uitscheiding van virus in geval van een infectie. “Hoe meer bedrijven in een gebied vaccineren, hoe lager de infectiedruk vanuit de omgeving wordt”, legt hij uit.Meer biggen geënt tegen PRRSDe praktijk heeft geleerd dat het voor de voet weg enten van de zeugen beter werkt dan vaccineren volgens het 6-60-schema. Er worden minder zeugen gemist en doordat alle zeugen tegelijk een hoger beschermingsniveau hebben, krijgt het PRRS-virus het moeilijker. Steeds meer bedrijven enten hun zeugen dan ook voor de voet weg. In het kader van een gezamenlijke bestrijding is het wenselijk dat de deelnemers hun dieren in dezelfde periode vaccineren.Steeds vaker worden ook biggen geënt tegen PRRS. Wertenbroek schat dat zo’n 25% tot 30% van alle biggen wordt gevaccineerd om problemen in de vleesvarkenshouderij te verminderen. In het leven van een big tot de slacht vindt ongeveer 40% van de infecties plaats in de periode van geboorte tot 9 weken, ongeveer 60% van de infecties vindt plaats in de vleesvarkenfase.Het laden van varkensmest op het erf. In bestaande situaties is strikte scheiding van schone en vuile weg niet altijd mogelijk. Foto: Herbert WiggermanSchade € 5 tot € 10 per afgeleverd varkenUit bloedonderzoek aan de slachtlijn blijkt dat 80 tot 90% van de vleesvarkens serologisch positief test en dus een infectie heeft doorgemaakt tijdens zijn leven. De schade kan behoorlijk groot zijn zeker wanneer meerdere ziektekiemen een rol spelen. Die kans is reëel want PRRS veroorzaakt longschade bij biggen en vleesvarkens waardoor andere kiemen als Mycoplasma en Influenza makkelijk aanslaan. Volgens de Gezondheidsdienst voor Dieren bedraagt de schade al snel € 5 tot € 10 per afgeleverd vleesvarken.Minder schade door virusNoaberbig draait het langste van de regionale groepen. Samen PRRS bestrijden blijkt een zaak van lange adem. Van der Heijden vertelt dat alle deelnemende bedrijven wel eens vrij zijn geweest van PRRS en dat alle bedrijven wel één of meer infecties hebben doorgemaakt. De grootste winst voor de deelnemers is dat ze door het delen van kennis en ervaringen de schade van het virus op hun bedrijf weten te beperken. De Oosthof probeert in beeld te brengen hoe dat financieel uitpakt. “Maar dat is erg lastig”, voegt Van der Heijden daar aan toe.Gebrek aan financieringDe landelijke praktijkproef in Noord-Nederland ligt stil vanwege gebrek aan financiering. Er vindt momenteel alleen monitoring van PRRS plaats door bloedonderzoek. Hieruit blijkt een heel wisselend beeld. Bedrijven die in het begin negatief waren, blijken later toch een infectie doorgemaakt te hebben. Sommigen daarvan blijven positief en anderen testten daarna weer negatief.Dat komt overeen met de ervaringen die De Oosthof heeft opgedaan in het project Noaberbig. Van de groepen in Heesch en Reusel zijn geen concrete gegevens bekend. Gezien de resultaten tot nu toe en de ervaringen in de groepen lijkt het inperken van de schade die PRRS veroorzaakt het hoogst haalbare.Met deze maatregelen wordt het PRRS-virus grijpbaarderVoorkom insleepZorg voor strikte scheiding tussen schone weg en vuile weg voor alle transport. Laat iedereen die de stallen betreedt, douchen en omkleden. Een comfortabele ruimte draagt bij aan een goed gebruik. Zorg dat de stallen alleen te betreden zijn via de hygiënesluis. Eigen aanfok heeft de voorkeur. Voert u dieren aan, plaats ze dan eerst zes weken in een quarantainestal. Laat de ongediertebestrijding uitvoeren door een professioneel bedrijf. Zorg voor een goede aflevervoorziening die voorkomt dat dieren terug de stal in kunnen lopen. Accepteer alleen schone en droge veewagens.Voorkom verspreiding binnen het bedrijfHanteer consequent het all-in all-out principe. Reinig en desinfecteer standaard. Leg geen dieren op voor de afdeling helemaal droog is. Wissel van kleding en schoeisel en was de handen wanneer u naar een andere diercategorie gaat. Houd leeftijdsgroepen gescheiden. Zorg dat de biggen voldoende biest van de eigen moeder hebben gehad voor het overleggen. Meng dieren zo weinig mogelijk.