Royal ZAP: groeien in Nederland is lastig

Coöperatie Royal ZAP wil uitbreiden. Dat hoeft niet door een overname, zegt directeur Gerard de Geus. “De bedrijven van onze leden en van onze contractanten worden groter. Daardoor groeit ZAP ook. Maar ZAP blijft een kleine coöperatie met korte lijnen.”Coöperatie Royal ZAP zette in 2017 een bijzondere stap. De pootgoed- en zaaizaadcoöperatie in het Noord-Hollandse Wieringerwerf bestaat sinds 1913 en deed 104 jaar later de eerste overname in zijn bestaan. ZAP kocht het pootgoedbedrijf Semagri van oprichter Lammert Buwalda, die met pensioen ging. ZAP werd ineens een stuk groter, zegt directeur Gerard de Geus. “ZAP had toen een areaal van 900 hectare pootaardappelen. Semagri had bijna 350 hectare. Samen zitten we nu rond de 1.360 hectare pootaardappelen. Daarnaast teelt ZAP nog 350 hectare zaaigraan.”Royal ZAP heeft 14 rassen tafelaardappelen, 11 rassen zetmeelrassen en 3 fritesrassen. Directeur Gerard de Geus: “We willen meer fritesrassen in ons assortiment.” - Foto's: Lex SalverdaRoyal ZAPAreaal: 1.360 hectare pootaardappelen, waarvan 20 in DuitslandRassen: 900 hectare pootgoed voor consumptieteelt; 460 hectare voor zetmeel- en vlokkenteeltAfzet: Vooral naar Nederland, diverse Europese landen, Egypte, Marokko en Saoedi-ArabiëAantal leden: 30Redenen voor de overnameDe Geus noemt een paar belangrijke redenen voor de overname van Semagri. “Door de overname kon ZAP een groter volume aardappelen verhandelen. We waren wat aan de kleine kant. ZAP had geen eigen rassen, die had Semagri wel. Semagri heeft uitstekende rassen voor de teelt van zetmeelaardappelen. ZAP teelde pootaardappelen voor andere handelshuizen. Door de overname worden we daar minder afhankelijk van. We leveren nu pootaardappelen aan Agrico, Stet en chipsfabrikant PepsiCo.”Coöperatie Royal ZAP is opgericht in oktober 1913. In 2013 kreeg ZAP het predicaat ‘koninklijk’ en heet sindsdien Royal ZAP.Kleine coöperatie met korte lijnenDe succesvolle overname van Semagri roept de vraag op of het niet naar meer smaakt. Volgens De Geus is ZAP echter niet op zoek naar een overnamekandidaat. “We willen uitbreiden, maar dat hoeft niet door een overname. De bedrijven van onze leden en van onze contractanten worden groter. Daardoor groeit ZAP ook. Al blijft ZAP een kleine coöperatie met korte lijnen.”Teelt door leden en contractantenDe leden van ZAP telen pootaardappelen voor de coöperatie. Zij hebben een leveringsplicht. Daarnaast laat ZAP pootaardappelen telen bij contractanten. Vrijwel het gehele areaal staat in Nederland, zegt De Geus. “We hebben nog 20 hectare pootgoed in Duitsland. We willen meer pootgoed telen in het buitenland. Wel staan er al veel hectares zetmeelrassen voor de licentieteelt in het buitenland.”Het proefveld van Royal ZAP in Wieringerwerf (NH). De coöperatie heeft ook proefvelden in Nederland, Algerije, Italië, en Hongarije. In 2020 wil ZAP die ook aanleggen in Spanje.AfzetmarktenTot 2010 verkocht ZAP alle pootgoed in Nederland en in België. Daarna zijn ook afzetmarkten ontwikkeld in Egypte, Marokko en Bangladesh, zegt De Geus. “We willen ook meer gaan leveren aan Spanje en Portugal. Daar zijn de eerste stappen voor gezet.”Intensieve teeltZAP wil groeien, maar De Geus ziet geen ruimte in Nederland. “Ieder handelshuis zoekt areaal in Nederland. Dat is lastig, want aardappelen worden al intensief geteeld in Nederland. En de grond moet vrij zijn van aardappelmoeheid en chitwoodi aaltjes. We willen ons areaal in Duitsland uitbreiden en willen mogelijk ook naar Frankrijk. Daar is meer ruimte beschikbaar. We hebben daar nog geen concrete stappen in gezet, maar we zijn er wel mee bezig.”RassenZAP heeft een areaal van 900 hectare pootaardappelen voor de teelt van frites-, chips- en tafelaardappelen. Het areaal van dochterbedrijf Semagri voor de teelt van zetmeel- en vlokkenaardappelen komt op 460 hectare. ZAP heeft veertien rassen tafelaardappelen en drie rassen voor de teelt van fritesaardappelen. De Geus: “Onze belangrijkste fritesrassen zijn Primavera en Janke. We willen meer fritesrassen in ons assortiment. We hebben elf rassen zetmeelaardappelen. Ons ras Saprodi is het één na grootste zetmeelras in Nederland. We verkopen onze zetmeelrassen in alle landen waar zetmeelaardappelen worden geteeld, zoals Denemarken, Duitsland, Zweden en Frankrijk.”De foto’s zijn eind juni 2019 gemaakt. De maatsortering van de pootaardappelen op het proefveld in Wieringerwerf (NH) ziet er dan al goed uit.Onafhankelijke kwekersZAP betrekt de aardappelrassen van onafhankelijke kwekers. De kwekers bepalen zelf welke kruisingen ze maken. De Geus: “Wij zoeken daar de rassen uit die ons passen. Bij de fritesrassen spelen de bakeigenschappen een belangrijke rol. En uiteraard moeten er voldoende kilo’s op een hectare groeien. Bij de zetmeelrassen zijn de resistenties heel belangrijk. Zeker nu er virulentere AM-aaltjes zijn gevonden. Maar de rassen moeten ook resistent zijn tegen wratziekte.”Proefvelden in binnen- en buitenlandAls ZAP de keuze heeft gemaakt, worden de rassen getest op proefvelden. Dat doet ZAP ook in het buitenland. De Geus: “We hebben proefvelden in Nederland, Algerije, Italië, en Hongarije. In 2020 gaan we ook proefvelden aanleggen in Spanje. Bij die proeven vallen veel rassen weer af. Na het eerste jaar van beproeving houd je vaak maar de helft over. Na de periode van beproevingen gaan we de overgebleven rassen vermeerderen.”Sterke puntenDe Nederlandse pootgoedsector heeft een aantal sterke punten, vindt De Geus. “We hebben goede telers met veel vakmanschap. De logistiek is goed voor elkaar. Telers en handel kunnen flexibel inspelen op bepaalde situaties. Als bijvoorbeeld het rooien langzaam verloopt, kan toch de vroege export bediend worden.”Weinig veranderingen grootste aardappelrassenIn Nederland wordt veel geld gestoken in de veredeling van aardappelen. Toch zit er over de jaren heen maar weinig verandering in de top-10 van grootste aardappelrassen. De Geus schrijft dat toe aan de genetische eigenschappen van de aardappel. “De aardappel is tetraploïd (vier paar chromosomen). Dat is lastiger te veredelen dan diploïde gewassen (twee paar chromosomen). ZAP is ook actief in de handel in zaaigranen. Bij graan zie je dat vaak een ras een jaar of zes mee gaat en dan wordt vervangen door een beter ras. Bij aardappelen gaan de rassen veel langer mee.”