Romain Cools: ‘In herfst 2021 breekt de lente aan’

Romain Cools speelde 30 jaar een prominente rol in de Europese aardappelsector. Hij is 31 december gestopt als bestuurder. “Een forse krimp van het aardappelareaal is rampzalig.”Romain Cools (62) heeft een lange staat van dienst in de Belgische voedingssector. Zo was hij gedurende dertig jaar algemeen secretaris van Belgapom, de Belgische brancheorganisatie van aardappelhandelaren en aardappelverwerkers. En hij werkte onder andere voor de Europese organisaties voor de aardappelhandel (Europatat) en aardappelverwerking (Euppa). Cools stopte op 31 december met vrijwel al zijn bestuurlijke werk. Hij blijft tot 1 juli 2021 als adviseur verbonden aan Belgapom en FVPHouse._{Lees verder onder foto}Romain Cools (62) fungeerde 30 jaar als algemeen secretaris van Belgapom en de laatste 8 jaar eveneens als directeur van FVPHouse, de koepelorganisatie voor handel en verwerking van aardappelen, groenten en fruit. - Foto: Peter RoekVeel meegemaaktIn zijn laatste dienstjaar heeft Cools heel wat meegemaakt. Het verbod op de kiemremmer chloorprofam (CIPC) bezorgde de aardappelsector hoofdpijn. Landen buiten de Europese Unie hebben importheffingen ingesteld op frites uit Europa of dreigen daarmee. Het Brusselse plan Green Deal richt zich op een forse vermindering van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Wetgeving maakt het akkerbouwers steeds moeilijker hun gewassen afdoende te bemesten. En de coronacrisis zorgde voor een financiële aderlating bij de telers van fritesaardappelen en hun afnemers.Uit deze rij noemt Cools het verbod op chloorprofam de grootste uitdaging voor de aardappelsector. “Chloorprofam blijft lang aanwezig in bewaarschuren waar het ooit is gebruikt. Dat dreigde de afzet van frites jarenlang enorm dwars te zitten. De Europese koepelorganisatie van aardappelverwerkers (Euppa) en handelaren (Europatat) en de nationale brancheorganisaties hebben gelobbyd voor een tijdelijke norm (MRL), die er gelukkig ook is gekomen. De afzet van frites was anders in gevaar gekomen.”Is het probleem met het verbod op chloorprofam nu opgelost?“Nee, zeker niet. De tijdelijke MRL in de EU heeft veel zorgen weggenomen. Maar er wordt nu veel meer 1,4Sight, of alternatieven als Biox-M of Argos, gebruikt als kiemremmer. Veel landen die Europese aardappelproducten importeren, erkennen 1,4Sight niet als kiemremmer. De aardappelsector lobbyt via zijn Europese koepelorganisaties, maar ook via de ambassades van België en Nederland, om derde landen te bewegen die erkenning wel te geven via een MRL.”Vermeulen volgt Cools opChristophe Vermeulen is per 1 januari 2021 de opvolger van Romain Cools als CEO van Belgapom. Vermeulen wordt ook directeur van FVPHouse. Cools blijft tot eind juni 2021 adviseur bij Belgapom en FVPHouse. Daarna blijft hij betrokken bij het organiseren van de internationale aardappelbeurs Interpom eind november 2021 in Kortrijk.
Vermeulen is een jurist gespecialiseerd in Europees Recht. Hij was actief als parlementair medewerker in het Vlaamse en Belgische parlement. Hij werkte onder andere als bilateraal attaché op Buitenlandse Zaken en als adviseur bij het ministerie van Overheidsbedrijven. De coronacrisis lijkt me een veel grotere uitdaging. Nederland en België hebben niet voor niets een compensatieregeling ingesteld voor telers van fritesaardappelen.“Door de coronacrisis is de afzet van frites naar de out-of-home markt voor een groot deel weggevallen. Dat had een enorme impact in 2020 en de gevolgen zullen merkbaar blijven tot eind 2021. Maar de coronacrisis is economisch gezien vooral een test voor de solvabiliteit van bedrijven. Het is natuurlijk ook de vraag of bedrijven die de coronacrisis niet overleven op de lange termijn wel waren blijven bestaan. Ik constateer dat de verwerkers tijdens de coronacrisis naar de lange termijn zijn blijven kijken. Ze zijn hun contracten met de telers nagekomen, want ze hechten veel waarde aan een goede relatie met hun telers, ook al denken sommigen hier anders over. Het nakomen van de contracten benadrukken we ook in de discussies met landen die een importheffing op Europese frites willen instellen. Die landen stellen dat de Europese verwerkers in 2020 frites konden produceren met hele goedkope vrije aardappelen. Dat klopt niet. De verwerkers hebben de contractprijs betaald voor de aardappelen en geen gebruik gemaakt van goedkopere vrije aardappelen. Het is natuurlijk wel zo dat telers sinds maart 2020 verlies hebben geleden op hun vrije aardappelen.”Hoe lang blijft de coronacrisis merkbaar in de aardappelsector?“Ik denk dat ook de afzet van oogst 2020 hier nog veel hinder van ondervindt. Hoe sneller gestart wordt met vaccinatie, des te eerder de wereld terugkeert naar een normale situatie. Ik verwacht dat in de herfst van 2021 de lente weer aanbreekt voor de aardappelsector. Maar ik geloof niet in de profeten die voorspellen dat de wereld er dan anders uit blijft zien. Mensen gaan weer volop uit eten en festivals bezoeken. En ze gaan weer naar kantoor om te werken en bezoeken dus ook de kantine. Dat alles stimuleert de consumptie van frites. Ik denk dat alleen het vergaderen via video een blijvertje is. Dat bespaart veel reistijd en draagt zo ook bij aan een beter milieu.”De vrije markt geeft te weinig zekerheid wat betreft continuïteit en is sterk volatielDe aardappelsector vroeg de overheid om steun tijdens de coronacrisis. Wat vindt u daarvan?“Het is bij mijn weten de eerste keer dat de aardappelsector bij de overheid moest bedelen om steun. Dat is nooit eerder gedaan. De aardappelsector viel ook altijd buiten het gemeenschappelijk landbouwbeleid, tot de hectarepremie werd verdeeld over alle gewassen. De sector wil geen inkomensondersteuning van de overheid. Alleen tijdens de coronacrisis was ondersteuning echt nodig. Daarom zijn de compensatieregelingen voor de telers er gekomen. Maar ik vermoed dat dit echt éénmalig zal zijn.”_{Lees verder onder foto}Romain Cools blijft tot juni 2022 CEO van de Canadese ngo World Potato Congress, een netwerkplatform voor de globale aardappelketen. - Foto: Peter RoekWat vindt u een andere grote uitdaging?“De plannen die politici bedenken. Eurocommissaris Frans Timmermans presenteerde in 2020 zijn Green Deal met voor de landbouw het Farm-to-Fork-plan. Daar worden zeer ambitieuze doelen in genoemd. In 2030 moet 30% van de productie op biologische wijze plaats vinden. Daar is de aardappelteelt mijlenver van verwijderd. Ook wetenschappers, zowel bio-ingenieurs als economen, twijfelen over de haalbaarheid hiervan. Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen moet met 50% omlaag zonder dat er alternatieven zijn. Het is erg onoverzichtelijk hoe dat bereikt moet worden, maar kan grote gevolgen hebben voor de aardappelsector.”Wat is volgens u een ander belangrijk dossier voor de sector?“De regelgeving rondom stikstof en bemesting. Dat speelt ook in België, net als in Nederland. De aardappel is een gewas dat niet alle meststoffen opneemt die worden toegediend. Daardoor komen meststoffen in het oppervlaktewater terecht. Het is een grote uitdaging dat probleem op te lossen. Daar hebben we nog geen antwoord op. We hebben hier een aantal projecten over lopen. We zoeken het antwoord onder andere in fijnmaziger bemesten via bladbemesting en precisiebemesting, remote sensing en het optimaliseren van de combinatie bemesten en beregenen.”De aardappelsector is belangrijk voor de Belgische economie en zorgt voor veel werkgelegenheidDe milieudruk door de akkerbouw is een belangrijk discussiepunt in Nederland. Hoe is dat in België?“De aardappelsector zit midden in een maatschappelijk debat over bemesting en gewasbescherming. Veel maatschappelijke organisaties (ngo’s) vinden dat België minder aardappelen moet telen. In een studie die recent is verschenen stellen tientallen onderzoekers en professoren van Waalse universiteiten en hogescholen, ngo’s en ondernemers dat de teelt van aardappelen en diepvriesgroenten wel kan verdwijnen uit België. De Waalse minister van milieu Carlo Di Antonio stelt dat Wallonië genoeg heeft aan 2.000 hectare aardappelen, terwijl er nu zo’n 50.000 hectare staat. Dat zou echt rampzalig zijn. De aardappelsector is belangrijk voor de Belgische economie en zorgt voor veel werkgelegenheid. En bovenal levert de export van onze frites en snacks het land veel welvaart op. De aardappelsector heeft een opdracht de samenleving goed te informeren dat aardappelen steeds duurzamer worden geproduceerd. Ik nodig de Nederlandse organisaties LTO, Vavi en NAO uit om met ons samen te werken die communicatie beter op te zetten. Want de Benelux is de motor van de Europese aardappelketen.”Uit een enquête blijkt dat verwerkers hun areaal contractaardappelen met 5% tot zelfs 40% gaan terugbrengen ten opzichte van 2020Hoe verandert de relatie tussen aardappelteler en afnemer?“De verwerkers kiezen steeds meer voor contracten met een stabiel aantal telers. Dat geeft telers de mogelijkheid te investeren in het verbeteren van de teelt en de bewaring. De langere bewaring wordt steeds belangrijker. De vrije markt geeft te weinig zekerheid wat betreft continuïteit en is meer dan ooit onderhevig aan een sterke volatiliteit.”Wat verwacht u voor 2021?“Uit een enquête blijkt dat verwerkers hun areaal contractaardappelen met 5% tot zelfs 40% gaan terugbrengen ten opzichte van 2020, afhankelijk van de behoefte van de verwerker. Er komt een belangrijke areaalreductie. Daardoor komt er minder vraag naar huurland voor de teelt van aardappelen. Tot nu toe werd voor huurland zo’n € 1.500 per hectare betaald. Ik verwacht dat die prijzen dalen naar onder de € 1.000. Dat heeft veel invloed op de productiekosten van veel telers.”U bent 1 januari gestopt met uw bestuurlijke functies en blijft nog een halfjaar adviseur van Belgapom en FVPHouse. Wat gaat u daarna doen?“Ik blijf nog CEO van de Canadese ngo World Potato Congress tot de conferentie eind mei 2022 in Dublin. Daarna heb ik geen bestuurlijk werk meer. Ik wil moderne geschiedenis gaan studeren aan de universiteit. En ik ga meer tijd besteden aan mijn familie en aan reizen. Maar ik zal altijd mijn blik op de aardappel houden. Als amateurkok is de aardappel voor mij de basis van heel veel recepten.”