‘Regels zijn er niet voor niets’

Wanneer wordt creatief omgaan met regels fraude? Er is een grijs gebied, beaamt Roel Stevens van de NVWA. Betreden van het grijze gebied is in alle opzichten slecht voor de sector, betoogt hij. Fraude bederft de markt.Naast directeur van de Inlichtingen- en Opsporingsdienst van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA-IOD) ben ik ook een boerenzoon. Het doet mij daarom pijn om te zien dat in sommige delen van de sector fraude toeslaat. Dit gevoel had ik ook vorige week maandag tijdens de doorzoekingen in Limburg in ons onderzoek naar mestfraude. Of er daadwerkelijk is gefraudeerd, bepaalt de rechter uiteindelijk. Maar hiervoor zijn sterke aanwijzingen, anders krijgen wij geen toestemming van de rechter-commissaris om 10 panden binnen te vallen.Johan Oppewal schreef naar aanleiding van deze actie het artikel ’Te creatief met regels’ (Boerderij Vandaag, 20 november 2018). Hierin schrijft hij dat ‘de grens tussen praktisch omgaan met regels en fraude niet altijd helder is’. En dat ‘handige jongens’ die ‘zich slim staande houden in barre tijden’ ‘nog geen fraude plegen’. Dat is waar, maar ik verwacht van een vakblad als de Boerderij een analyse die een slag dieper gaat.Fraude kan de exportpositie van Nederland bedervenGrijs gebied misbruiktIk zie in mijn dagelijkse werk hoe een grijs gebied, ingewikkelde regelgeving met veel uitzonderingen ook misbruikt wordt om fraude te plegen. Exportfraude met bloemen of fruit naar Rusland lijkt onschuldig, maar gaat gepaard met witte dozen, valse certificaten, corruptie door betaling aan de grens of corruptie van tracking en tracing. De belangen zijn zeer groot in deze miljarden business en fraude kan de exportpositie van Nederland op den duur bederven.DerogatieLaboratoriumfraude door het niet melden van positieve (dus ongunstige) laboratoriumuitslagen ondermijnt rechtstreeks het vertrouwen in ons stelsel van voedsel- en voederveiligheid. Fraude met de mest, zelfs als dit door een kleine minderheid gebeurt, is niet alleen slecht voor de kwaliteit van ons drinkwater, maar bederft ook de markt voor wie wel eerlijk werkt en zet de derogatie op het spel. Fraude met visquota door verhandelen van ‘zwarte’ vis is niet alleen oneerlijk ten opzichte van wie wel belasting betaalt, maar zet ook onze belangen in Brussel op het spel. Witlof die ten onrechte als biologische witlof wordt verkocht is prima te eten, maar ondermijnt op termijn het vertrouwen in ons voedselsysteem.Financiële belangenHet is voor boeren die in de knel zitten verleidelijk om het grijze gebied te betreden of zelfs fraude te plegen; er is sprake van grote financiële belangen. Als dit dan aan het licht komt wordt vaak gewezen op regelgeving die inderdaad vaak ingewikkeld is, op administratieve rompslomp of op te strenge normen. Ik mis in het artikel in de Boerderij dat het betreden van het grijze gebied tussen ‘praktisch omgaan met regels’ en fraude in alle opzichten slecht is voor de hele sector. De regels zijn er niet voor niets. Het naleven ervan zorgt voor een eerlijke markt, veilige producten voor mens en dier en het beschermen van het milieu en vertrouwen van de consument. Ik gun de sector een cultuur waarin minder aandacht is voor slachtofferschap van ingewikkelde regelgeving en juist meer aandacht voor ondernemerschap als voedselproducent van een eerlijk product. Eerlijk duurt het langst en is de enige weg naar een eerlijke prijs. Dat is iets waar ik als boerenzoon in geloof.