Opkoop veebedrijven voor stikstof van start

Eerste provincies stellen opkoopregeling bij natuur open. Maar wie is nou precies die ‘piekbelaster’? Een overzicht van de regels. Vooral de grenswaarde van 2 mol depositie geeft verrassingen.Veehouders die dicht bij stikstofgevoelige natuur zitten en die willen stoppen, kunnen zich aanmelden voor vrijwillige uitkoop. Verschillende (maar nog lang niet in alle!) provincies stellen hiervoor de speciale vrijwillige opkoopregeling open. Het is de eerste ronde ter waarde van € 100 miljoen in een pakket maatregelen voor gerichte uitkoop waarvoor in totaal € 350 miljoen beschikbaar is.Wie komt in aanmerking voor deze vrijwillige uitkoopregeling? Wie wordt bedoeld met dat rare woord ‘piekbelaster’? Hoe weet je of jouw depositie zo groot is dat je mee kunt doen? Geluiden van boeren en adviseurs duiden erop dat veel betrokkenen nog weinig zicht op de eigen situatie hebben. Wel kent de landelijk vastgestelde vrijwillige opkoopregeling een vrij duidelijke omschrijving: in de afgelopen jaren moet de gemiddelde depositie meer dan 2 mol per hectare per jaar zijn geweest, op stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden binnen 10 kilometer afstand. Het gaat dus niet om de emissie van het bedrijf, maar om de depositie, dat is een belangrijk verschil. _{Lees verder onder het kader.} Belangrijke punten uit de regeling► Criterium voor deelname: gemiddelde depositie op nabijgelegen Natura 2000-gebieden meer dan 2 mol per hectare per jaar.
► De regeling is vrijwillig, deelnemers moeten zich zelf melden bij de provincie. Wel is in het laatste Kamerdebat aangedrongen op een iets actievere rol van de provincies in het benaderen van mogelijke deelnemers.
► De regeling is gericht op stoppen en faciliteert geen doorstart op een andere plek. Wie elders door wil gaan, moet andere regelingen gebruiken.
► Bedrijven kunnen grond inbrengen, maar dat is geen verplichting.
► In totaal is landelijk € 350 miljoen beschikbaar voor opkoop wegens stikstof. Deze eerste ronde is goed voor € 100 miljoen.
► In 2021 start een tweede ronde, in het kader van de landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties.
► Productierechten van deelnemers aan de opkoopregeling worden doorgehaald.
► Bij extern salderen (waar dat kan) kun je dierrechten wel verkopen aan derden. 2 mol lastige hobbelDie 2 mol per hectare klinkt als nogal weinig. Toch zijn er bedrijven die deze norm niet halen, soms tot hun eigen verrassing of teleurstelling. Dat constateert Pieter van Lier van adviesbureau Bergs Advies in Heythuysen. Hij rekende met de speciale aankoopcalculator van Aerius de situatie van verschillende boeren door. Twee bedrijven die minder dan 250 meter van een gevoelig Natura 2000-gebied zaten, haalden de grens niet, tot hun eigen stomme verbazing. Verklaring is dat de veel lagere depositie op verderop gelegen gebieden het gemiddelde drukt. _{Lees verder onder de illustratie.} Schermadruk van Aerius calculator. Dit is de omgeving van Diever (Dr.), voorbeeld van een gebied waar meerdere Nature 2000-gebieden dicht bij elkaar liggen. Paars betekent: zeer stikstofgevoelig. Donker oranje betekent: hoge depositie. Hier is de depositie op delen van de gevoelige natuur 2.000 mol, bij een kritische depositiewaarde van rond 1.000. Voorwaarde aan deelname is dat je bedrijf gemiddeld meer dan 2 mol/ha/jaar depositie veroorzaakt op natuur binnen 10 km afstand. Dat lijkt weinig. Maar voor veel bedrijven is het toch een te hoge drempel. Hoe groter de afstand tot natuur, hoe kleiner de depositie. Op 1 kilometer is de depostiie 100 keer zo klein als bij de bron. Depositie verder weg drukt het gemiddelde. Daardoor kan een bedrijf dat tegen natuur aanligt, toch gemiddeld nog te weinig depositie veroorzaken om de grens te halen. In Aerius kun je dit berekenen. Om het zelf te doen is nogal een klus, veelal schakelen geïnteresseerden hun adviseur erbij in. - Bron: Aerius calculatorGrenswaarde wordt de grootste bottleneckAndere bedrijfsadviseurs herkennen dit. “Die grenswaarde wordt de grootste bottleneck”, verwacht Johan Keizer, adviseur bedrijfsontwikkeling bij Exlan. “Je moet al bij wijze van spreken met je kont tegen een natuurgebied aan zitten om dat te halen.” Hij herkent het verschijnsel dat de gemiddelde depositie per hectare natuurgebied fors gedrukt kan worden als ook verderop gelegen natuurgebieden meetellen. Overigens verwacht hij dat er zeker geïnteresseerde veehouders zijn. Hij verwijst naar de opkoopregeling in verband met fosfaat van enkele jaren geleden. “Er is altijd een categorie bedrijven die interesse heeft in een stoppersregeling en die deze zal onderzoeken.” Julie Güthschmidt, juridisch adviseur bij Abab Accountants en Adviseurs, verwacht ook zeker belangstelling voor de regeling, al loopt het nog niet storm, vertelt zij. Mogelijk kennen veehouders hun eigen situatie nog niet goed, vermoedt ze. Bij een Brabantse veehouder met 100 koeien op 2 kilometer afstand van natuur werd duidelijk dat die de drempel niet haalde. Provincie Brabant zegt in een reactie dat het van veel factoren afhankelijk is of iemand ‘piekbelaster’ is en dat er bij elke regeling mensen zijn die er net niet onder vallen en wijst erop dat dit niet de enige mogelijkheid is om aan een regeling mee te doen.GemeentesErwin van Kessel, teammanager bij DLV Advies benadrukt het belang van duidelijkheid voor ondernemers. Die is er nog niet op alle punten. “Welke vrijheid hebben bijvoorbeeld provincies voor eigen invulling van de regeling? En wat is de samenhang met gemeentelijk beleid? Bij andere regelingen, zoals de saneringsregeling varkenshouderij, is gebleken dat dit voor ondernemers erg belangrijk is. Ze willen weten wat nog wel en niet kan op de locatie en daarvoor zijn ze wel afhankelijk van de gemeente.” Van Kessel heeft ook nog wel wat vragen bij de speciale aankoopcalculator. “De uitkomsten lijken af te wijken van de Aerius calculator.” Het past een beetje in het totaalbeeld van Aerius dat soms onvoorspelbare of onverklaarbare uitkomsten geeft, stelt hij. Net als andere adviseurs signaleert hij dat bedrijven met uit Aerius calculator een hoge piekbelasting gemiddeld soms toch niet boven de drempel van 2 mol komen.Vrijwillige verkoop, geen onteigeningIs die opkoopregeling wel echt vrijwillig? Dreigt er geen onteigening op de achtergrond?
Ja, de regeling is vrijwillig en nee er zit geen clausule van onteigening in. Deelnemers moeten zich zelf melden. Provincies hebben geen lijst met bedrijven die ze per se ‘binnen willen halen’. De meeste provincies zeggen nadrukkelijk niet zelf veehouders te gaan benaderen. Tijdens het stikstofdebat van afgelopen week is wel gepleit voor een wat actievere rol. Maar dat verandert niets aan het vrijwillige karakter.
Doen alle provincies mee?
Nee. Elke provincie heeft eigen beleid. Zie het overzicht hierboven.
Is dit de enige regeling, is het nu of nooit?
Nee. Er komen vervolgregelingen, zo komt er in 2021 een tweede, landelijke, vrijwillige stoppersregeling beschikbaar van ook weer € 100 miljoen landelijk. In 2022 volgt dan nog € 150 miljoen. Dit is een subsidieregeling waarvoor melkvee-, varkens en pluimveehouders zich te zijner tijd kunnen aanmelden bij RVO, ook als ze geen piekbelaster zijn. Daarnaast hebben provincies eigen aanvullende regelingen, zoals ruimte voor ruimte, innovatieondersteuning, et cetera.
Moet je ook je grond aan de overheid verkopen als je meedoet?
Nee dat is niet verplicht. Wel groeit de kans dat je mee mag doen als je grond inbrengt, tenminste in Brabant. In Limburg is dat niet zo. De provincies bepalen de rangorde op basis van omvang van de weg te nemen stikstofneerslag op stikstofgevoelig Natura 2000-gebied. In Brabant en mogelijk ook andere provincies speelt de inzetbaarheid van de aangeboden landbouwgrond voor de gebiedsgerichte aanpak ook een rol. Brabant wil via een ‘groen-blauwe aanpak’ een schil rond Natura 2000-gebieden om verdroging tegen te gaan en grondgebonden landbouw te helpen met extensiveren en sluiten van kringlopen, aldus de woordvoerder. De grond kan dus wel een landbouwbestemming houden.
Hoe wordt de grondprijs bepaald?
De grondprijs wordt bepaald op basis van de getaxeerde marktwaarde van de landbouwgrond ter plaatse.
Wat gebeurt er met de stikstofrechten van deelnemers?
Die worden ingenomen. De vermeden depositie geeft ruimte voor natuur en voor economische activiteiten.
Wat gebeurt er met fosfaat- en dierrechten?
Die worden doorgehaald.
Moeten de stallen gesloopt worden?
Uitgangspunt van de regeling is: dieren en meststoffen afvoeren, productierechten laten vervallen en vergunning intrekken of aanpassen. Sloop hoort daar ook bij, maar dat hoeft niet als een nieuwe, ‘duurzame’ bestemming mogelijk is. Daarvoor komt de gemeente in beeld, die sowieso het bestemmingsplan voor de locatie moet aanpassen.
Hoe zit het nu met dat beroepsverbod?
Wie op een andere plek door wil boeren, kan beter nog even wachten op volgende rondes. De laatste politieke ontwikkelingen duiden erop dat het gehate ‘beroepsverbod’ vervalt, en dat deelnemers toch wel elders een bedrijf mogen overnemen. Maar dat geldt nog niet voor deze eerste ronde. Deelnemers daaraan mogen niet op een andere plek iets anders beginnen op het gebied van veehouderij. Niemand is blij met deze clausule, ook provincies niet. “Wij voeren heel andere gesprekken met boeren”, verklaart de woordvoerder van Gelderland. _{Lees verder onder de foto.} Jan Overeem (51) heeft een melkveebedrijf middenin de natuur in Staverden (Gld.). Het bedrijf telt 100 stuks melkvee, 120 hectare is gepacht van Gelders Landschap. 1.288 mol is hoogste depositie op nabije natuur. Overeem exploiteert ook toeristische activiteiten, zoals huifkartochten, trouwkoetsen en er is een landschapswinkel. - Foto: Koos Groenewold‘Geen haar op mijn hoofd die denkt aan deelname opkoopregeling’Gelderland broedt nog op een opkoopregeling. Mocht die er komen, dan lijkt Jan Overeem op het eerste gezicht een mogelijke kandidaat-deelnemer. Zijn bedrijf ligt immers middenin Natura 2000-gebied, in de ‘agrarische enclave’ tussen Harderwijk – Apeldoorn – Nijkerk – Ermelo. En het zijn deze bedrijven die al snel gezien worden als ‘piekbelaster’. Toch is er geen haar op zijn hoofd die eraan denkt om mee te doen aan zo’n regeling. De vrijwillige opkoopregeling heeft als criterium een bepaalde gemiddelde depositie op natuurgebieden. Overeem zegt geen flauw idee te hebben wat dat bij hem precies is. “Dat moet je aan mijn adviseur vragen. Ik geloof dat 2 kilo stikstof ergens in Drenthe neerkomt, dat van mij schijnt te zijn en nog eens 400 kilo in de ‘natuurlijke habitat’ hier. Maar weet jij het? Je kunt het niet zien en het heeft geen kleur en er staat ook geen bordje bij van wie het is.‘’KringlooplandbouwOvereem windt zich op over de kortzichtigheid van de regelgeving. Hij heeft potstallen en die passen prima in de kringlooplandbouw. De focus op de natuur is al in 2004 ingezet. “De heide vergrast hier omdat er niet wordt geplagd en geen onderhoud wordt gepleegd.”Is de natuur werkelijk beter af als ik mij laat uitkopen?De huidige provinciale opkoopregelingen zijn vrijwillig. Deelnemers moeten zichzelf melden, en worden niet door de overheid benaderd. Druk zetten is niet de bedoeling. Maar in de praktijk voelen ondernemers als Overeem wel druk. De stikstofproblematiek zet toekomstige keuzes in de bedrijfsvoering onder druk, vindt de veehouder. “En is een opkoopregeling wel een oplossing voor dit gebied? Is de natuur werkelijk beter af als ik mij laat uitkopen? Ik vraag me wel af of degene die het heeft bedacht met z’n voeten in de klei heeft gestaan – of in het zand hier.”Wel is hij bezig met een vergunning voor de bouw van een emissiearme stal om de depositie terug te brengen. “Het verdienmodel in dit gemengde bedrijf is en blijft de melkveehouderij. Mijn grootvader Jan begon hier in 1940 en toen kwam mijn vader, ook een Jan en nu ben ik en de vierde generatie komt er ook; al is dat een Pieter.”Auteur: Tineke Hoekstra