Opbrengstmeting en precisielandbouw gaat, maar niet vanzelf

Nog maar weinig rooiers van tot een half miljoen euro worden met plaatsspecifieke opbrengstmeting uitgerust. “Terwijl zoiets met een goede aanpak gemakkelijk kan renderen”, vertelt Jeroen Straver van Vantage Agrometius.Akkerbouwer/loonwerker Harry Brouwer van Landbouwonderneming Westerwolde in Veelerveen (Gr.) is duidelijk over wat opbrengstmeting op de aardappelrooier hem niet heeft gebracht.Harry Brouwer. - Foto: Hans BanusHij ziet opbrengstmeting niet de cruciale rol spelen in precisielandbouw, die het systeem vaak wordt toegedicht. Plaatsspecifieke maatregelen treffen op basis van opbrengstmeting is erg lastig, heeft Brouwer ervaren. “Het ene jaar verschilt te veel van het andere”, vertelt hij. “Ik heb wel gezien dat ik in het ene jaar op een opbrengstkaart van de aardappelen een slechte structuurplek kon aanwijzen. Maar dan zag ik daar het volgende jaar in de suikerbieten weer helemaal niks van terug. Wel weer een andere slechte plek 100 meter verderop. Wat ik wil zeggen is dat je op waarnemingen in de teelt van het ene jaar geen maatregelen kunt treffen voor in een volgende teelt. Seizoenen schelen te veel van elkaar om veel met de wegingen te kunnen.”Brouwer monteerde vier jaar geleden apparatuur voor opbrengstmeting op zijn Grimme SE150 60-verstekrooier. Hij rooit vooral op zand, zodat geen sprake is van grondtarra die de opbrengstmeting zou kunnen verstoren.Slechtste plekken verbeterenBrouwer was er aanvankelijk van overtuigd dat de sleutel van plaatsspecifieke landbouw, van precisielandbouw, ligt bij opbrengstbepaling. Daar begint het, was zijn redenatie. Vervolgens zou hij dan in perceelkaartjes op zoek gaan naar verschillen, verklaarbare en onverklaarbare, om op maatregelen uit te komen om een volgende teelt te verbeteren. “Ik verwachtte niet dat ik de topopbrengsten omhoog zou krijgen. Wel dat ik op de slechte plekken het rendement zou kunnen verbeteren.”Lastig om conclusies trekken uit opbrengstverschillenHoe lastig Brouwer het vindt ervaringen uit het ene jaar te gebruiken voor volgende jaren blijkt uit het volgende: drie jaar geleden leek het Brouwer nog wel een idee om verhuurders van grond te confronteren met de gevolgen van schaduw van een windsingel. Tot 30 meter bij de windsingel vandaag mat hij een lagere opbrengst. Dat leek hem richting verhuurder van het perceel een doorslaggevend argument om voor dat gedeelte een lage huurprijs te bedingen. Maar afgelopen jaar met de uitzonderlijke droogte en hitte zag hij dat de aardappelen in de schaduw juist 20% meer kilo’s gaven dan die die in de volle zon hadden gelegen. De schaduw was nu juist een voordeel. Waarmee wat Brouwer betreft, nogmaals gezegd is, dat het haast onmogelijk is aan de hand van opbrengstvergelijking over verschillende jaren heen te kijken. Zeker in extreme jaren zoals we die achter de rug hebben.Opbrengstkaartjes laten grote verschillen in opbrengst binnen percelen zien. Verschil tussen beste en slechtste plekken in kaartjes van Agrometius: 45 ton/ ha bij zaaiuien, 55 ton bij suikerbieten, 30 ton bij consumptieaardappelen en 20 ton bij zetmeelaardappelen. – Afbeeldingen: Vantage Agrometius
Suikerbieten.Consumptieaardappelen.ZetmeelaardappelenZaaiuien.Voordelen van opbrengstmetingMaar Brouwer ziet ook duidelijk de voordelen van opbrengstmeting. Hij serveert het systeem waarin hij vier jaar geleden zo’n € 10.000 investeerde, zeker niet af. “Binnen het teeltjaar kun je je teeltmaatregelen ermee beoordelen. Je ziet wat het effect is van overlap of misschien overgeslagen stroken bij strooien. Zolang je referentie maar niet ruimer is dan één jaar kun je er ook zelf proefjes doen zoals op stroken van enkele honderden meters waarop je varieert met bijvoorbeeld de dosering van sporenelementen. Je moet alleen voorzichtig zijn met er te stevige conclusies aan te verbinden.”WeeginstallatiesJeroen Straver van leverancier Vantage Agrometius erkent dat je moet oppassen met te lichtzinnig conclusies trekken uit opbrengstverschillen op een perceel. Vantage Agrometius levert weeginstallaties voor onder andere rooiers en combine en voor verwerking van bijbehorende data, zonodig tot aan taakkaarten toe voor plaatsspecifieke toepassingen.Weegrol voor plaatsspecifieke opbrengstmeting op een bietenrooier. Dit weegsysteem kan in principe gemonteerd worden op alle oogstmachines, waarbij het produkt over een bandje wordt getransporteerd, of dat nou aardappelen, boeten, uien, spruiten of druiven of blauwe bessen zijn. - Foto: Bert JansenOpbrengstverschillen tot 50 ton/haMaar anders dan Brouwer zegt Straver dat opbrengstmeting wel degelijk een grote rol kan spelen in rendementsverbetering via precisielandbouw: de juiste teeltmaatregel op het juiste moment en op de juiste plek. “Opbrengstmeting is cruciaal in precisielandbouw”, is Stravers overtuiging. “Opbrengstbepaling kan aan de basis staan van precisielandbouw, om in kaart te krijgen waar problemen spelen en dus bodem- of teeltmaatregelen nodig zijn. Maar ook aan het eind om te zien wat je hebt bereikt. Door opbrengst te meten kom je er ook achter wat voor jou de geschiktere of minder geschikte huurpercelen zijn, of hoe verschillende rassen het doen.”Vaak zouden er mogelijkheden zijn de gemiddelde opbrengst van percelen te vergroten door de potentie beter te benutten. Pleksgewijs kunnen de hoogste en de laagste opbrengsten tot aan 50 ton per hectare verschillen.Heb je een mindere plek gedetecteerd, dan begint het pas“Er ligt nog veel onbenutte potentie op de mindere plekken”, zegt Straver. “Die benutten gaat niet vanzelf. Heb je een mindere plek gedetecteerd, dan begint het pas. Met de schop het veld in, kijken naar wat er aan de hand is. Misschien moet je een bodemscan maken om te zien wat er in de bodem aan de hand is. Je moet er energie insteken en begeleiding zoeken van een goede partner. Verbetering gaat niet vanzelf, een opbrengstkaart geeft niet een-op-een een taakkaart.”50 systemen per jaarVantage Agrometius levert twee van de vier modules voor opbrengstbepaling op de Nederlandse markt YieldMaster PRO en Yieldmaster ISObus. Bij de laatste worden alle opbrengstkaarten volledig automatisch verstuurd, verwerkt en gecontroleerd en in een online omgeving geplaatst. Dit scheelt de teler een hoop tijd om de data te verwerken. “Precisielandbouw moet om geaccepteerd te worden vooral gemakkelijk zijn”, licht Straver toe.Bij Vantage Agrometius gaat het om 50 systemen per jaar. In 2019 kwam een groot gedeelte op suikerbietenrooiers van loonwerkers. De totale markt schat Straver op hooguit enkele tientallen systemen meer per jaar dan die Agrometius doet.Investering loont zich snelOpbrengstmeting op oogstmachines is nog lang niet zo vanzelfsprekend als gps op trekkers. Terwijl de investering van zo’n € 10.000 betrekkelijk klein is ten opzichte van de soms € 500.000 die een zelfrijdende rooier kost.
Straver rekent voor dat het investeren in wegen al snel kan lonen. Stel dat de investering van € 10.000 in 10 jaar wordt afgeschreven en de kosten worden omgeslagen over 50 hectare aardappelen. Dan komt dat op een last van € 20 per hectare per jaar. Om die terug te verdienen is 200 kilo fritesaardappelen nodig. Bij 100 hectare is het € 10 per hectare of wel 100 kilo aardappelen. Ook Harry Brouwer rekent met een tientje per hectare voor opbrengstmeting.
“Zulke bedragen kun je door een scherpere teelt van bijvoorbeeld aardappelen en uien gemakkelijk terugverdienen”, zegt Straver.VoorbeeldberekeningenOp zijn laptop toont hij voorbeeldberekeningen van wat precisiemaatregelen op basis van opbrengstkaarten kunnen opleveren. Bij consumptieaardappelen (à 15,6 ct/kilo) gaat het om € 95 per hectare, zetmeelaardappelen € 55 per hectare, suikerbieten, € 100 per hectare, zaaiuien (à 30 cent per kilo) € 80 per hectare.” Zeker, papier is geduldig en met alleen meten ben je er nog niet, maar de cijfers moeten duidelijk maken dat de kosten van opbrengstmeting ruimschoots kunnen worden gecompenseerd.Geen weegbrugIn Jeroen Stravers powerpoint-presentatie vertellen twee blokjes tekst nog wat opbrengstmeting wel is en wat het niet is. Bij ‘wel’ gaat het over evaluatie van de teelten en over scherpte. Over zicht op hoe groot verschillen kunnen zijn en dat dat telers kan triggeren om daar iets mee te doen. ‘Opbrengstmeting staat aan de basis van het streven naar optimale balans: opbrengst versus kosten.‘
In wat opbrengstmeting niet is, staat onder meer dat de weegcellen geen weegbrug vervangen. “Opbrengstmeting gebruik je om de zones exact in kaart te brengen, niet de exacte kilo’s. Al blijkt in de praktijk dat op een kipper van 20 ton het op de rooier gemeten gewicht vaak minder dan 500 kilo afwijkt van wat de weegbrug aangeeft.“
Akkerbouwer/loonwerker Brouwer waardeert bij de aardappeloogst voor Duitse klanten het meest dat hij met de weeginrichting redelijk goed kan bepalen wanneer hij het te leveren tonnage heeft bereikt.Opbrengstbepaling met cameraOp twee pootaardappelbedrijven in de Wieringermeerpolder loopt onderzoek naar visuele opbrengstmeting van de aardappelopbrengst. Achtergrond is dat met name bij pootaardappelen het behalve om enkel de kilo’s ook gaat om de maatsortering. Precisielandbouw is in de teelt van pootaardappelen niet gericht op maximalisatie van de absolute kilogramopbrengst, maar op zoveel mogelijk kilo’s in de duurdere maten. Het onderzoek wordt met de twee telers uitgevoerd door Wageningen University & Research (WUR), Aeres Hogeschool, de Universiteit van Amsterdam en Amsterdam Green Campus.

WUR-onderzoeker Koen van Boheemen wijst erop dat de uitkomsten van het onderzoek ook interessant kunnen zijn voor telers van fritesaardappelen. “Weliswaar op een andere manier, maar ook voor hen geldt dat inzicht in de maatsortering aanknopingspunten geeft voor rendementsverbetering. Ook daar speelt sortering een rol. Voorts zou de beoordeling met de camera van de stroom aardappelen op de rooier plaatsspecifiek inzicht kunnen geven in hoeveel grondtarra met de aardappelen meekomt. Met name op klei kunnen kluiten de opbrengstbepaling via wegen vertroebelen. In 2020 wordt verder geëxperimenteerd met de visuele plaatsspecifieke opbrengstbepaling.