‘Omslag in veehouderij wordt Deltawerk’

De omslag in de veehouderij krijgt het karakter van de Deltawerken, verwacht Jan Staman. Ondernemers moeten meer van elkaar leren. “Er is geen ontsnappen aan.”Jan Staman - Foto: Herbert WiggermanJan Staman is voorzitter van de Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA). Een onafhankelijke raad die advies geeft aan het ministerie van Landbouw. Recent bracht RDA zijn visie over insectenteelt, met als belangrijkste advies: voorkom dat de insectenteelt tegen dezelfde problemen aan gaat lopen als de intensieve veehouderij, zoals welzijns- of milieudiscussies. De RDA zoekt volgens Staman naar begaanbare wegen voor uitdagingen en bedreigingen die er zijn of komen. “Het gaat niet om het grote gelijk halen of een organisatie of sector aan het kruis nagelen.”De Raad voor Dierenaangelegenheden is een groep van 35 onafhankelijke deskundigen op het gebied van dieren en geeft gevraagd of ongevraagd advies aan het ministerie. Een zienswijze moet door de raad gedragen worden. Minderheidsstandpunten komen weinig voor. “Niet iedereen vindt het altijd leuk. Maar ik zie in de groep weinig belangenbehartiging of onderhandelingsspelen die tot niks leiden, terwijl we daar in de landbouw zo vertrouwd mee zijn. Het is een leuke club lastpakken; ze weten de vinger op de zere plek te leggen, maar willen wel stappen maken om vooruit te komen”, aldus Staman.Een rapport over insectenteelt. Wordt u wel serieus genomen?Meelwormen in een eetkraam op festival Lowlands 2014. Liefhebbers konden de gebakken larven van de meeltor als 'topping' op hun broodje laten strooien. - Foto: ANP“Insectenteelt is nieuw en gaat enorm groeien. Er is een licence to produce nodig. Dat zit nu wel goed, maar de problemen die hier ontstaan, moeten we nu tackelen en oplossen. Als we het hebben over het gevoel en een intrinsieke waarde van insecten, vragen mensen zich af of je wel goed bij je hoofd bent. Maar probeer maar eens te ontkennen dat insecten ook dieren zijn. En denk ook niet dat het vooral robotachtige plaagdieren zijn. Hoe dacht je dat dit vroeger zat, met varkens? En wat hebben we over apen wel niet gezegd? En nu zijn het bijna mensen! In de jaren tachtig werden nieuwe huisvestingssystemen voor de veehouderij ontwikkeld. Het ethologisch onderzoek om de dieren echt te leren kennen, is hierbij enorm belangrijk geweest. We wisten niks van die beesten. In die tijd hadden de boeren geen benul van wat de dieren nu eigenlijk wilden. Natuurlijk had een boer kijk op varkens. Maar dat is niet genoeg om een nieuw huisvestingssysteem te maken.”De landbouw staat nu ook voor een enorme uitdaging, gezien het klimaat en het maatschappelijk draagvlak.“Ik denk dat de transities in de landbouw het karakter van de Deltawerken krijgt. Ze gaan over heel veel aspecten, ook over het verband tussen voedsel, productiewijze en gezondheid. We weten nu niet welke kant het op moet. Zolang je dat niet weet, kun je eigenlijk niks. Dan zal je altijd ruzie met elkaar houden.Het is geen schande dat de consument weinig betaalt, er wordt gewoon te veel geproduceerdOok op ethisch vlak, omdat je over de grondslag van de landbouw praat. Grondslag en richting, dat zijn de echte problemen. De veehouderij heeft nu last van ‘ketensclerose’. Er gebeurt niets, of in ieder geval heel weinig. Dat kan ook niet anders. We zitten in zo’n moeilijke periode. Iedereen zit klem in de keten.”In deze discussie wordt veel gesproken over de omvang van de veestapel.“Als je het probleem van de veehouderij op wil lossen door alleen te krimpen, wil dat niet zeggen dat je dan een goede sector hebt. In het huidige systeem is de enige oplossing: meer beesten.Dit varkensbedrijf in Noord-Brabant is, net als veel andere, de afgelopen jaren snel ontwikkeld. - Foto: Bert JansenOok als je een flinke krimp doorvoert, hou je een sector over die geen richting weet. Het heeft geen enkele zin om te zeggen dat de burger meer moet betalen. Waarom zou hij? Dit is de markt, daar gelooft iedereen toch in? Zeur dan niet. Het is geen schande dat de consument weinig betaalt, er wordt gewoon te veel geproduceerd. Daarom is het zo enorm belangrijk om een transitie door te maken.”Hoe kan de RDA bijdragen aan de toekomst van de veehouderij?“Ik kan dingen zeggen die anderen niet kunnen zeggen. We kunnen een weg banen naar nieuwe systemen. We gaan nu de varkenshouderij saneren. Maar dan? Hoe moet de nieuwe varkenshouderij er uit gaan zien? Daar zou de RDA wel een rol bij kunnen spelen. Ik zou graag mee willen helpen om een nieuw systeem te bedenken voor varkenshouders, vooral voor de Brabantse varkenshouders. Die zitten namelijk echt in de knel. In Brabant wordt de nieuwe wereld uitgevonden. Maar dat valt niet mee.”De veehouderijsystemen zijn een stuk diervriendelijker geworden, maar het is nooit klaarWaarom juist de Brabantse varkenshouders?“De zaak is zo gepolariseerd, dat er geen bewegingsruimte meer is. De houding naar de varkenshouderij is vijandiger geworden door hetgeen ze veroorzaakt hebben; ze zijn een bedreiging voor het milieu en de volksgezondheid geworden. Dan kun je bijna niet meer met elkaar praten, laat staan samen een oplossing vinden. Als je een andere manier van varkenshouderij wil, zullen de boeren het samen met de bevolking moeten oppakken en weer begrip moeten krijgen. Daarvoor moet je niet bij ZLTO en Rabobank beginnen. Deze mensen moeten zoveel bedrijven in het huidige systeem verdedigen, dat ze geen speelruimte hebben om te kunnen veranderen.”Maar de kloof tussen de boer en de burger is enorm.“Daar geloof ik niks van. Burgers zijn trots op boeren en snappen wat er speelt. Als de Brabantse burgers pissig worden op de intensieve veehouderij, is er geen sprake van een kloof, ze hebben heel goed in de gaten wat daar gebeurt.”De maatschappij bemoeit zich nu wel veel meer met de veehouderij.“O nee. In de jaren tachtig werkte ik op het ministerie aan de ontwikkeling van nieuwe welzijnsvriendelijke stalsystemen. Toen hadden we wel eens weken dat er tienduizend brieven over de veehouderij kwamen van boze burgers.”Er is dus niets veranderd?“Jawel, de veehouderijsystemen zijn een stuk diervriendelijker geworden, maar het is een beetje als bij arbeidsomstandigheden. Dat is ook nooit klaar. De veehouderij moet opnieuw uitgevonden worden. Dat gaat verder dan alleen dierenwelzijn. Dat gaat ook over de kringlooplandbouw en de biologische landbouw.Ik heb liever dat vanuit de Tweede Kamer de bom valt en dat er dan ook echt iets gebeurtDe gangbare landbouw wijst de biologische sector er vaak op dat zij ook problemen hebben. Zo van ‘waag het eens dat je beter bent’. Daar moeten we eens vanaf. Er is geen ontsnappen meer aan. Veehouders moeten veel meer bij elkaar gaan kijken om tot een oplossing te komen. De kringlooplandbouw zal heel veel trekken gaan krijgen van de biologische landbouw.”U komt binnenkort met een visie over vaccineren en ruimen door dierziekten. In dat dossier is moeilijk beweging te krijgen.“Wanneer noem je een uitbraak van een dierziekte nu een incident? Als het ieder jaar weer voorkomt, is het geen incident meer. Als je ieder jaar weer kippen ruimt omdat er vogelgriep is en je vaccineert de dieren niet, is er sprake van een systeemfout.”Een bedrijf wordt geruimd vanwege vogelgriep. - Foto: ANPWat gaat er mis?“De bestrijders van vogelgriep doen niet zoveel fout. De aanpak in de bestrijding is erg goed. Maar zolang het ieder jaar opnieuw komt aanvliegen, is het niet onder controle.”Maar vaccineren kan toch niet?“Er zijn dingen die wel en niet kunnen. De virussen veranderen steeds. Er is een enorme aversie tegen vaccineren. Dat komt omdat het duur is. Als het om incidenten gaat, maken we ze liever af. Dat is goedkoper. Bij vogelgriep gaat dat nu schuren. We worden ook gedwongen om het zo te doen, omdat burgers geen vlees van gevaccineerde dieren willen. Dat is echt krankzinnig. Er wordt een mythe in stand gehouden. De beeldvorming rondom vaccineren is slecht, terwijl het juist goed is. Die discussie moeten we voeren.”Hoe voorkomt u dat de RDA-rapporten onderin de la verdwijnen?“We moeten rapporten maken waar het maatschappelijke debat over gaat. Dan gaat de politiek zich er ook mee bemoeien. We moeten niet te dicht bij het ministerie zitten. Ik wil liever niet dat het ministerie zegt ‘wat een mooi rapport heb je gemaakt’. Ik heb liever dat vanuit de Tweede Kamer de bom valt en dat er dan ook echt iets gebeurt.”