NSAID niet meer weg te denken

Veehouders zijn zich steeds meer bewust van de voordelen van pijnbestrijding. Bij melkvee is er vooral bij klauwaandoeningen nog winst te behalen.Pijnstillers met een ontstekingsremmende werking (NSAID) worden steeds vaker in de melkvee- en kalverhouderij ingezet. In een reageerden 166 veehouders. Daarvan waren 142 melkveehouder, 13 vleesveehouder en 11 kalverhouder. Van al deze bedrijven gaven maar vijf aan geen NSAID’s te gebruiken. Van de vijf niet-gebruikers zijn er vier melkveehouder en één vleesveehouder. Eventuele wachttijden zijn voor veehouders over het algemeen geen reden om geen gebruik te maken van een middel. In het geval van mastitis wordt een NSAID naast een antibioticumbehandeling gegeven waarbij toch al een wachttijd geldt.LuchtwegaandoeningenZowel vleeskalverhouders als vleesveehouders geven aan NSAID’s vooral in te zetten bij luchtwegaandoeningen. Longontsteking wordt door alle 23 gebruikers genoemd. De zoogkoeienhouders zetten de middelen ook in bij een koe met baarmoederontsteking en de enkele keer dat zich een baarmoederontsteking voor doet.‘Het kalf voelt zich lekkerder, drinkt en vreet beter en knapt sneller op’.Standaard bij vleeskalverenHet gebruik van NSAID’s verschilt sterk tussen de verschillende takken van rundveehouderij. In de vleeskalverhouderij zijn NSAID’s bijvoorbeeld helemaal niet meer weg te denken en zijn standaard als combinatie met antibiotica opgenomen in behandelplannen. Eric van der Velden, dierenarts bij DAP Thewi: “We hebben gelijk vanaf het begin gezegd dat kalverhouders bij ziekte een NSAID bij moeten geven. Pijn weg, ontsteking beteugeld, wat vooral van belang is bij een longontsteking. Het kalf voelt zich lekkerder, drinkt en vreet beter en knapt sneller op. Zeker onder invloed van de UDD-regeling worden vaker aspirine en slijmoplossende middelen gegeven.”Zonder dierenarts middel inzettenGroot voordeel voor kalverhouders is dat ze wettelijk gezien deze middelen vaak in kunnen zetten zonder de dierenarts te raadplegen. Dat gebeurt echter weinig, kalverhouders overleggen vrijwel alles wat ze op gezondheidsgebied doen met hun dierenarts, tijdens een bedrijfsbezoek of telefonisch. Zodra een kalverhouder merkt dat kalveren het wat minder doen maar niet echt ziek zijn, zet hij tegenwoordig sneller een NSAID in. Dit gebeurt niet alleen in individuele gevallen maar ook als koppelbehandeling. Van der Velden: “Bijvoorbeeld kalveren vanaf een week of acht oud kunnen, mits de ventilatie en het voedingsschema kloppen, een beginnende lichte virale luchtweginfectie op die manier zelf af. Dan is een antibioticabehandeling niet direct nodig.”De meeste kalveren krijgen naast een verdoving ook een NSAID bij het onthoornen. Foto: Michel ZoeterBrede inzet melkveehouderijDe meeste veehouders in de enquête zetten de medicijnen in bij mastitis. Een koe met een uierontsteking met een pijnstiller behandelen zorgt ervoor dat het dier zich beter voelt en blijft vreten. Hierdoor zal de melkproductie niet of minder dalen en blijkt uit verschillende onderzoeken dat ook de vruchtbaarheid niet onder de effecten van de ontsteking leiden. Ook bij het onthoornen van kalveren wordt naast de verplichte verdoving door de meeste veehouders een NSAID toegepast. Voor veel veehouders is de drempel om een kalf te behandelen laag, omdat het onthoornen steeds vaker door de dierenarts wordt gedaan. Als deze het kalf moet verdoven is het een kleine moeite om gelijk een NSAID te spuiten.Ondersteuning na zware kalvingOok bij baarmoederontsteking krijgen koeien vaak een NSAID. Een toenemend aantal melkveehouders behandelt ook een koe na een zware geboorte standaard. Mark van der Heijden, voorzitter van de vakgroep Herkauwers van de KNMvD: “Je zorgt daarmee dat een koe gewoon goed blijft vreten. Dat is zeker de eerste dagen na het afkalven een voorwaarde voor een goede start van de lactatie.” Bij zware geboortes bestaat het risico dat er kleine beschadigingen in de baarmoeder en het geboortekanaal ontstaan. Een gezonde koe die vlot van de geboorte herstelt kan deze beschadigingen meestal goed zelf oplossen. Door een koe na een zware geboorte standaard een NSAID te geven of deze koe de eerste dagen te temperaturen en bij een verhoogde temperatuur gelijk te behandelen kan het dier een beginnende infectie beter zelf bestrijden. Bij niet controleren of afwachten neemt de kans op een antibioticabehandeling toe. Met name grotere bedrijven met een separatieruimte voor de eerste dagen passen dit steeds meer toe.‘Doordat een koe minder loopt zakt de melkproductie en dat kost geld’.Klauwen mogen meer aandachtOndanks de constatering dat melkveehouders steeds vaker een NSAID gebruiken mist Van der Heijden de middelen met name bij klauwaandoeningen: “Er is gelukkig steeds meer aandacht voor klauwgezondheid, maar er wordt nog te veel vanuit het management gedacht. Naast oorzaakgericht naar de klauwen te kijken moet ook die NSAID standaard worden. Doordat een koe minder loopt zakt de melkproductie en dat kost geld.” Over de kosten voor klauwaandoeningen stelde Wilma Steeneveld van de faculteit diergeneeskunde onlangs tijdens de Inspiratiedag Klauwgezondheid dat een klinisch geval gemiddeld € 59 en een subklinisch geval € 35 per koe kost, met name door productieverlies. Op een gemiddeld bedrijf van 90 koeien kan dat oplopen tot 1.167 kilo melk per jaar. Een wachttijd voor melk kan mee spelen om geen NSAID te gebruiken maar zowel dierenartsen als farmaceutische bedrijven geven aan dat het eerder onbekendheid is dat veehouders de middelen niet bij klauwaandoeningen inzetten. Niet twijfelen over kostenUit de enquête blijkt dat de veehouders die geen NSAID gebruiken vooral de kosten aan voeren als hoofdreden. Als tweede stellen ze dat ze weinig verschil zien tussen wel en niet gebruiken. Terwijl de kosten van een injectie met een NSAID volgens Van der Heijden niet in verhouding staan tot de derving van melkproductie en een eventuele antibioticabehandeling: “Een flesje kost gemiddeld € 30 tot 40, daar kan je drie keer een koe mee behandelen, wat neer komt op € 10 tot € 12 per koe per keer. En vlak de extra arbeid die een zieke koe vraagt niet uit. Ik denk dat dat op bedrijven juist een grote ergernis oplevert.”Naam: Thijs van der Meer (28). Woonplaats: Winkel (N.-H.) Bedrijf: 100 melkkoeien, 60 stuks jongvee, gemiddelde productie 10.986 liter melk met 4,47% vet en 3,58% eiwit. Foto: Wick NatzijlVooral koe aan de gang houdenThijs van der Meer kan pijnstillende middelen met een ontstekingsremmende werking (NSAID) niet meer wegdenken uit zijn bedrijf.
“Onze dierenarts is groot voorstander van gebruik, die heeft ons geadviseerd en begeleidt er ook in. Nu zit het standaard in de behandelprotocollen,” vertelt de veehouder. Van der Meer behandelt koeien met mastitis, baarmoederontsteking of tussenklauwontsteking standaard met Novem. Ook de kalveren krijgen bij onthoornen een injectie van de dierenarts. Die verdooft de kalveren toch voor de behandeling en geeft er gelijk de pijnstiller bij.
Zowel veehouder als dierenarts vinden dat kalveren na de onthoorning vlotter blijven. “Ik kan me niet voorstellen dat ze naderhand geen koppijn hebben. Als ze zich lekker blijven voelen vreten ze gewoon en blijft er geen groei liggen,” merkt Van der Meer op. Ook kalveren die hoesten en daarbij verhoging hebben hebben baat bij een NSAID.
Hij ervaart dat koeien als ze een NSAID gespoten krijgen zich normaal melden in de melkrobot en ook hun gang naar het voerhek houden: “Het vervangt zeker geen antibiotica maar ondersteunt een koe juist in haar eigen afweer. We merken het bij een tussenklauwontsteking echt dat ze beter aan de gang blijven. Zonder die pijnstiller lopen ze toch minder rond. Een keer minder melken en minder vreten kost uiteindelijk toch geld. De kosten van een behandeling met een NSAID zijn in verhouding tot een eventuele productiederving en misschien verdere behandelkosten. ”
Naast de standaardbehandelingen paste Van der Meer de pijnstilling ook toe toen er een virus door de stal ging: “De koeien waar we een verhoging tot 39-40 graden maten hebben we behandeld om ze er door te helpen zodat ze de infectie zelf beter aankonden.”