‘Nieuwe techniek, dat werkt niet altijd’ (II)

Met geavanceerde technologie kunnen we veel en hebben we veel bereikt. Maar voor betere milieuprestaties van de landbouw is meer dan alleen techniek nodig: ‘milieu-motivatie’ van boeren, meetbaarheid van milieuprestaties, en financiële prikkels, vindt Peter Groot Koerkamp.Het is fascinerend wat het menselijk vernuft heeft voortgebracht om voedsel te produceren. En vooral hoe de mens door al de eeuwen heen op hele verschillende plekken op aarde hulpmiddelen heeft bedacht, en kon maken, ondanks de beperkingen die er altijd zijn geweest. Interessant aspect hierbij is dat eeuwenlang de ontwerper ook de maker én de gebruiker van de technische hulpmiddelen was; of het werd gemaakt bij de lokale smid. Sinds de industriële revolutie (circa 1850) wordt ontwerp en productie van landbouwmachines meer en meer door gespecialiseerde bedrijven gedaan. Hoewel deze wereldspelers dat op een klein aantal plaatsen doen streven ze, ondanks de fysiek grote afstand, naar een goede interactie met de boer. Spectrum van duurzaamheidsdoelenZo is er techniek ontwikkeld voor het hele spectrum van duurzaamheidsdoelen, voor zowel People (arbeidsbesparing en -verlichting, gemak), Profit (kostenbesparing, hogere opbrengsten) als de laatste decennia ook voor Planet (gebruik van brandstof, biocides en kunstmest, ongewenste emissies en verliezen).Of en in welke mate ‘nieuwe techniek werkt’ is bij arbeids- en economische aspecten doorgaans prima na te gaan: de boer, zijn of haar partner, het accountantskantoor en de bank kunnen allemaal prima uren tellen en rekenen met euro’s, en de praktische ervaringen zijn gemakkelijk te duiden. En dan komen we tot hele bijzondere prestaties met high-tech systemen: automatische melksystemen die 24/7 blijven draaien, gps-systemen op zelfrijdende trekkers, autonome robots in kassen (bv. bladplukrobot bij tomaten) en stallen (voerrobot bij melkvee), in-de-rij schoffelsystemen met camera’s voor plant- en onkruiddetectie en sensoren voor ziekteherkenning bij planten en dieren. Geen heldere terugkoppelingMaar bij milieuaspecten is dat allemaal een stuk lastiger. Natuurlijk, het lagere brandstofverbruik van een zuinigere trekker is goed te meten, en de besparing op middelen met precisielandbouwtechnieken zoals plaatsspecifiek bemesten en spuiten zijn eenvoudig te bepalen, en daarmee de milieuwinst. Je krijgt als boer dus geen directe en heldere terugkoppeling op jouw inspanningen voor een beter milieuEmissies van ammoniak, geur en fijn stof daarentegen kun je als boer misschien nog net ruiken of zien, maar broeikasgasemissies en stikstof- en fosfaatverliezen naar bodem- en oppervlaktewater zijn onzichtbaar. En dat is niet onbelangrijk. Want daarmee krijg je als boer dus geen directe en heldere terugkoppeling op jouw inspanningen voor een beter milieu; noch positief, noch negatief. Motivatie belangrijkDaarbij komt dat bekend is dat een juiste motivatie heel belangrijk is bij uitvoering van milieumaatregelen door gebruikers, én of je als gebruiker belang hebt bij het gebruik van de techniek of de beoogde prestaties en effecten. Omgekeerd heb ik maar al te vaak de ontwikkeling van een nieuwe techniek zien sneuvelen door de ‘self fulfilling prophecy’: als nut en noodzaak van het doel niet worden (h)erkend en onderschreven, en de technische oplossing niet wordt omarmd, dan blijkt maar al te vaak dat door (mis)management de techniek (inderdaad!) niet werkt of niet goed werkt, en de beoogde milieuvoordelen niet worden behaald. Pregnante voorbeelden zijn ammoniakemissie-arme aanwending van drijfmest, luchtwassers voor varkens- en kippenstallen, emissiearme vloeren voor rundvee in het algemeen, en bijvoorbeeld bijbehorende mestschuiven die elk uur moeten ‘lopen’ in het bijzonder. Nut en noodzaakBij de ontwikkeling van een milieuvriendelijkere landbouw zullen we dus allereerst het nut van milieudoelstellingen en noodzaak van bijpassende maatregelen beter moeten worden besproken, niet alleen met vertegenwoordigers van de sectoren maar juist ook met alle individuele boeren; hun ‘milieu-motivatie’ is ten slotte van doorslaggevend belang. Ten tweede zullen we de prestaties van de machine en de impact voor het milieu meetbaar en zichtbaar moeten maken voor de boer. Als laatste zal een extra belang voor de boer moeten worden gecreëerd, en een financiële beloning blijkt dan altijd weer het beste te werken, zoals CO₂-rechten. Dit alles zal bijdragen aan de ontwikkeling van technologie voor een beter milieu die (wel) werkt.