Moet het roer om in ammoniakdiscussie?

De huidige regels die de overheid voorschrijft, zijn volgens nieuw onderzoek niet effectief om ammoniakemissie en stikstofverliezen te verminderen. Zijn er andere maatregelen nodig?Veehouders kunnen stikstof beter benutten en ammoniakemissies beperken door veranderingen in voeding, mestopslag, bemesten en graslandbeheer. Dat verbetert ook het rendement. “Als planten of koeien stikstof niet goed benutten, is dat een verliespost voor melkveebedrijven. Om dat te verbeteren, kunnen veehouders veranderingen op diverse fronten doorvoeren”, zegt Peter Vanhoof, onderzoeker en eigenaar van Expertisebureau Organic Forest.Samen met onderzoeker Anton Nigten is Vanhoof betrokken bij onderzoek naar ammoniakemissies door de Vereniging tot Behoud van Boer en Milieu (VBBM) en tien bedrijven. Het onderzoek laat zien welke variabelen op melkveebedrijven de verschillen tussen ammoniakemissies verklaren en hoe veehouders de emissies kunnen verlagen.8 tips voor het verbeteren van N-benuttingEen andere manier van werken kan veehouders helpen om stikstof beter te benutten en de ammoniakemissie te verlagen. Hier enkele tips:Geef een bescheiden gift (maximaal 15 kuub per hectare per keer) van mest van een goed verteerd rantsoen en rijd bovengronds uit.Zorg voor een lage concentratie zouten in de mest en verdun met water om de agressiviteit van mest te verminderen.Zorg voor voldoende koolstof in de mest voor een goede C/N-verhouding van de mest (minimaal 8).Rijd mest pas uit als de bodemtemperatuur hoog genoeg is, liefst hoger dan 12 graden.Vermijd gifstoffen, zoals formaline en kopersulfaat, want die doden bacteriën en belemmeren mestfermentatie.Zorg voor voldoende lucht en ventilatie in mestkelder en -opslag zodat er zuurstof bij de mest komt, want dat voorkomt een anaeroob systeem met rottingsbacteriën die giftige stoffen, zoals waterstofsulfide en cyanide produceren. Meer zuurstof in de mest vermindert ook de emissie van ammoniak en methaan.Voorkom dat kalk (via boxen) in de mest komt, die de pH van mest verhoogt, want dat stimuleert de ammoniakemissie. Ideaal is een pH net onder 7,0.Verstrek een uitgebalanceerd niet te eiwitrijk rantsoen met voldoende energie en structuur. Zorg voor ruwvoer dat mineralen zoals Mg, Ca, P, S, Na en K en diverse spoorelementen in de juiste verhouding bevat. Stuur onder andere op het ureumgehalte in de tankmelk.
Voorstanders van bovengronds mest uitrijden beweren dat de bodem kleine doseringen beter vast houdt met minder ammoniakemissie. Deskundigen van Wageningen University & Research zeggen het tegenovergestelde. - Foto: Fotostudio Wick NatzijlUit het onderzoek van Peter Vanhoof, onderzoeker en eigenaar van Expertisebureau Organic Forest, blijkt dat de ammoniakemissie hoger is als veehouders kalk in de ligboxen strooien. “Kalk verhoogt de pH van mest en vermindert de oplosbaarheid van ammoniak, waardoor die vervluchtigt”, zegt Vanhoof. - Foto: Bert JansenEen dichte vloer boven een gierkelder veroorzaakt volgens Vanhoof een slechte kwaliteit mest door rotting van mest. Wageningen UR stelt dat de hogere concentratie ammoniak in de lucht boven de mest juist zorgt voor meer stikstof in de mest. - Foto: Studio van AssendelftEen bodem met voldoende actieve micro-organismen legt volgens Vanhoof meststoffen en CO2 vast en geeft gras met hoogwaardig eiwit ofwel gebonden stikstof. -Foto: Henk RiswickOnderzoek van 171 mestmonsters op 135 bedrijvenTussen januari en maart 2019 zijn 171 mestmonsters genomen op 135 melkveebedrijven met 25 tot 280 koeien. Eerst is de relatie onderzocht tussen de emissie van ammoniak uit drijfmest en het (winter)rantsoen, ureumgetal, mineralengehalten in de mest en overige stoffen die in de mestkelder terechtkomen. De ammoniakemissie is op een gestandaardiseerde manier gemeten met de Solvita-test. Daarmee is bepaald hoeveel ammoniak uit 100 gram mest emitteert bij 25 graden gedurende 4 uur. In fase twee is onderzocht wat de invloed is van het bemestingsniveau met drijfmest en kunstmest en het graslandbeheer op de opbrengst en kwaliteit van de eerste snedes gras.Te veel stikstof verlorenIn de gehele kringloop van bodem(leven) – gras – koe – mest – bodem(leven) komt stikstof voor in hoogwaardig eiwit, aminozuren of als ureum, ammonium, ammoniak, nitriet, nitraat en lachgas. “Het is belangrijk dat stikstof zoveel mogelijk wordt omgezet in eiwit. Want stikstof die door het bodemleven en plant niet goed wordt benut, komt als niet-eiwitgebonden stikstof of NPN, in het gras en in de drijfmest. Hierdoor verloopt de pensfermentatie niet optimaal”, legt Vanhoof uit.Onbenutte stikstof kan de bodemvoorraad aan stikstof vergroten of verloren gaan door emissie van ammoniak en lachgas in de atmosfeer of door uitspoeling van nitraat naar het grondwater. “Koeien die kuilgras of vers gras vreten met een hoog NPN-percentage, hebben extra energie nodig om dit te verwerken. Dit kan de weerstand van koeien verminderen.”Opvallende uitkomsten uit onderzoekVanhoof stelt dat het een misvatting is dat er alleen ammoniakemissie ontstaat bij vermenging van mest en urine. “Uit urine zonder mest vervluchtigt erg veel ammoniak. Iedereen die ooit een slecht onderhouden urinoir heeft bezocht, weet dit. Uit mest direct uit de koe komt geen ammoniak vrij. De emissies van ammoniak uit drijfmest verschillen sterk”, zegt Vanhoof.Grote verschillen concentratie stikstof tussen bedrijvenTussen bedrijven zijn er grote verschillen in concentratie aan stikstof in drijfmest, tussen organische en ammoniakale stikstof en de C/N-verhouding van de mest. Daardoor varieerden de ammoniakemissies van 2,7 gram tot 16,2 gram NH₃ per ton bij 25 graden in 4 uur. Ofwel een factor 6 verschil tussen bedrijven met de laagste en de hoogste emissie.De laagste emissies zien de onderzoekers niet alleen op kleinschalige biologische bedrijven, maar ook op intensieve gangbare bedrijven. “We hebben gezien wat lage ammoniakemissiebedrijven anders doen dan bedrijven met hogere emissies”, stelt Vanhoof. “Opvallend is dat de ammoniakemissie hoger is als veehouders kalk in de boxen strooien. De verklaring is logisch: kalk verhoogt de pH van de mest en vermindert de oplosbaarheid van ammoniak, waardoor deze vervluchtigt.” De effecten van toevoegingen of behandelingen van drijfmest op ammoniakemissies hangen af van de omstandigheden en hoe goed het voer is verteerd. “Een enkel product heeft vaak weinig invloed, een combinatie van gunstige factoren kan wel een verschil maken.”Bekijk tabel met belangrijkste verschillen tussen bedrijven in de digitale BoerderijMaatregelen voor betere stikstofbenuttingEen betere stikstofbenutting door het gewas en de koe begint al bij bemesting. Vanhoof adviseert aanwending van mest met lagere stikstofgehaltes en om later te bemesten bij hogere bodemtemperaturen, want dat verbetert de stikstofbenutting. “Gebruik goede dierlijke mest en rijd die bovengronds uit. Dierlijke mest bevat ook spoorelementen en andere mineralen die de N-benutting ondersteunen.”Vanhoof stelt dat er geen enkel verband is tussen bemestingsniveau en drogestofopbrengst. “Overbemest gras dat te vroeg is gemaaid, kan giftig zijn voor koeien door te veel kali en slechte kwaliteit eiwit ofwel hoge OEB en een onbalans tussen de mineralen.”Een lage mestgift (maximaal 15 kuub per hectare per keer) van goed verteerde drijfmest, die bovengronds is uitgereden, geeft de hoogste vastlegging van stikstof in het gras. Die stikstof kan niet meer emitteren. Bij de hoogste benutting (>200%) van de gegeven stikstof, wordt er twee keer zoveel stikstof in het gewas teruggevonden dan dat er met de mest gegeven is. Per saldo wordt er dus meer stikstof vastgelegd dan dat er in de mest aanwezig was. “Dat zou stikstof uit de bodemvoorraden kunnen zijn of door bodembacteriën aangevoerd uit de luchtstikstof. Dit kan alleen als er een gezond florerend bodemleven aanwezig is”, vertelt Vanhoof.Daarom moeten veehouders volgens Vanhoof een hoge zoutconcentratie in de mest voorkomen. Want veel zout in de mest onttrekt water aan de bodem en het bodemleven. Dat is te zien aan brandplekken in het gras. Veel zout in mest geeft vaak ook een hoge ammoniakemissie. Ze moeten daarom ook ervoor zorgen dat de C/N-verhouding van de mest ongeveer 8 is. Als deze verhouding lager is dan 8 is de mest te stikstofrijk en dan is de benutting lager.Waarom bovengronds bemesten?Voorstanders van bovengronds mest uitrijden stellen dat meststoffen dan beter worden vastgelegd in het tempo van het bodemleven. Injecteren van mest geeft te hoge concentraties meststoffen op een te klein oppervlak en dat schaadt het bodemleven. Argumenten voor bovengronds bemesten zijn:Een betere mestverdeling op elke vierkante centimeter van het land.Veehouders kunnen zelf met een lichte giertank uitrijden, dus geen bodemverdichting door zware machines.De bodem kan kleine doseringen beter vasthouden en dat leidt tot minder uitspoeling van mineralen en minder ammoniakemissie. Het spaart de portemonnee en het milieu.Veehouders kunnen uitrijden, wanneer dat het beste past. Dus bij regenachtig weer, als het gewas het nodig heeft en op kan nemen.Het is goedkoper en je hoeft niet te wachten tot de loonwerker tijd heeft.UV-licht vernietigt giftige stoffen en gevaarlijke bacteriën in de mest.Voerkwaliteit hangt samen met stikstofgehalteDe ruwvoerkwaliteit hangt ook samen met het stikstofgehalte. Een deel hiervan zit in het voer als eiwit en een ander deel is niet volledig omgezet in eiwit. Bij een te hoog aandeel niet volwaardig eiwit in het rantsoen, verloopt de pensfermentatie minder goed en is er meer onbenutte stikstof die als ureum in melk en urine terecht komt.Als koeien een rantsoen krijgen met meer eiwitgebonden stikstof, benutten ze de stikstof beter voor de aanmaak van melkeiwit of vlees en is de ammoniakemissie lager. Daarbij zijn ook andere elementen belangrijk. “Dat vraagt om een goed uitgebalanceerd rantsoen met mineralen zoals Mg, Ca, P, S, Na en K en diverse spoorelementen in de juiste verhouding”, zegt Vanhoof. “Vaak is ruwvoer te ver uit balans en bevat het te veel ammonium, nitraat en kalium.”Lees ook: Ammoniakreductie vraagt omslag melkveehouderij en WUR: geen bewijs voor onderzoek emissie ammoniak