‘Melkveetragedie’

De optelsom van individuele belangen kan het collectieve belang fors schaden. Dat dreigt voor de vierde keer te gebeuren in de melkveehouderij.Een terugkerend drama in de wereldgeschiedenis is ‘the tragedy of the commons’. Als ondernemers concurreren om een gemeenschappelijke, eindige hulpbron – bijvoorbeeld grond of vis – dreigt roofbouw en zijn ze uiteindelijk allemaal de klos. Klassiek voorbeeld zijn zandverstuivingen als gevolg van overbegrazing van heidevelden. Individuele belangen schaden het gezamenlijke belang. Zo’n tragedie is alleen te voorkomen door beperkingen voor alle ondernemers.‘Melkquotering werkt 31 jaar goed en gaat gepaard met milieuwinst’MelkplassenIn de melkveehouderij zien we vergelijkbare tragedies. De eerste speelt zich begin jaren ‘80 af in de EU. Door melkplassen en prijsgaranties ontstaan enorme budgetproblemen. Ingrijpen op bedrijfsniveau wordt onvermijdelijk. Dat gebeurt in 1984 met de melkquotering. Die werkt 31 jaar lang goed en gaat bovendien gepaard met milieuwinst, vooral in Nederland. Koeien jaarrond op stalTragedie 2 tekent zich rond 2000 af in Nederland: steeds meer veehouders houden hun koeien jaarrond op stal. Gevolg: protesten van dieren- en landschapsbeschermers, imagoschade en verlies van draagvlak. Een kentering komt pas als zuivelbedrijven, mede onder druk van supermarkten, individuele veebedrijven premies gaan betalen voor weidegang. Of dat echt voldoende is moet overigens nog blijken.‘Veel veehouders zetten zelfs een groeispurt in om rechten op te bouwen’Overschrijding fosfaatplafondDe derde tragedie houdt verband met het einde van de melkquotering in 2015. In Nederland dreigt een forse groei van de melk– en mestproductie, overschrijding van het fosfaatplafond en verlies van de derogatie. Bestuurders beweren eerst dat het zo’n vaart niet zal lopen (de les van tragedie 1 vergeten?). De overheid dreigt om zo nodig in te grijpen met dierrechten, maar dat helpt niet: veel veehouders zetten zelfs een groeispurt in om rechten op te bouwen. En dan resteert nog slechts een paardenmiddel: een reductieplan dat ingrijpt op bedrijfsniveau.IntensiveringIntussen dreigt tragedie 4: intensivering. Dat de melkveehouderij grondgebonden moet blijven is geen eis van de EU, wel een voornemen van de sector en ook de Tweede Kamer wil geen grondloze groei. Maar dat beleid wordt in 2015 uitgehold tot een halve maatregel: de helft van de mest op het melkveebedrijf mag overschot worden. Dus als over zes weken de fosfaathandel losgaat, dreigen forse intensivering, meer mestoverschotten, minder weidegang en imagoverlies. Hoe we deze vierde tragedie kunnen voorkomen? Misschien lessen trekken uit de eerste drie?