Melk, de witte motor voor biggen

Na de biestperiode volgt een melkgift met energie voor de biggen om te groeien. Een goede melkproductie bij zeugen is belangrijk, maar afhankelijk van veel factoren en vooral van management. Tips voor een hoge melk melkgift.Melkproductie is cruciaal voor de overleving en het grootbrengen van vitale biggen. Voor de big is melk het belangrijkste voedingsmiddel, ‘de witte motor’ voor weerstand en groei. De biggenproductie per zeug stijgt nog steeds waardoor een zeug ook meer melk beschikbaar moet hebben om alle biggen zelf groot te brengen. Maar hoeveel melk geeft een zeug eigenlijk en hoe controleer je of een zeug voldoende melk geeft? Na een korte periode, 24 tot 36 uur na de geboorte, waarin de zeug biest produceert en de biggen de antistoffen binnen krijgen, verandert de melkgift in een energierijk product. De melkproductie van de zeug is dan het belangrijkste product voor de biggen om te groeien. “De enige manier om de melkproductie van een zeug in beeld te krijgen is door de gewichtstoename van de biggen te meten”, geeft Manon Houben van Royal GD aan. Een leidraad voor een goede melkgift is dat een big in de eerste week is verdubbeld in gewicht. Een lichte big zal procentueel meer in gewicht toenemen dan een zwaardere big. _{Lees verder onder het kader.} Tips voor een hoge melkgiftKraamafdeling:
► Zorg voor Rust, Regelmaat en Reinheid (RRR).
► Geen harde muziek in de afdeling, zeug en biggen moeten kunnen communiceren.
► Andere zeugen horen zogen/ knorren stimuleert ook om te laten zogen.
► Schoonspuiten in naastgelegen afdeling geeft veel onrust/ geluidsoverlast.
► Verschil in hokinrichting, ene kraambox maakt meer lawaai dan een andere (let op valbeugels).

Voer / Water:
► Plaats zeug in een goede conditie in de kraamstal.
► Voer op maat, zeker niet teveel voeren (achter de zeug aanvoeren).
► Voldoende water laten drinken, 15 liter + 1,5 per big per zeug per dag.
► Controleer of er een laagje water in de voerbak staat na het vreten.
► Geef eerste dagen na werpen extra water aan zeug.
► Kies bij nieuwbouw voor twee voerlijnen waarmee 2 fasevoedering mogelijk is.
► Bijvoeren van biggen mag geen vervanging van moedermelk zijn.

Zeug en biggedrag:
► Selecteer bij eigen aanfok op het aantal beschikbare spenen.
► Controleer de zeug in kraamhok als deze op buik ligt of met rug naar biggen gekeerd is.
► Kijk naar het gedrag van de biggen (onrust of tevreden).
► Vechtende biggen met kapotte kopjes duiden op te weinig melk.
► Slechte melkkwaliteit geeft gave kopjes, maar magere biggen met eventueel diarree.
► Controleer of biggen voldoende groeien door te wegen of eventueel bloedonderzoek.Gemiddeld 1 liter melk per big per dagEen eenvoudige meetmethode voor de melkproductie zoals bij melkkoeien is er voor zeugen niet. De hoeveel melk die een zeug geeft, verschilt per dier en is afhankelijk van een groot aantal factoren. “Gemiddeld produceert een goede zeug 1 liter per big per dag. Dat betekent dat de topproductie van een zeug gemiddeld rond de 14 liter per dag ligt”, vertelt Manon Houben. Deze top van de melkproductie wordt rond de 10e dag in lactatie gehaald en houdt daarna zeker drie weken aan. In de natuur zal de melkproductie vervolgens afvlakken doordat de zeug de biggen vaker alleen laat.Drie fastes melkprocesHet melkproces bestaat uit een drietal fases: voormasserendrinkennamasserenHet masseren is naast het op gang brengen van de melkproductie, het ‘laten schieten’ van de melk, ook belangrijk om het uier soepel te maken en te houden. De melkproductie is vraag gestuurd, waarbij de big de bepalende factor is. De hoogte van de melkproductie per zeug is afhankelijk van het aantal spenen en dus de hoeveelheid klierweefsel, het aantal biggen aan de uier, de vitaliteit van de zeug en biggen en hoe zwaar de biggen zijn. Zwaardere biggen zijn sterker, drinken de uier beter leeg en kunnen de melkproductie beter stimuleren door de uier te masseren. Hoe vaker er aan de uier gezoogd wordt, hoe hoger de melkproductie. Gemiddeld zijn er 25 drinkbeurten met uitschieters tot 35 keer, waarna een lege melkklier met 35 minuten weer gevuld is met melk. Maar ook de stalinrichting, afdelingstemperatuur en genetica heeft invloed op de melkproductie. Maar direct fokken op liters melk per zeug is best lastig omdat we de zeugen niet melken zoals we dat bij koeien doen. _{Lees verder onder de foto.} Door minder goede doorbloeding is vaak de een na laatste speen de minst favoriete speen. Biggen aan deze speen vallen eerder uit of worden overgelegd. - Ronald HissinkControle op melkproductieEen methode om zelf de melkproductie per zeug te meten is de weight – suckle – weight – methode. Hierbij worden de biggen gewogen voor en na het drinken. Een bewerkelijke methode omdat biggen gemiddeld 20 drinkbeurten per dag hebben. Een andere methode is de groei te meten door het wegen van de biggen over een langere periode. Waarbij daar ook weer uitdagingen inzitten doordat er biggen uitvallen of bijgelegd worden. Een nieuwe ontwikkeling om de melkopname van biggen te controleren is onderzoek op vetzuren (triglyceriden) op de tweede levensdag van de big. “Als er veel onrust is aan de uier zien we meer spreiding in het vetzuurgehalte in het bloed van de biggen. Een te laag gehalte aan triglyceride betekent te weinig melkopname en geeft meer kans op uitval van de big”, aldus Houben die aangeeft dat met bloedonderzoek deze vetzuren te meten zijn.Tekort aan calciumEr is steeds meer aandacht voor de fysiologische processen (hormonen / metabolisme) bij de zeug. De calciumstofwisseling bijvoorbeeld heeft een belangrijke invloed op de duur van het geboorteproces en het op gang komen van de melkgift. Bij zeugen blijft de calciumspiegel lang stabiel en is deze minder kritisch dan dat bij koeien bijvoorbeeld het geval is. Koeien gaan bij ‘melkziekte’ door een tekort aan calcium letterlijk door de benen. Een zeug kan tijdens het werpen door een tekort aan calcium weeënzwakte krijgen wat vervolgens de duur van het werpen verlengt. De zeug produceert melk voor een deel in de uier door onttrekking van calcium en fosfor uit de botten en voor een deel vanuit het bloed via opname uit voer. Voor de opstart van de melkgift is voeding van belang. Daarnaast zijn ook vitamines, zoals vitamine D belangrijk voor de melkproductie. Als de zeug minder voer opneemt, zeker in het begin van de lactatie is het de vraag of de zeug wel voldoende vitamines opneemt.Stimuleren melkgiftDe juiste hoeveelheid voer op het juiste moment is van cruciaal belang voor een goede opstart van de melkproductie in de eerste tien dagen van de lactatie. Huub Derix, nutritionist bij Coppens Diervoeding is een voorstander van transitievoer. In de fase voor het werpen is grondstofkeuze belangrijker dan energie of eiwit. “In ons transitievoer worden specifieke grondstoffen als insectenolie en gefermenteerde grondstoffen met zeewier toegepast. Daarmee sturen we op de microbiota van zeug en pasgeboren big om neonatale diarree te voorkomen”, aldus Derix die aangeeft dat het eerste wat een big eet geen biest is maar de omgevingsbacteriën van de zeug en het kraamhok.Na het werpen, als de melkproductie op gang is, kan er een lactobrok met meer energie en essentiele aminozuren gevoerd worden. Een drachtige zeug heeft behoefte aan andere aminozuren dan een lacterende zeug. “In de lactatie heeft een zeug meer behoefte aan essentiële BCAA aminozuren, zoals valine dat de melkproductie in de uier stimuleert”.VoerOm op een praktische manier de ideale hoeveelheid kilogrammen voer per zeug te bepalen werkt Derix met twee beslissingsmomenten. Het eerste moment is op dag 1 na werpen. Een zeug kan in een hoger voerschema als het dier fit is, de uier niet te gespannen is, er 15 vitale biggen bij de zeug liggen en er na het voeren een laagje water in de voerbak ligt, ten teken dat de zeug voldoende voer en water opneemt. “Voor een hogere melkproductie heeft het verhogen van de voerhoeveelheid meer effect dan het verhogen van de energiewaarde in het voer”, aldus Derix . Hij geeft als voorbeeld dat het verhogen van de EW-waarde van 1.08 naar 1.14 maar 5% verhoogt, maar met meer kilo’s voer kan er wel 30 tot 50% meer energie aan een zeug gegeven worden.Het tweede beslissingsmoment is op dag 11 als de melkproductie op zijn top is en alweer de basis wordt gelegd voor de volgende worp. Gelet op een optimale negatieve energiebalans kan de voergift afgestemd worden op de voorspelling van de melkgift van de zeug.UieraandoeningenBij aandoeningen aan de uier zou je vooral denken aan uierontsteking, maar echte uierontstekingen komt bij zeugen maar weinig voor. De meest voorkomende problemen hebben te maken met te weinig, te veel of geen melkgift. Te weinig melk (Hypogalactie) veroorzaakt door obstipatie of stress bij de zeug.Te veel stuwing. Stuwing veroorzaakt harde pijnlijke uiers bij de zeug en hierdoor mogen biggen niet aan de uier komen waardoor de melkgift zakt.Opdrogende spenen. Door minder goede doorbloeding is vaak de een na laatste speen de minst favoriete speen. Biggen aan deze speen vallen eerder uit of worden overgelegd waardoor deze speen nog eerder opdroogt en hiermee is er in totaal minder melk beschikbaar.Melkproductie en fokkerijFokkerijorganisaties nemen de hoeveelheid melk die een zeug produceert indirect mee in het fokkerij programma. “We selecteren indirect op melkproductie door op speengewicht te fokken”, geeft PIC geneticus Saskia Bloemhof aan. “We standaardiseren de toom en meten dan het toomgewicht bij de geboorte en bij het spenen, zonder bijvoeren. Vervolgens weet je hoe hard ze gegroeid zijn”, aldus Bloemhof.
Ook fokkerijorganisatie Topigs Norsvin kijkt naar het resultaat van de biggen met het speengewicht en de bigoverleving. Daarnaast selecteert Topigs Norsvin in de fokkerij op het aantal goedgeplaatste, functionele spenen. Bij de TN70-gelten in de kernfokkerij ligt het gemiddeld aantal nu op 16,1 spenen.