Landroof gebeurt ook in Europa

Landroof en een beperkte toegang tot landbouwgrond voor kleine boeren is niet alleen iets van derdewereldlanden. Ook in Europa zijn de verhoudingen scheef. Het Europees Parlement wil maatregelen.In 2013 beschikte 3% van de boeren in de EU over 52% van alle landbouwgrond. De ongelijkheid is daarmee even groot als in Brazilië, Colombia en de Filippijnen. Het Europees Parlement gaat daar niet mee akkoord en wil concentratie van landbouwgrond bij grote holdings en speculatie op landbouwgrond tegengaan. Grond is een steeds schaarsere hulpbron voor de landbouw, die bovendien moeilijk te financieren is. Daarom dringen de Europese volksvertegenwoordigers aan op een bijzonder beschermingsregime.Bezit landbouwgrond scheef verdeeldLandroof en een ongewenst grote concentratie van landbouwgrond zijn thema’s die je associeert met landen op het zuidelijk halfrond. Het Europees Parlement is tot het inzicht gekomen dat deze problematiek ook in de EU speelt. Een studie in opdracht van de landbouwcommissie toonde aan dat 3% van de boeren over iets meer dan de helft van de landbouwgrond in de EU beschikt. Omgekeerd kan driekwart van de boeren slechts over 11% van het landbouwareaal beschikken. De verdeling van het grondbezit is daarmee net zo ongelijk als in een aantal Zuid-Amerikaanse landen.Tempo verontrustEuroparlementsleden vinden de omvang en het tempo van de landconcentratie alarmerend. Het probleem doet zich vooral voor in landen als Roemenië, Hongarije en Bulgarije. Maar ook in Duitsland, Italië en Spanje is het niet onbekend.Graanoogst in Bulgarije, waar net als in Roemenië en Hongarije veel landbouwgrond in handen is gevallen van investeerders. - Foto's: ANPVeel landen zien het gevaar van deze ontwikkeling in en proberen de toegang tot landbouwgrond te reguleren. Zo verhinderen Oost-Europese lidstaten dat buitenlandse ondernemingen op hun grondgebied goedkoop landbouwgrond verwerven. De Europese Commissie heeft daar weinig begrip voor, vanwege het vrije verkeer van kapitaal binnen de unie. Tien jaar kregen ze na EU-toetreding, om hun grondbeleid aan te passen. Die termijn is nu verstreken, zodat procedures voor het Europees Hof van Justitie dreigen.Grond is geen handelswaarHet Europees Parlement zit wat dat betreft op een totaal andere golflengte dan de Europese Commissie. ‘Landbouwgrond is geen gewone handelswaar’, klinkt het, ‘want land is niet vermeerderbaar en toegang tot land is een mensenrecht’. Een te grote concentratie van landbouwgrond in de handen van enkele grote ondernemingen leidt volgens het parlement tot destabilisering van het platteland en risico’s voor de voedselzekerheid.‘Landbouwgrond is geen gewone handelswaar, want land is niet vermeerderbaar en toegang tot land is een mensenrecht’Toegang tot landbouwgrond is een kwestie van centen en dan stelt het Europees Parlement vast dat de verkoop- en pachtprijzen van landbouwgrond in veel streken in Europa zodanig zijn gestegen dat het voor boeren ondoenbaar is geworden om zichzelf tegen het verlies van pachtgrond te beschermen of bijkomend grond te verwerven.Lage renteAls reden voor de landconcentratie vermeldt het rapport onder meer de aanhoudend lage rente sinds de financiële crisis. Zo is bij investeerders de interesse ontstaan in de aankoop van grond. In de ogen van het Europees Parlement verergert de EU het probleem door de inkomenssteun aan het areaal te verbinden. Dat leidt ertoe dat 20% van de bedrijven 80% van de steun wegkapen. Concentratie van landbouwgrond is naar verluidt nadelig voor de hele maatschappij, maar het meest van al voor actieve landbouwers. ‘Wil de landbouwsector toekomst hebben, dan is toegang tot landbouwgrond voor jonge mensen bijzonder belangrijk’, poneert een resolutie van het parlement.Om jonge boeren en kleine en middelgrote landbouwbedrijven beter toegang te geven tot landbouwgrond doet het Europees Parlement een rij voorstellen aan de lidstaten en de Europese Commissie. Deze variëren van uitwisselen van informatie over pacht- en grondprijzen tot voorrang voor lokale, kleinere en jonge ondernemers bij verkoop en verpachten van landbouwgrond, en strengere controle op pachtovereenkomsten. Opvallend is ook de oproep om op nationaal niveau de grondmarkt te reguleren zodat de stijging van de verkoop- en pachtprijzen wordt afgeremd. De Commissie krijgt de suggestie om inkomenssteun nog meer te herverdelen. Brede meerderheidDe resolutie kreeg in het Europees Parlement een brede meerderheid achter zich. De steun gaat over partijgrenzen heen, bijvoorbeeld bij de Belgische Europarlementsleden. Christendemocraat Tom Vandekendelaere merkt op dat het rapport ook oneigenlijk gebruik van landbouwgrond noemt, en dat is juist in Vlaanderen een er groot probleem. “Het is al zoeken naar een evenwicht tussen natuur en landbouw op onze schaarse ruimte. Als we de landbouwgrond die wél beschikbaar en bewerkbaar is, massaal laten opkopen door recreanten, hebben onze jonge landbouwers straks helemaal geen toekomst meer.”Landbouwstaatssecretaris Teodor Mihalcea van Roemenië, de Bulgaarse onderminister van landbouw Vassil Gorduev en landbouwminister Sandor Fazekas van Hongarije (v.l.n.r.) op de bijeenkomst van de zogeheten Visegrad-groep met Polen, Slowakije en Tjechië, oktober vorig jaar. De concentratie van landbouwgrond was daar geen onderwerp van gesprek. Het Europees Parlement wil met een reeks voorstellen die concentratie aanpakken.Franse grondprijs is stabiel“De kwestie van verdeling van de grond raakt ook aan de vraag welk soort landbouwbedrijf we willen vanuit sociaal oogpunt”, zegt Bart Staes, Groen Europarlementslid. Het voorbeeld van Boynitsa, een dorp in Bulgarije, toont volgens hem hoe precair de situatie is voor landbouwgemeenschappen. Na het communisme werden landbouwgronden vaak teruggegeven aan de oorspronkelijke eigenaren, die veelal niets meer met landbouw te maken hadden. Vandaag zijn deze gronden geleased aan grote bedrijven, maar dat zorgt niet voor méér werkgelegenheid. Zware oogstmachines rijden waterleidingen onder de straten en voetwegen kapot. De enige nieuwe werkgelegenheid die is gecreëerd voor de inwoners van Boynitsa is het herstellen van deze waterleidingen. Hij verwijst naar Frankrijk als goed voorbeeld van overheidsbemoeienis met de grondmarkt, omdat de prijzen van landbouwgrond er relatief stabiel blijven.Subsidies niet eerlijk verdeeldLiberaal Hilde Vautmans voegt daaraan toe dat het probleem van ongelijk landbezit ook een probleem is van ongelijk verdeelde subsidies, aangezien de inkomenssteun uitbetaald wordt per hectare. “In Hongarije heeft 1,6% van de landbouwbedrijven tweederde van alle landbouwgrond in bezit.” Dit druist volgens haar in tegen het duurzame landbouwmodel van de EU.Auteur: Wim Fobelets (Vilt.be)