‘Kamer worstelt met opgeworpen drempel’

De uitvoering van het zesde actieprogramma nitraatrichtlijn (2018 tot en met 2021) loopt op zijn eind. Toch wordt in politiek Den Haag nog hard gestreden om de door het ministerie opgeworpen drempels weg te nemen.Het mestbeleid blijft een moeilijk dossier. Stelregel lijkt dat alles op het laatste moment wordt geregeld. Niet zelden met terugwerkende kracht omdat deadlines niet werden gehaald. Dat is nu ook het geval met de maatregelen die akkerbouwers moeten treffen om afspoeling van nutriënten in de ruggenteelt tegen te gaan.Maatregel drempels dateert uit 2017De maatregel om drempels aan te leggen in ruggen voor aardappelen, wortelen of prei op klei of löss, zijn niet nieuw. In het actieplan ‘Schoner, Groener, Beter!’ dat LTO Nederland, Nefyto en Agradis in 2014 presenteerden, wordt het plaatsen van drempels tussen aardappelruggen genoemd als een van de kansrijke opties om de uitspoeling van mineralen tegen te gaan. De initiatiefnemers willen deze werkwijze graag in de praktijk testen.In een Kamerbrief van 4 juli 2017 kondigde toenmalig staatssecretaris Martijn van Dam de drempels al aan: “Ik verken de mogelijkheid om in het zesde actieprogramma een maatregel op te nemen gericht op het verminderen van oppervlakkige afspoeling van nutriënten vanaf bouwland op klei- en lössgrond waar gewassen in zogenaamde ruggenteelten worden verbouwd, met name bij aardappelen.” In het najaar van dat jaar werden de drempels opgenomen in het zesde actieprogramma nitraatrichtlijn, waarin de mestregels staan om te voldoen aan de Europese regelgeving om de waterkwaliteit te beschermen.De reactie van LTO was niet mis te verstaan: akkerbouwvoorman Jaap van Wenum noemde de maatregel ‘van de zotte’. “Drempeltjes zijn immers geen optie als je vervolgens nog met de selectiekar door de pootaardappelen moet of wilt schoffelen in gewassen als witlof of peen. Mens en machine kunnen dat gehobbel niet verdragen.” Ook een drempel rondom het perceel ziet LTO niet zitten, het perceel dreigt dan in een badkuip te veranderen.Ministerie zet regeling drempels doorOndanks de kritieken, zet het ministerie de regeling door. Kamerleden stellen tijdens debatten enkele vragen, maar echt een pijnpunt wordt het niet. Hoe de regeling er echt uit gaat zien, wordt in de zomer van 2020 duidelijk, tijdens de internetconsultatie van de regel: “Het is in beginsel verboden om percelen gelegen op klei- of lössgrond te bemesten wanneer de percelen aansluitend worden gebruikt voor een ruggenteelt.” Bemesting mag wel als de teler maatregelen neemt om oppervlakkige afspoeling te bemoeilijken.Er zijn twee opties; een opvanggreppel frezen langs de watergang rondom het perceel, of het aanleggen van drempeltjes tussen de ruggen. De maatregelen moeten altijd zichtbaar zijn, vanwege de controleerbaarheid. Tijdens de consultatieperiode van 18 mei tot 15 juni vorig jaar, klonk veel kritiek: onwerkbaar, niet effectief, totaal onrealistisch. Toch zet het ministerie door, tot grote ergernis van belangenorganisaties en sommige Kamerleden.Kamervragen van Lodders en GeurtsEind september stellen VVD‘er Helma Lodders en CDA‘er Jaco Geurts Kamervragen waarom er bij de uitwerking van de regeling geen rekening is gehouden met de reactie van de sector op de internetconsultatie. Schouten reageert ontkennend. Ze zegt dat de regeling wel degelijk is aangepast. De wijze waarop de drempeltjes of greppels moeten worden aangelegd zijn aangepast en er is een derde optie bij gekomen: het verbreden van de teeltvrije zone langs watergangen.Er volgt een schriftelijk overleg waarin zowel vanuit linker- als rechterzijde van de Kamer bezorgdheid klinkt over de haalbaarheid en betaalbaarheid van de regeling. Een kleine nuance wordt geboden: voor pootgoedteelt en de biologische teelt komt een uitzondering. VVD, SGP en CDA zijn echter niet tevreden. Bij het debat over mest komen de drempeltjes weer aan bod. Opnieuw zonder resultaat. De extra aangedragen mogelijkheid, om met een woelpoot de grond los te maken tussen de ruggen, wijst Schouten ook af. Niet zozeer omdat het niet effectief zou zijn, maar omdat deze sleuven na een flinke bui regen wel een onzichtbaar kunnen worden voor controleurs.Opgevraagde rapporten over het effect op de afspoeling op de waterkwaliteit zijn voor SGP in januari opnieuw reden om Kamervragen te stellen. CDA volgt. De regeling is inmiddels van kracht geworden, maar de partijen leggen zich er nog niet bij neer. Grote vraag is hoeveel effect het nog zal hebben. Schouten zegt dat ze niet onder de maatregel uit kan, omdat het is opgenomen is in het zesde actieprogramma, waarmee het ‘moet voor Brussel’.Kamermeerderheid: schrap drempelregelKamerleden zijn mede door de coronacrisis een beetje machteloos. Een vervolg van het debat over mest, waarin de Kamer moties kan indienen, is nog steeds niet ingepland. De avondklok en de aankomende verkiezingen geven nog minder mogelijkheden voor de Kamer om te debatteren. De kans dat het debat er nog komt voor de verkiezingen is klein. VVD‘er Lodders bedacht een list. Via Kamervragen namens een Kamermeerderheid van VVD, CDA, SGP, PVV en FvD roept ze de minister op om de drempeltjesregel alsnog te schrappen.

De grote vraag is of de minister daaraan gehoor geeft. De hele situatie heeft opvallend veel weg van de voermaatregelen: het ministerie maakt bindende afspraken, een idee van de sector wordt vervormd tot een juridisch houdbaar en controleerbare regeling, waarna grote zorgen ontstaan over de praktische uitvoerbaarheid en het effect. Het weer bood bij de gewraakte voermaatregel de escape voor het ministerie. Vraag is of het weer – de grote zorgen over weerschade – nu weer voor een oplossing zorgt.