Jan Rotmans: LTO moet zichzelf opheffen

Akkerbouwers kregen woensdagavond 7 februari een spiegel voorgehouden op de bijeenkomst van Countus in De Meerpaal in Dronten. Het moet en gaat richting 2030 anders, was de strekking van de boodschap. Zo zou LTO zichzelf op moeten heffen, vindt Jan Rotmans.De vraag in het Countusavond-thema ‘Oerend Hard naar 2030?’ kreeg samengevat het antwoord: dat vraagt wel een andere manier van werken. Inleider Jan Rotmans, transitie-onderzoeker en hoogleraar aan de Erasmus Universiteit, was er vrij hard in: wie het niet slimmer aanpakt, valt af. Dat onderbouwde hij met een stevig verhaal. “Je moet blijven doen wat je altijd al deed en tegelijkertijd experimenteren met producten waar je in de toekomst je geld mee verdient.”‘LTO moet zichzelf opheffen’Brancheorganisaties en schakels tussen producent en afnemer verdwijnen in de landbouw, voorspelt Rotmans. ”LTO moet zichzelf opheffen, zodat de landbouw de volgende stap kan maken. Die gestaalde kaders zijn te benauwend. Verzuiling is verleden tijd.”Grote veranderingen naar 2030Hij schetste de weg naar 2030 en de grote veranderingen daar naartoe. Hij spreekt over een evolutionaire stap, aangedreven door de systemische en ecologische crisis. “Het werkt niet meer. We geven geld uit dat we niet hebben en leven van de aarde, maar betalen niets terug. Dan krijg je richting 2030 het deksel op de neus.”De mantra was lange tijd: groeien en meer produceren. De grens daarvan is bereikt^{Jan Rotmans, transitie-onderzoeker en hoogleraar aan de Erasmus Universiteit}De landbouw noemt hij een ‘drama in termen van duurzaamheid’. “De mantra was lange tijd: groeien en meer produceren. De grens daarvan is bereikt. Gelukkig durfde landbouwminister Carola Schouten het te zeggen: we moeten naar circulaire landbouw. Van kwantiteit naar kwaliteit.” Balans moet worden gevonden voor nieuw vertrouwen in de toekomst, zegt Rotmans. “We moeten vooruit naar vroeger”, stelde hij cryptisch. “Terug naar de kern op een moderne manier. Coöperatief, samen redzaam, vloeibaar.”Jan Rotmans: Landbouwproductie transformeert van kwantitatief naar kwalitatief. - Foto: Foto: Gaby JongenelenNetwerken veranderen door ‘digitale revolutie’. Partijen gaan directer zaken doen, ondernemers nemen een groter deel van het heft in handen. Tussenschakels in de vorm van bedrijven of gebouwen zijn dan niet meer nodig. “Denk aan bedrijven als Airbnb en Uber. Die bezitten geen vastgoed of taxi’s om hun doel te bereiken. Zij brengen simpelweg vraag en aanbod bij elkaar.” Grote veranderingen staan ook op stapel voor de bouwsector, stelt Rotmans. “Aannemer, onderaannemer, architect, etcetera en dan kom ik een keer. Die tussenschakels zijn straks niet meer nodig.”Toon lef, moed en leiderschap^{Jan Rotmans, transitie-onderzoeker en hoogleraar aan de Erasmus Universiteit}Digitale revolutie“Wees niet bang voor deze digitale revolutie, waarvan u onderdeel bent”, drukte Rotmans de aanwezigen op het hart. Hij omschrijft een transitie van kwantiteit (schaalvergroting), die gepaard gaat met vervuiling en verspilling, naar duurzame kwaliteit (produceren wat de consument vraagt). Hierbij krijgen ondernemers hulp van een parallelle transitie: de digitalisering. Hierdoor worden lijnen korter en daarmee productieketens ook. “Revolutie is een zegen, want het moet anders”, zegt Rotmans. “En kijk voor motivatie niet naar brancheorganisaties of de politiek, daar vindt je het niet. Echte verandering komt uit mensen zelf. Toon lef, moed en leiderschap. Een kleine groep van zo’n 10% begint. De rest volgt en zegt achteraf dat ze altijd al wel kansen zagen.” Korte, vloeiende lijnenRotmans schetst korte, vloeiende lijnen waarin alles traceerbaar (blockchain) en dus betrouwbaar is. Ook in de land- en tuinbouw. En produceren wat de consument vraagt. “Denk aan medicinale gewassen, in samenwerking met chemisch ingenieurs. En zilte gewassen, die ontwikkeling gaat heel snel. In vernieuwingsnetwerken kunnen we bijvoorbeeld onze kennis naar het buitenland exporteren.” Op juiste moment in goede trein springenDat het slim is om op het juiste moment in de goede trein te springen, bleek uit de ervaringen die collega-akkerbouwers Dennis van de Weerd en Peter Timmermans met de theaterzaal vol belangstellenden deelden. In het jaar 2000 zag Van de Weerd de kans om een biologisch bedrijf in Lelystad over te nemen. “We zijn gegroeid van 35 naar 170 hectare en verwerken jaarrond pompoenen. Het is hartstikke leuk gegaan. Veel mensen klagen altijd maar en doen niks. Dat is niet de manier om je dromen te verwezenlijken.” Timmermans ging van een witloftrekkerij naar een akkerbouwbedrijf met pootgoedspecialisatie en die stap legde ook hem geen windeieren. Beide ondernemers zitten nu in een fase van perfectioneren voor opvolgers. KlimaatontwrichtingWie nadenkt over ondernemen in 2030 ontkomt niet aan de term duurzaam. Dat onderstreept inleider Maurits Groen, die onder meer aan de wieg stond van het Kipster-concept. Hij hanteert de term klimaatontwrichting, omdat dit volgens hem beter verwoordt wat er gaande is. “Goed ondernemerschap is per definitie duurzaam”, schetst hij, waarna Groen zijn verontwaardiging uitsprak uit over de positie van Nederland in duurzame energie-ontwikkeling ten opzichte van andere EU-lidstaten. “We staan 26^e, één-na-laatste dus. En wij denken altijd dat we het zo goed doen.” Zonne-energie is volgens hem het antwoord op de ‘klimaatontwrichting’. Zijn formule voor succesvol duurzaam agrarisch ondernemerschap is dat je een afnemer vindt voor een meerjarige relatie. “Zo langzaamaan staat de retail open voor een duurzame samenwerking waar iedereen aan kan verdienen.”