Inspecteur op het erf, hoe ga je daarmee om?

Een leger aan controleurs gaat dagelijks op pad om inspecties uit te voeren op boerenbedrijven. Wat kun je en wat moet je als boer? Een overzicht met tips.Een onbekende auto op het erf, ‘Goedemorgen, inspectie!’ Het voelt soms vervelend aan: iemand die op je vingers komt kijken en precies wil weten hoe je je werk doet. Het gemiddelde bedrijf krijgt een of twee keer per jaar een bezoekje van een inspecteur.➤ Weinig controles als bewijs van goed gedrag
➤ Dit moet je weten voor een inspectie

Overheidsinstanties zijn wettelijk verplicht om steekproefsgewijs een percentage van hun werkgebied te controleren. Welke dit zijn en waar ze zoal naar kijken, is hieronder inzichtelijk gemaakt.
Klik op de illustratie voor een vergrotingHet zijn er nogal wat: de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) is de instantie die het meest met boeren te maken heeft. Maar ook andere overheidsinstanties willen graag weten of boeren het allemaal goed doen.NVWA checkt dierenwelzijn, slachtproces en voedselveiligheidStatistisch gezien komt de NVWA 1 keer in 33 jaar op het bedrijf voor een controle van de dierregistratie, wettelijk is namelijk vastgelegd dat jaarlijks 3% van de I&R-administratie fysiek wordt gecontroleerd. Maar de NVWA komt voor veel meer op het boerenerf kijken. Na het slachtproces en de voedselveiligheid is dierenwelzijn de derde prioriteit. Hierover krijgt de autoriteit dan ook de meeste meldingen binnen van derden. In 2017 waren dit er meer dan 2.100. 18% van de inzet van deze instantie heeft te maken met de vleesketen en de voedselveiligheid. Diergezondheid is daarna met 10% een van de grotere controle-onderwerpen.Inspectie SZW controleert varkenshouders extraAndere overheidsinstanties zijn misschien minder bekend bij boeren, zoals de Inspectie SZW (vroeger bekend als de Arbeidsinspectie), omgevingsdiensten en de waterschappen. Deze eerste heeft ook speciale aandacht voor het boerenbedrijf. Uit een recente analyse bleek dat mensen die in de landbouw werkzaam zijn, het meeste risico lopen op een beroepsziekte. Ook heeft deze inspectie aangegeven extra te controleren op de arbeidsomstandigheden bij varkenshouders.Melkveehouder Jos Elderink in De Lutte (Overijssel) krijgt bezoek van een inspecteur van Skal Biocontrole. Tijdens de rondgang over het bedrijf licht de veehouder zijn werkwijze toe. - Foto: Ronald HissinkKeurmerken voeren audits op bedrijf uit

Voor de dierlijke ketens zijn tal van keurmerken en ketenafspraken. Om ervoor te zorgen dat alle deelnemers zich aan deze afspraken houden, worden audits uitgevoerd. Dit gebeurt vaak door onafhankelijke bedrijven in opdracht van de ketenregisseur. Denk hierbij aan het label Weidemelk of de Beter Leven-sterren. In de akkerbouw is de meest bekende het keurmerk van Milieukeur, tegenwoordig heet dat Planet Proof. Deze auditors komen jaarlijks of tweejaarlijks langs, afhankelijk van de ketenpartners.Weinig controles als bewijs van goed gedragDe meeste controles van de NVWA en de Inspectie SZW zijn select, de autoriteiten maakt risicoanalyses. Op bedrijven waar het risico het grootst is, komt het vaakst een controleur langs. Andersom is het ook waar: wie weinig gecontroleerd wordt, heeft eerder goed gedrag vertoond. Vanwege een beperkte capaciteit aan controleurs moeten de autoriteiten keuzes maken.Hoe die risicoanalyses precies in zijn werk gaan, wil de NVWA niet prijsgeven. Een woordvoerder illustreert een hoger risico met een voorbeeld uit de tabaksverkoop. “Een verkooppunt dat dichtbij een middelbare school zit, wordt strenger gecontroleerd op de verkoop van tabak aan minderjarigen.” Eenzelfde methode hanteert de autoriteit met het gebruik van gewasbeschermers in de akker- en tuinbouw. Teelt in gebieden met veel oppervlaktewater of in waterwin- of grondwaterbeschermingsgebieden heeft een hoger risico voor het milieu.Anno 2018 zijn niet alle controles een taak voor mensen. De NVWA maakt steeds vaker gebruik van satellietbeelden en drones voor de naleving van de GLB-voorwaarden. De intekening van percelen en het inzaaien van vanggewas worden zo aan een check onderworpen. Klopt het niet met de administratie, dan komt er alsnog een NVWA‘er langs. De kans bestaat dat dan een volledige bedrijfscontrole volgt: 1% van de bedrijven met GLB-subsidies wordt volledig gecontroleerd op alle randvoorwaarden van de subsidies.Meer agressie richting inspecteursZo’n controle, aangekondigd of onverwacht, komt voor je gevoel altijd ongelegen. De uitkomst is een onzekere factor, er kan altijd een onverwachte tegenvaller insluipen. Onder boeren is soms weinig vertrouwen in controlerende instanties. NVWA-topman Rob van Lint zei op de persconferentie over het jaarverslag vorige week dat de agressie richting inspecteurs stijgt. In 2017 werden 17 van deze incidenten op agrarische bedrijven gemeld.Dit moet je weten voor een inspectie Ben ik verplicht om mee te werken aan een inspectie?Ja, de inspecteurs die namens de overheid werken, hebben de bevoegdheid om toezicht te houden en wetgeving te handhaven. Ze zijn benoemd tot buitengewoon opsporingsambtenaar (boa) en zijn daarom ook bevoegd om sancties op te leggen. Een boa moet zich altijd kunnen legitimeren, vraag dus om een legitimatiebewijs van de persoon die tegenover je staat.Het is verstandig om na te vragen of een inspectie een reguliere controle is of een gerichte opsporing. In dat laatste geval ben je als ondernemer namelijk niet verplicht om mee te werken. Een ambtenaar is op zijn beurt verplicht om de ondernemer daarop te wijzen.Auditors, dus de controleurs die niet namens de overheid komen, hebben geen wettelijke bevoegdheid en kunnen je dus nergens toe dwingen. Meestal maken deze controleurs 2 weken van tevoren een afspraak voor de rondgang over het bedrijf. Wie een controle weigert, kan een belletje van de afnemende organisatie verwachten.Hoelang duurt zo’n controle?Afhankelijk van de bedrijfsgrootte kan de duur van een controle variëren van een uur tot bijna een hele dag. Als de inspectie van tevoren een afspraak maakt, is het handig daar vast naar te vragen.Wat kost een controle?Een steekproef van een overheidsinstantie is altijd voor rekening van de handhaver. Een hercontrole van de NVWA moet je als boer echter wel betalen. Ook Skal Biocontrole brengt kosten in rekening voor de inspecties. Bij andere ketenpartijen zijn deze kosten veelal voor de afnemende partijen.Mag een controleur zomaar overal naar binnen lopen?Ja, een ondernemer is verplicht om een boa toegang te bieden tot alle bedrijfsruimten. Dus schuren, kantoren en stallen, maar het woonhuis dus niet. Dat is immers privé-terrein. Een auditor heeft deze bevoegdheid niet. Maar om alle punten op de checklist te doorlopen, moet hij toch ook in de afgesloten kast met gewasbeschermingsmiddelen kunnen kijken, dus het is verstandig om ook voor deze controleur wat deuren te openen.Ook de administratie moet inzichtelijk zijn voor de controlerende instantie. Als die in huis staat en je hebt liever niet dat de controleur de woonkamer inkomt, is de mappen meenemen naar de kantine een oplossing.Hoe kan ik me voorbereiden op een controle?Controle-instanties zijn over het algemeen transparant over hun werkwijze. Maak daar gebruik van. Op de site van de ketenpartij of de controlerende instantie zijn lijsten te vinden met klaar te leggen documenten, zoals mestboekhouding, diergezondheidsverklaring en keuringscertificaten van machines. Een ander belangrijk punt: de kast met gewasbeschermers. Mogen alle middelen nog wel? Lijsten met goedgekeurde producten zijn te vinden via het Ctgb. Skal heeft op haar site ook een lijst met toegelaten gewasbeschermers in de biologische sector.Wat als ik het niet eens ben met de handelswijze van een inspecteur?Tijdens de rondgang over het bedrijf is er de mogelijkheid om je werkwijze toe te lichten. Door dit te doen, kunnen misverstanden voorkomen worden. Hoe je bepaalde producten gebruikt en in welke dosis bijvoorbeeld.Voor de mestboekhouding kan het nodig zijn om een monster van de mest te nemen. Als ondernemer heb je in sommige gevallen het recht om de controleur te verzoeken een tweede monster te nemen. Een soort second opinion dus. Uiteraard is het ook mogelijk om een klacht in te dienen bij de organisatie over de handelswijze van de inspecteur.‘Wie zijn zaakjes voor elkaar heeft, heeft in principe niets te vrezen van een inspecteur’Wat kan ik doen om zo snel mogelijk door de controle heen te komen?Het klinkt eenvoudig en dat is het ook: meewerken. Hoe vervelend het ook uitkomt in de planning. Bovendien: wie zijn zaakjes voor elkaar heeft, heeft in principe niets te vrezen van een inspecteur.Wat als er toch iets niet blijkt te kloppen?Afhankelijk van de aard van de overtreding zal een overheidsinstantie een (schriftelijke) waarschuwing geven of overgaan tot een boete. Het is aan de inspecteur zelf wat de juiste beslissing is. Het ontbreken van een oormerk bij een koe, in het kader van de I&R-handhaving, is niet meteen reden tot een bedrijfsblokkade.Kleine foutjes en afwijkingen hebben in de regel geen directe gevolgen. Soms worden alleen verbeterpunten genoemd: dingen die niet per se fout zijn, maar extra aandacht verdienen. De afwijkingen worden genoteerd en bij de volgende controle wordt er extra aandacht aan geschonken.Meerdere afwijkingen kunnen reden zijn voor een hercontrole. Je krijgt de kans om de onvolkomenheden te herstellen. Als dan blijkt dat alles in kannen en kruiken is, gaan alle lichten weer op groen. Op naar de volgende controle.