Inrichting private borging kost tijd

Het is een uitdaging om van de KringloopWijzer een deugdelijk beleidsinstrument te maken. Voorlopig is het nog niet klaar, maar het komt er wel.De overheid en de zuivelsector willen de KringloopWijzer (KLW) gaan gebruiken als beleidsinstrument voor bijvoorbeeld de regulering van de fosfaatproductie. Maar dat vraagt nog een behoorlijke inspanning. De stap van de KLW als managementtool voor een individueel melkveebedrijf naar een beleidsinstrument is niet eenvoudig. Daarover zijn de deskundigen het wel eens. De KringloopWijzer heeft nog zwakke punten, zoals gevoeligheid voor invulfouten en fraude (zie kader met zwakke en sterke punten, onderaan deze pagina). Ook is het nog onduidelijk of de KLW voor alle bedrijven betrouwbare uitkomsten oplevert. Verder met de KringloopWijzerHet is wel duidelijk dat de KLW het meest geschikte instrument is om uiteindelijk beleidsmatig in te zetten. “Zowel voor regulering van de fosfaatproductie, invulling van fosfaatrechten als grondgebondenheid”, zegt Heleen Haverkort, woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken. “Over in hoeverre veehouders de KLW kunnen gebruiken om meer koeien te houden in 2018 moeten we nog een besluit nemen. Naar verwachting is dat nog voor de zomer.” In de Kringloopwijzer is het bepalen van voer- en mestvoorraden en de samenstelling daarvan vaak nog erg onnauwkeurig. Net als metingen van hoeveelheden stikstof en fosfaat in mest. - Foto's: Hans PrinsenHet ministerie van EZ werkt in goed overleg met Wageningen UR, ZuivelNL, LTO Nederland en NZO aan aanpassingen van de KLW voor genoemde beleidsmatige doelen. Haverkort geeft de voorwaarden om de KLW als beleidsinstrument te kunnen gebruiken. Als eerste is het belangrijk dat de systematiek en rekenregels van de KLW valide zijn. Het moet duidelijk zijn welke bedrijven wel en welke niet op een juiste wijze hun mineralenkringloop kunnen verantwoorden met de KLW. Hiervoor zijn duidelijke criteria nodig. “De Commissie van Deskundigen Meststoffenwet toetst momenteel de wetenschappelijke validatie van de rekenregels van de KLW. Binnenkort verwachten we het resultaat”, zegt Haverkort. “Ook is een goede borging van de KLW een belangrijke voorwaarde en dat vraagt nog het nodige werk.” Borging dataOp 6 januari 2015 werd de Centrale Database KringloopWijzer in gebruik genomen, een essentieel onderdeel in de borging. De zuivelketen werkt aan verbeteringen van de database om onbewuste invulfouten en fraude bij het verstrekken van data zoveel mogelijk uit te sluiten. De Centrale Database bevat datakoppelingen met zuivelindustrie, mengvoerbedrijven, laboratoria zoals Eurofins en RVO.nl, waarbij data automatisch in de KLW worden geladen. Het gaat om gegevens van vee, percelen, melkleveranties, aankoop en samenstelling van krachtvoer, grond- en kuilmonsters. Koppelen aan gegevensbestanden verkleint de kans op invulfouten en hanteren van meerjarige gemiddeldes vermindert fraude.Onafhankelijk toezichtOm de betrouwbaarheid van invoergegevens van met name ruwvoer te vergroten, is onafhankelijk toezicht nodig. Martijn van Dam, demissionair staatssecretaris van Economische Zaken, gaf al eerder aan voorwaarden te stellen aan private borging. Hierbij borgt de sector op basis van zelfregulering via een onafhankelijke instantie de kwaliteit van de KLW-gegevens. “Aangezien deze private borging nog niet bestaat, gaat er zeker enige tijd overheen voor deze op een goede manier is ingericht”, aldus Haverkort. De toepassing van nieuwe technieken kan de betrouwbaarheid van data ook vergroten. Zoals bijvoorbeeld het bepalen van afmetingen van kuilbulten met GPS. In de toekomst is mogelijk het realtime analyseren van drijfmestmonsters op gehaltes met een handheld NIR-sensor ook denkbaar. KLW en BEXDe KLW borduurt voort op de Bedrijfsspecifieke Excretie (BEX), die functioneert sinds 2006 binnen de Nederlandse wet. De KLW brengt op een melkveebedrijf de kringloop van stikstof, fosfaat en koolstof en de verliezen daarvan in beeld. Het geeft managementinformatie om het resultaat te beïnvloeden. De BEX is betrouwbaarder als onderdeel van de KLW dan als afzonderlijk instrument. De combinatie van vee- en gewasgetallen zorgt voor interne borging. “Als een veehouder onjuiste gegevens invoert waardoor de dierexcretie gaat afwijken, dan merkt hij dat in de berekende gewasopbrengst. Dat heeft met BEP gevolgen voor de bemestingsruimte. Dus daar schiet hij dan weinig mee op”, zegt Jan Breembroek, directeur agroadvies van Flynth.Het scheiden van mest, waarna veehouders een deel afvoeren, vergroot ook de mogelijkheden tot manipulatie van bedrijfsresultaten.“Niemand wil lagere gebruiksnormen, dus veehouders moeten wel aantonen hoe zij de mineralenverliezen naar lucht, water en bodem beperken”, zegt Frank Verhoeven van Boerenverstand, die pleit voor uitbreiding van het bedrijfsspecifieke spoor. “Veehouders kunnen nu wettelijk gebruikmaken van de BEX voor het vaststellen van dierexcretie. Voor onttrekking van mineralen door gewassen streven we op termijn naar een KLW, waarbij veehouders ook op wettelijke basis kunnen sturen op de bedrijfsspecifieke fosfaat- en stikstofonttrekking via de BEP en BEN. Dat maakt het mogelijk om de milieuprestaties van veehouders betrouwbaarder en beter te waarderen.”Breder en robuuster systeemLTO Nederland, Nederlandse Vereniging Diervoederindustrie (Nevedi), NZO en Vereniging van accountants- en belastingadviseurs (VLB) zien de KLW ook graag als beleidsinstrument. Deze partijen ondertekenden in 2013 de overeenkomst ‘Sturen op mineralenefficiëntie via KringloopWijzer’. “Ons doel is het verantwoord verder ontwikkelen van de zuivelketen en om bedrijfseconomische prestaties van melkveebedrijven te optimaliseren binnen de milieurandvoorwaarden”, zegt Jaap Gielen van Countus. “Verbetering van milieuefficiëntie gaat vaak samen met economische verbetering door een verbeterde mineralenefficiëntie. Stikstof omgezet in melkeiwit brengt geld op, stikstof dat verdwijnt via emissies naar het milieu niet.” Gielen ziet de KLW als beleidsinstrument alleen zitten als er goede rekenregels zijn voor alle typen melkveebedrijven en het systeem goed is geborgd. ‘We moeten ons niet alleen blindstaren op lage fosfaatexcretie’Volgens Wiebren van Stralen, beleidsadviseur mest en mineralen van LTO Nederland, is de inzet van een verbeterde KLW in de toekomst wenselijk om melkveebedrijven op duurzaamheid te kunnen belonen. “We moeten ons niet alleen blindstaren op lage fosfaatexcretie, dat is veel te beperkt. Er zijn veel meer kengetallen nodig om bedrijven op duurzaamheid te kunnen beoordelen. Belangrijk is ook de beperking van emissies van ammoniak en broeikasgassen”, zegt Van Stralen, die waarschuwt dat melkveehouders zich niet rijk moeten rekenen met alleen een lage fosfaatexcretie in de KLW. “Want er komen meer eisen om te zorgen dat ook de uitstoot van ammoniak en broeikasgassen binnen de perken blijft.” Een lage fosfaatexcretie realiseren betekent dus niet automatisch meer koeien houden.Plussen en minnen in beeldZwakke punten KringloopWijzerDe modellen en rekenregels van de KLW zijn mogelijk niet volledig toepasbaar voor alle melkveebedrijven. Onbewuste invulfouten en fraude bij het verstrekken van data door melkveehouders. De verleiding tot fraude is op intensieve(re) bedrijven die mest moeten afvoeren het grootst. Deze bedrijven kunnen met de KLW een groter financieel voordeel behalen. Invoer van onbetrouwbare data, zoals grootte, dichtheid en inhoud voervoorraden en het ‘informeel’ aankopen van voer. Ruwvoeropbrengsten per hectare en daadwerkelijke voer- en/of grasopname per koe zijn schattingen.De KLW stimuleert een fosfaatefficiënte bedrijfsvoering en dat kan leiden tot intensiveren en permanent opstallen. Een ontwikkeling die haaks staat op de maatschappelijk gewenste extensivering van de melkveehouderij.Binnen het stelsel van fosfaatrechten, is het de ambitie dat veehouders met een hogere fosfaatefficiëntie meer koeien kunnen melken. Alleen beter dan gemiddelde fosfaatefficiënties belonen levert geen milieuwinst op, maar een toename van emissies van ammoniak en broeikasgassen. Op dit punt is aanvullend beleid nodig. Sterke punten KringloopWijzerAls onderdeel van de KLW is de BEX betrouwbaarder dan als los instrument. De combinatie van vee- en gewasgetallen zorgt voor interne borging.De KLW is het alternatief van het forfaitaire spoor om bedrijfsspecifiek te werken. Het werken met driejarige (voortschrijdende) gemiddelden in plaats van afrekenen op één jaar, maakt het instrument KLW robuuster. Het zegt dan meer over het management, omdat de invloed van toevallige omstandigheden afneemt.De KLW kan aantonen of een veehouder meer organische mest kan houden op zijn bedrijf dan het forfaitaire spoor. Dat is belangrijk voor de bodemvruchtbaarheid.De KLW biedt kansen om bedrijven op meer milieuthema’s (broeikasgassen, stikstof en ammoniak) te scoren. Veehouders kunnen integraal werken aan een hogere efficiëntie, lagere kosten en lagere milieubelasting. Mogelijk worden aan uitbreiding in aantal koeien op basis van fosfaatruimte meer voorwaarden verbonden, om andere ongewenste milieueffecten te voorkomen. De KLW is daarvoor op termijn een geschikt instrument.