In de doofpot

Niet horen, niet zien en zwijgen: een rampzalig concept bij de dierziektenbestrijding.Gisteren heb ik thee gedronken met twee echte, niet-corrupte Kyrgyzische zelfstandig werkende dierenartsen. De meeste privédierenartsen in dit land zijn namelijk bijbeunende, niet-bekwame overheidsveeartsen. Deze twee mannen klaagden steen en been over het Pasteurellosis-vaccin uit Kazachstan. Ze vaccineren nu voor het vierde jaar en nog steeds gaan vreselijk veel schapen- en geitenlammeren dood aan pasteurellosis. Ze omschreven de symptomen: diarree, een paar dagen snotteren, vieze ogen en dan zijn ze de lammeren dood. De oudere dieren zijn wat ziek, maar de meeste overleven het wel.

Op mijn vraag of ze ooit materiaal naar het laboratorium hebben gestuurd, begonnen ze te lachen. Ze vroegen me wat voor resultaat ik daarvan verwachtte. Ik moest toegeven dat ze gelijk hebben. Er zijn niet eens reagentia (chemische stoffen die worden gebruikt om met het te onderzoeken materiaal een bepaalde chemische reactie op te roepen, red.) om te testen op officieel niet-bestaande ziekten in het land. Op mijn vraag of ze er ooit aan gedacht hadden dat het wel eens wat anders zou kunnen zijn dan pasteurellosis, zoals PPR (kleine herkauwerpest) keken ze me verbaasd aan en zeiden: “Maar de veterinaire dienst zegt toch dat we dat niet hebben?” En zo is het cirkeltje rond en blijven die schapen en geiten op grote schaal de pijp uitgaan aan een ziekte die goed te controleren is met vaccinatie.Kleine herkauwerpest lastig te herkennenPPR is misschien wel de meest schadelijke virusziekte die schapen en geiten kunnen krijgen. Als ze het voor het eerst krijgen, gaat het hard. Vrijwel alle dieren worden ziek en de sterfte is meestal tussen de 50 en 70 %. Na een eerste infectie bouwen de dieren resistentie op, maar bij uitbraken zijn lammeren op grote schaal alsnog de klos. Oudere dieren overleven het dan wel.

Helaas zijn de symptomen dezelfde als van veel andere ziekten en wordt PPR vaak niet op tijd herkend. Er is een goed vaccin, dat een zo goed als levenslange bescherming biedt. Maar om dat in het vaccinatieprogramma te krijgen, moet de veterinaire dienst eerst officieel onderzoeken of het voorkomt in Kyrgyzstan en dat weigeren ze: “We hebben geen PPR!” Op mijn opmerking dat ze dan zonder risico voor gezichtsverlies of lastige vragen monsters naar een OIE-referentielaboratorium kunnen sturen zodat voor eens en altijd de onzekerheid weggenomen is, wordt lacherig gereageerd.Razvyetchik Anton graaft doorMijn bijnaam hier is razvyetchik. Oorspronkelijk betekent dat scout, maar het wordt ook veel gebruikt voor spion. Een paar jaar geleden stuurde ik officiële OIE-meldingen van PPR in Tajikistan door naar het toenmalige hoofd van de afdeling dierziektenbestrijding in Kyrgyzstan. Ik deelde hem mee dat hij er vergif op kon innemen dat PPR ook Kyrgyzstan binnen zou komen, als het er al niet was. Ik vroeg hem of het niet verstandig zou zijn een buffervaccinatiecampagne in de grensgebieden uit te voeren en boeren te informeren. Hij kocht inderdaad vaccin, maar geen laboratoriumreagentia om te testen. In plaats van strategisch langs de grens te vaccineren, verdeelde hij het PPR-vaccin over het hele land. Waarschijnlijk wist hij allang dat al die berichten over grote uitbraken van pasteurellosis, een bekende secundaire infectie bij PPR , betekenden dat PPR al lang en breed in Kyrgyzstan aangekomen en verspreid was. Maar als goed oud-veterinair wilde hij natuurlijk niet de geschiedenis ingaan als de man tijdens wiens bewind PPR Kyrgyzstan binnenkwam. Dus hij paste wel op om monsters op te sturen naar een referentielaboratorium.
Zijn opvolgers hebben nu een rechtszaak tegen hem aangespannen voor het verspillen van overheidsgelden door vaccin te kopen tegen een in het land niet voorkomende dierziekte. Natuurlijk gaan die heren ook geen monsters opsturen, want stel je voor dat die positief terugkomen, dan hebben ze hun rechtszaak verloren. Dus de bestrijdingsstrategie blijft: niet horen, niet zien en zwijgen!Nederlandse boeren: knijp je handjes maar dichtOp afstand lees ik soms het geklaag over de regeltjes, de inspecteurs van de VWA, het ministerie van LNV en andere instellingen die elke keer weer komen kijken op bedrijven en monsters meenemen. Dat zien boeren misschien als een inbreuk op hun persoonlijke vrijheid of ondernemerschap, maar wat ik hiervoor heb beschreven heb komt in Nederland niet snel voor. De onafhankelijkheid van de verschillende organen is redelijk gewaarborgd, de overheid werkt samen met de verschillende sectoren en probeert te luisteren naar goede argumenten. Zo is er in Nederland snel en adequaat gereageerd op blauwtong en Q- koorts en werken de verschillende diensten al aan draaiboeken voor het geval dat. Ik denk dat die PPR steeds dichterbij komt en allang op de radar van LNV en VWA geregistreerd staat. Het draaiboek ligt waarschijnlijk al klaar. Werkte de veterinaire dienst en het ministerie hier maar net zo als in Nederland.Foto: Anton van Engelen