‘Ik moet ook besluiten nemen die boeren niet leuk vinden’

Minister Schouten wil er zijn voor de boeren, maar dat betekent niet dat ze haar oren laat hangen naar de sector. Samenwerking staat centraal.Een jaar geleden had ze niet gedacht nu minister van landbouw te zijn. “Het kan wonderlijk gaan. Maar ik ben echt blij en trots dat ik minister van landbouw mag zijn. Het is een heel mooie en eervolle functie”, zegt Carola Schouten (40). Ze is zichtbaar enthousiast en gedreven om er iets van te gaan maken. Enthousiast vertelt ze over de vergadering in Brussel over de visserij, die tot aan het ontbijt duurde. “Het is prachtig om met een team dan ook iets voor elkaar te krijgen”, zegt ze. Op tafel staat een schaal fruit. Ze plukt een druif van de tros. “Neem ook wat!” Tussen het enthousiasme door geeft Schouten een duidelijke winstwaarschuwing: ik zal ook besluiten moeten nemen die niet leuk zijn voor de boer.Carola Schouten, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, wil voor de marktmacht van de boer niet alleen naar Brussel kijken, maar ook naar de Nederlandse wetgeving. “Ik geloof dat daar meer mogelijkheden zijn dan we nu gebruiken.” - Foto: Roel DijkstraEr is hard gestreden voor een landbouwministerie. Merkt u al verschil?“Ja. Op de landbouwraad in Brussel werd ik door collega’s gefeliciteerd. Zij maakten meteen een opmerking over de terugkeer van een minister en het ministerie. De collega’s in het buitenland weten het, ook dat ik vicepremier ben. Het geeft toch aan dat dit belangrijk wordt gevonden. Een landbouwministerie is ook zeker in het belang van de landbouw in Nederland. Het zijn bedrijfstakken die belangrijk zijn voor de economie, en die ook een duidelijke relatie hebben met onze natuur, het landschap en de waarde van het voedsel. Dat zijn allemaal zaken van nationaal belang. Dat rechtvaardigt een eigen ministerie.” U bent als minister enthousiast ontvangen door de boeren. Kunt u de hoge verwachtingen wel waar maken?“Ik heb een groot hart voor de boeren, maar minister ben ik voor alle Nederlanders. Ik weet wat ik moet doen. Ik zal ook besluiten moeten nemen die ze niet zo leuk vinden. Dat is ook mijn rol. Ik vind het wel belangrijk dat we ook in die situatie met elkaar in gesprek blijven en elkaar in de ogen blijven kijken. Ik wil boeren en tuinders in een positie krijgen zodat ze hun werk kunnen doen zoals ze dat voor ogen hebben, binnen de voorwaarden die we stellen. Ik wil me er hard voor maken dat ze door kunnen gaan. Daarom komen we bijvoorbeeld ook met steun voor jonge boeren.”‘Ik wil boeren en tuinders in een positie krijgen zodat ze hun werk kunnen doen zoals ze dat voor ogen hebben, binnen de voorwaarden die we stellen’Wat vindt u van boeren?“Ik weet uit de werkbezoeken die ik al heb gebracht dat dé boer niet bestaat. Er zijn heel veel verschillende boeren met heel veel verschillende visies en verschillende problemen waar ze tegenaan lopen. Maar wat ik wel heel mooi vind: de gedrevenheid en de passie waarmee ze hun werk doen. Hoe goed ze alles ook voor elkaar hebben, er blijft enige mate van afhankelijkheid, bijvoorbeeld van het weer. In dat bewustzijn werken ze ook. Dat vind ik ook heel mooi van hun vak.”Gaan boeren merken dat u andere accenten legt dan uw voorganger?“Er wordt veel gesproken in tegenstellingen. De boer versus de natuur, de boer versus de bij. Ik vind het een valse tegenstelling. Ik ken geen boer die zonder het besef van de natuur zijn werk doet. Daar is hij van afhankelijk! Het is mijn ambitie om die werelden dichter bij elkaar te brengen en om te laten zien dat het in ons aller belang is om die natuur in stand te houden. Wij zijn rentmeesters. We moeten deze aarde ook weer doorgeven aan onze kinderen. Daarbij moet ook de waarde van voedsel verbeteren. We gaan soms wel achteloos met ons voedsel om, terwijl dat letterlijk van levenswaarde is.” ‘Ik ken geen boer die zonder het besef van de natuur zijn werk doet. Daar is hij van afhankelijk!’Welke maatregelen staan bovenaan uw prioriteitenlijstje?“Ik wil dat de positie van de boer in de keten verbetert. Initiatieven als De kip van morgen moeten kunnen. De samenleving vindt het belangrijk dat boeren duurzaam produceren. Dan moet je ook beseffen dat dit alleen kan als je daar een rechtvaardige prijs voor betaalt. Als je er niet voor betaalt, verdwijnen de boeren met duurzaamheidsambities en kunnen we alleen nog spullen importeren die zeker niet aan de eisen voldoen. Dat lijkt me twee keer verlies, daar heeft niemand wat aan.” Iedereen wil een eerlijkere prijs en meer marktmacht voor de boer. Tot nu toe is het uw voorgangers niet gelukt. Waarom gaat het u wel lukken?“Omdat we meer ambities hebben op dit punt. En het is ook een momentum. In Brussel speelt de discussie over het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Nederland wil een betere positie van de boer in de keten. Dus meer mogelijkheden voor producentencollectieven. Oud-minister Cees Veerman heeft daarover ook een rapport geschreven, maar daar is tot nu toe weinig van teruggekomen in de voorstellen van het GLB. Ik heb daar eurocommissaris Phil Hogan al over gesproken. Maar we moeten niet alleen naar Brussel kijken. We kijken ook wat we in onze eigen wetgeving al kunnen realiseren. Ik geloof dat daar wel meer mogelijkheden zijn dan waarvan we nu gebruik maken. Deze discussie is niet in een paar weken beslecht. Maar als we niet starten, weten we zeker dat we het niet realiseren.”Uw eerste ontmoeting met de sector was geen vrolijke: u riep bestuurders bijeen over mestfraude.“Klopt. Het was best een stevig gesprek. Dingen die niet goed zijn, ga ik ook niet goed praten. Wat me het zwaarst valt, is dat er gelijk een beeld van de sector wordt neergezet: ‘het zijn allemaal fraudeurs’, terwijl er juist heel veel boeren zijn die wel gewoon volgens de regels willen werken. Als je hier niet gelijk iets aan doet, blijft het beeld in stand. Daar heeft de hele sector last van.”Is het probleem met mestfraude op te lossen?“Het is op te lossen als we dat met zijn allen willen. Daarom heb ik de sector er ook bij gehaald. De overheid neemt maatregelen, maar we kunnen het probleem niet oplossen als de sector zelf niet inziet dat het van belang is dat mestfraude wordt opgelost. Het besef moet bij iedereen komen. Als je wegkijkt als een collega iets niet goed doet, hou je de situatie in stand. De keten moet veel meer een verantwoordelijkheid gaan voelen, dan kun je stappen zetten. Als we geloofwaardig willen blijven naar Brussel, dan moeten we de urgentie wel voelen. Derogatie krijg je niet omdat je zo lief glimlacht. Die moet gebaseerd zijn op feiten. We zijn ervan overtuigd dat we een derogatie kunnen onderbouwen met de plannen zoals ze er nu liggen. Anders was ik er niet eens aan begonnen.”‘Het probleem met mestfraude is op te lossen, als we dat met zijn allen willen’De Belgische fipronil-boeren krijgen steun. Kunnen de Nederlandse pluimveehouders iets van u verwachten?“Nee. Ik ga hier geen zoete broodjes zitten bakken. Ik besef dat dit geen leuke boodschap is. Maar er is hier een duidelijke veroorzaker van de fipronil-schade: het bedrijf ChickFriend. Als we de schade als overheid zouden gaan compenseren, kan dit grote gevolgen hebben bij eventuele andere vergelijkbare gevallen. Bij hagelschade en bij de muizenschade in Friesland hebben we niet uitgekeerd. Terwijl je daar geen schuldige kunt aanwijzen.”De landbouw moet ook maatregelen nemen voor het klimaat. Hoe gaat u dat doen?“De landbouw staat voor 3,5 megaton aan de lat. Hoe we dat gaan doen, daar wil ik graag met de sector bespreken. Ik wil het niet over ze heen storten van ‘dit moeten jullie gaan doen’. Maar we moeten de klimaatdoelen wel halen. Er is al een aantal onderwerpen benoemd; de Kas als Energiebron, de Veenweidegronden, maar daarmee is het lijstje wat mij betreft niet af. Het zou erg dom zijn om andere goede ideeën te negeren. Uiteindelijk moeten de boeren het ook gaan doen.” Afspraken met de sector hebben niet altijd tot resultaat geleid.“Nee, maar als we afspraken maken, ga ik ervan uit dat die worden nagekomen. Als er problemen zijn om ze te realiseren, zijn wij er ook altijd om mee te denken. Uiteindelijk is het een gezamenlijke opgave. Het is niet zo dat boeren denken van ‘klimaat, oh nee’. Veel boeren denken al lang na over hoe ze duurzamer kunnen produceren.”‘Veel boeren denken al lang na over hoe ze duurzamer kunnen produceren’Wat gaat u met kerst doen?“Ik ga een week op vakantie naar het buitenland met mijn zoon. Kerst is voor mij een mooi feest. Ik ga naar de kerk en er is tijd is voor gezin, familie en vrienden, dat is het belangrijkst.”Heeft u een kerstboodschap voor de boeren?“Het is mijn ambitie om het imago van de boeren goed te krijgen, door te laten zien wat voor mooie dingen er op de erven gebeuren. Ik hoop dat boeren met mij de verantwoordelijkheid voelen om op een eerlijke, verantwoorde, mooie manier te boeren, met respect voor de natuur. Ik hoop dat we die handschoen samen kunnen oppakken.” Mede-auteur: Jan Braakman