Hoe hoger de CEC, hoe hoger de gewasopbrengst

De CEC (Cation Exchange Capacity) is een belangrijke indicatie voor het opbrengend vermogen van een perceel. Veel percelen zitten te laag.De CEC (Cation Exchange Capacity) van de grond en de gewasopbrengst van een perceel hangen nauw samen. Hoe hoger de CEC, hoe hoger de potentiële gewasopbrengst. Dat blijkt uit onderzoek door onderzoekslaboratorium Eurofins Agro. Bij een 10% hogere bezetting van de CEC op hetzelfde perceel kunnen fritesaardappelen zomaar een 5 ton hogere opbrengst geven. Wintertarwe bijvoorbeeld reageert wat minder sterk, maar laat in het onderzoek ook zien dat een hogere CEC-bezetting resulteert in potentieel hogere gewasopbrengsten. Voor een goede vergelijking is het onderzoek uitgevoerd op gelijkwaardige percelen zandgrond. De CEC of het kleihumuscomplex is de capaciteit van de bodem om positief geladen ionen te binden en uit te wisselen met de bodemoplossing. Planten kunnen hieruit mineralen opnemen, waarna de concentratie weer aangevuld wordt uit het kleihumuscomplex. Bekalken van een perceel bouwland. Met een bekalking kan de pH van de grond vrij snel omhoog gebracht worden. De juiste pH zorgt voor een optimaal CEC. - Foto: Henk RiswickAccu van de bodemKleimineralen en organische stof vormen samen het kleihumuscomplex met een negatief geladen oppervlak. Dit negatieve oppervlak trekt positief geladen ionen aan, zoals de nutriënten calcium (Ca2+), magnesium (Mg²⁺), kalium (K⁺) en natrium (Na⁺). Aan de CEC kunnen echter ook aluminium (Al³⁺) en waterstof (H⁺) worden gebonden, deze verdringen dan de nutriënten.Een bodem met een hoge CEC kan meer nutriënten vasthouden en heeft dus potentieel een hogere bodemvruchtbaarheid dan een bodem met een lage CEC. Kleigronden hebben over het algemeen een hogere CEC doordat de kleideeltjes veel bindingsplaatsen hebben. Op zandgronden wordt de CEC vrijwel volledig bepaald door de aanwezige organische stof. Zanddeeltjes zelf zijn inert en binden nagenoeg geen nutriënten. Kleigronden hebben dan ook een hogere CEC dan zandgronden. De CEC vormt als het ware het voorraadvat van de bodem als het om nutriënten gaat en is te vergelijken met een accu. De bezetting van de CEC met nutriënten is variabel en is afhankelijk van onder andere de pH. Bij een hogere pH kan de CEC meer nutriënten binden en afstaan dan bij een lage pH. 40% van de percelen zit te laagUit onderzoek door Eurofins Agro blijkt dat op 40% van alle Nederlandse percelen de bodem meer nutriënten kan vasthouden dan nu het geval is. De CEC is daar voor slechts 85% of minder gevuld met de nutriënten Ca, Mg, K en Na. Op sommige percelen is de CEC zelfs maar voor de helft gevuld.
Volgens Natasja Poot, Productmanager Teelt bij Eurfins Agro, zijn er verschillende oorzaken zijn voor een lage CEC aan te wijzen. Naast grondsoort zijn dat de pH en het organischestofgehalte. Bij een lage pH is een deel van de CEC bezet door H⁺ in plaats van nutriënten. Voor het organischestofgehalte geldt hoe meer organische stof in de bodem, hoe groter de CEC.

Maatregelen
Verhogen van het organischestofgehalte is met name op zandgronden een optie, maar dat is wel een kwestie van lange termijn. Bij een lage pH is bekalken zinvol. Door het verjagen van H⁺ en Al 3⁺-ionen wordt de effectieve CEC vergroot. Echter, als de pH 7 of hoger is, dan is het beter om niet meer te bekalken. Voor verbetering van de CEC-bezetting en de onderlinge verhouding van de gebonden nutriënten is gebruik van gips een betere keus. Gips bestaat uit calciumsulfaat en verhoogt niet de pH, maar draagt er wel aan bij dat er meer calcium en magnesium wordt gebonden aan het CEC.