Hoe duurder de grond, hoe meer stro wordt verhakseld

Door intensivering bouwplannen komt steeds minder stro te koop. Naast de waarde van de mineralen is de bijdrage aan de bodemkwaliteit een argument om stro in te werken.Strohandelaren met hun zware persen, shovels en vrachtwagens op erg harde banden hebben het imago van stro verkopen geen goed gedaan. Dat zeggen akkerbouwers, hun adviseurs en ook fouragehandelaar Dirk-Jan Stouten in Bruinisse beseft dat. Hij is het oneens met het beeld, maar dat neemt niet weg dat hij het regelmatig om de oren krijgt geslingerd. “We hebben geïnvesteerd in tandemstellen en lage drukbanden bij persen en afvoer, maar het helpt ons niks. We krijgen er niet meer stro door.”De bandendruk is misschien niet het doorslaande argument om stro liever te verhakselen en in te werken, maar het past wel in de toegenomen focus op de bodemstructuur. Vrij breed worden de keerzijden van intensivering van bouwplannen erkend en ook ervaren. Organische stof, dus ook stro, speelt een grote rol in het behoud van een goed bewerkbare bouwvoor met weerstand. Stro verhakselen is de trend. Maar voor een goede vertering vraagt stro stikstof en die mag maar beperkt worden gegeven. Daardoor blijft het puzzelen om in individuele situaties het beste te doen. Verhakselen is niet iets van de laatste paar jaar. Combines zijn er al lang voor uitgerust. - Foto: Mark PasveerRekenenEén recept is er niet. Een vuistregel is dat stro minstens € 200 per hectare moet opbrengen. Anders is onderwerken interessanter. Hierover valt te twisten. Een ton tarwestro bevat gemiddeld 5,5 kilo stikstof, 1,6 kilo fosfaat en 14,9 kilo kali. Uitgedrukt in kunstmestprijzen heeft stro dan een waarde van € 85 per hectare. Met het verkopen van stro verdwijnt zo 8 kilo fosfaat per hectare van het bedrijf. Maar ook de organische stof is geld waard. WUR-onderzoeker Janjo de Haan berekende op basis van het meerjarig systeemonderzoek op proefboerderij Vredepeel op zandgrond dat op langere termijn effectieve organische stof (EOS) door verhoging van gewasopbrengsten circa € 0,40 per kilo waard is. De hogere opbrengsten komen dan door meer nalevering van mineralen, een groter waterbergend vermogen, een betere weerbaarheid tegen ziekten en een betere structuur van de grond. Dan zou de circa 1.000 kilo EOS die tarwestro oplevert zo’n € 400 waard zijn.‘Compost is eerder effectief’Naam: Frank Duijzer. Plaats: Westmaas (Zuid-Holland). Functie: adviseur Delphy.Volgens Delphy-adviseur Frank Duijzer kunnen akkerbouwers in het Zuidwesten zo’n € 200 tot € 300 voor een hectare tarwe stro krijgen, € 50 tot € 60 per ton. Het persen en laden is dan voor rekening van de koper. In een extensief bouwplan is het volgens Duijzer iets meer verantwoord stro af te voeren, dan bij een intensief bouwplan. Voor telers met veel graan in het bouwplan is de verkoop van stro een belangrijke inkomenscomponent. Nadeel is dat een zware pers over het land moet en dat de grote balen met zware apparatuur van het land gehaald worden. Nadeel van stro achterlaten is dat het langzaam verteert. Delphy rekent met een stikstofbehoefte voor de vertering van 7 kilo per ton stro. Dat is al snel 30 kilo zuivere stikstof per hectare. Die ruimte moet er dan wel zijn. Om de organischestofvoorziening op peil te houden, kan de opbrengst van het stro geïnvesteerd worden in aankoop van compost. De organische stof hierin is al veel verder omgezet en dus direct effectief. Het nadeel is dat voor het verdelen van de compost weer strooiers het land over moeten. Een moderne volle strooier weegt zo 20 tot 25 ton.Stro verhakselen in aparte werkgang. - Foto: Mark Pasveer‘Voor paar honderd euro laat ik de grond niet kapot rijden’Naam: Rik Rienks. Plaats: Nagele (Flevoland). Bedrijf: akkerbouw.Rik Rienks hakselt al het stro van zijn graanpercelen. ”Als je veel van de grond haalt, moet je ook wat teruggeven.” Het stoort hem dat strohandelaren met grote vrachtwagenaanhangers en een zware shovel de strobalen van het land halen. “We investeren zelf veel in lagedrukbanden om de grondstructuur te ontzien. Dan laten we voor een paar honderd euro de grond niet kapotrijden. Als je pech hebt, zie je het jaar erop in de uien precies waar ze gereden hebben.” Rienks heeft zelf een combine met hakselaar, zodat ze na het dorsen meteen klaar zijn. Dit voorjaar zaaiden ze een grasgroenbemester onder de tarwe, die zich na de oogst direct kan gaan ontwikkelen.‘Organische stofbalans bepalend’Naam: Ton Hendrickx. Plaats: Wemeldinge (Zeeland). Functie: bemestingsspecialist bij CZAV/Cropsolutions.Ton Hendrickx vindt dat stro hakselen zeker waarde heeft. Hij rekent voor de effectieve organische stof die het stro levert 18 tot 20 cent per kilo. Deze waarde is berekend aan de hand van de kosten en de organischestofproductie van een goed geslaagde grasgroenbemester. Wintertarwe stro levert zo 1.000 kilo EOS, dat komt volgens de berekening uit op zo’n € 200 per hectare. Daar komt de waarde van de afgevoerde mineralen nog bovenop. In de advisering houdt CZAV vooral rekening met de organischestofbalans op het bedrijf. Of deze positief of negatief is, hangt vooral samen met de invulling van het bouwplan. Bij een intensief bouwplan met weinig granen of graszaad en weinig mogelijkheden om een goede groenbemesters te telen, is het advies altijd: stro hakselen. Bij lage organischestofgehaltes is de waarde van de achtergelaten organische stof hoger dan bij percelen met 5 tot 6% organische stof in de bodem. Hendrickx ziet wel dat groenbemesters het na het achterlaten van stro minder doen, omdat de vertering van het stro ook stikstof vraagt. Ruimte om de groenbemester extra stikstof mee te geven is er niet altijd. Laden van grote balen. Bij verkoop in eigen beheer vanuit de opslag is meer te verdienen dan bij verkoop vanuit het zwad. - Foto: Peter Roek‘€ 200 vinden ze nog te weinig’Naam: Dirk-Jan Stouten. Plaats: Bruinisse (Zeeland). Bedrijf: Stouten Fourage.Dirk-Jan Stouten ziet de animo om stro te verkopen onder Nederlandse akkerbouwers rap minder worden. Meer dan in het verleden ziet hij dat akkerbouwers het stro liever verhakselen dan laten persen. “Eerst konden we stro kopen voor 100 gulden per hectare, dat werd op een gegeven moment 200 gulden. Nu bieden we € 200 en dat vinden ze nog te weinig. We geven € 40 à € 42 per ton. Grote regionale verschillen in Nederland ziet Strouten niet. Het wordt overal steeds moeilijker stro los te krijgen. “Nou ja, je ziet toch een patroon. Waar de grond het duurst is en de bouwplannen het intensiefst, wordt het meest verhakseld. Hier in het Zuidwesten is het intensief; op Goeree-Overflakkee helemaal.”BodemdrukargumentStouten kent het argument van graantelers dat ze de zware pers en de shovel en vrachtwagens op keiharde banden niet meer op hun land willen hebben. Hij weet alleen niet goed wat hij ermee aan moet. “We hebben flink geïnvesteerd in tandemstellen en lagedrukbanden bij persen en afvoer, maar het helpt ons niks. We krijgen er niet meer stro door. Dat heeft ons handenvol geld gekost, al kun je ook redeneren dat het misschien nog harder was teruggelopen als we niks hadden gedaan.”Overigens vindt Stouten het bodemdrukargument er met de haren bijgesleept. “Per definitie komen wij altijd als het land zowat op zijn droogst is. Diezelfde akkerbouwers die ons niet op het land willen hebben, laten onder nattere omstandigheden bietenrooiers van meer dan 50 ton toe.” ‘Stikstof bij strorijke rassen knelpunt’Naam: Marcel Tramper Plaats. Westmaas (Zuid-Holland). Functie: Bedrijfsleider WUR-proefbedrijf Westmaas.Marcel Tramper wijst op de noodzaak om voor de goede vertering stikstof bij te strooien. “Mijn voorganger hier gaf 80 kilo stikstof voor een goede vertering. Dat was toen gewoon hier. Ik reken met 7 kilo stikstof per ton en 5 tot 7 ton stro per hectare. Laatst hoorde ik zeggen dat 8 ton per hectare ook kan. Modernere rassen geven meer stro. Dan hou je amper nog stikstof over om een groenbemester goed te laten lukken. Vanwege de goede doorworteling geeft een geslaagde groenbemester een mooie structuur. Stro niet zo.”Ook Tramper refereert aan het rekensommetje van Delphy. Bij met een stro-opbrengst vanaf € 200 per hectare zou verkopen het overwegen waard zijn. “Maar er zijn ook akkerbouwers die zelf persen en opslaan en vanuit de schuur verkopen. Die beuren flink meer.”Hakselen of verkopen“Het is ieder jaar hetzelfde dilemma: hakselen of verkopen. Persoonlijk denk ik dat het goed is om te hakselen, en zo aan het organischestofgehalte van je grond te werken. Hangt ook af van je bouwplan. Heb je er ook graszaad in, dan kun je je wat meer veroorloven.”Een ander argument van Tramper vóór inwerken, is dat dorsen en hakselen per definitie onder droge omstandigheden gebeurt, maar persen en afvoeren niet altijd. “Soms zit het door regen tegen. Persen zijn zwaar, meestal komt er een shovel om te laden. En vrachtwagens met tot 10 bar druk in de banden heb je ook liever niet op je land.”‘Stro verkopen en mest aanvoeren met geld toe’Naam: Jaap van ’t Westeinde. Plaats: Nieuw-Beerta (Groningen). Functie: onderzoeker proefboerderij Ebelsheerd en akkerbouwer in Nieuwolda.In het Oldambt is er geen discussie over wel of niet onderploegen van stro. Stro wordt geperst, de opslag ingereden en daarvandaan verkocht. “Hier zeggen we: liever stro verkopen en mest aanvoeren met geld toe. Stro is een vast onderdeel van het graansaldo hier”, vertelt Jaap van ’t Westeinde. “We rekenen met 5, 6 en soms 7 ton per hectare en een verkoopprijs van € 100 per ton. Daar moeten dan persen, transport en opslagkosten vanaf. Er wordt hier ook nog steeds gebouwd voor stro-opslag.”Het organischestofgehalte in de bodem, vertelt Van ’t Westeinde, is in een vierjarige Oldambtster rotatie (drie keer graan en één keer bieten) geen probleem. “Heb je koolzaad in plaats van bieten, dan helemaal niet. De grond heeft het stro niet nodig.” Bovendien bestaat op de zeer zware Oldambtster klei het risico dat stro onderploegen neerkomt op inkuilen en dat het nauwelijks verteert. Op Van ’t Westeindes eigen bedrijf is juist nog geïnvesteerd in de oogst en opslag van stro.Mede-auteur: Leo Tholhuijsen