Halvering CO2-uitstoot zware opgave

Innovaties en en forse inspanning zijn nodig om de CO2-reductiedoelen bij de huidige omvang van de veestapel te halen. Nieuwe doelen voor 2030 komen eraan.De kans is groot dat de zuivelketen haar CO₂-reductiedoelen voor 2020 niet gaat halen. Ook al is de carbon footprint van de Nederlandse melkveehouderij gedaald van 1,19 in 2015 naar 1,15 kilo CO₂-equivalenten per kilo melk in 2016, zoals blijkt uit de sectorrapportage Duurzame Zuivelketen (DZK). Dit feit is op zich goed nieuws aangezien de gemiddelde emissie per kilo melk daarmee voor het eerst onder het niveau van de nulmeting in 2011 (1,18) lag.Lees ook: ‘Krimp veestapel onvermijdelijk’ en Rli: met voedselbeleid voorsorteren op krimp veestapel‘Forse opgave’Slecht nieuws is dat, om de doelstelling voor 2020 te halen, bij eenzelfde melkproductie als in 2016, nog eens een reductie van 150 gram CO₂-equivalent per kilo melk gerealiseerd moet worden. Gezien de huidige spreiding betekent dit dat alle bedrijven in 2020 het niveau van de beste 5 tot 10% bedrijven in 2016 moeten behalen. De kans is daardoor groot dat het doel voor 2020 niet wordt gehaald. De DZK houdt het zelf op een ‘forse opgave’. De vraag is hoe erg het is dat de melkveesector haar eigen doel niet haalt?Doelen helderDe doelen voor 2020 waar de sector zich via de DZK aan heeft gecommitteerd zijn helder. Klimaatneutrale ontwikkeling ten opzichte van 2011 en 20% minder broeikasgassen uitstoten dan in 1990. De emissie van broeikasgassen lag in 2016 echter ruim16% hoger dan tijdens de nulmeting in 2011 en ruim 18% hoger dan het niveau dat nodig was voor een reductie van 20% ten opzichte van 1990. De toename is volledig veroorzaakt door groei van de veestapel en van de geproduceerde hoeveelheid melk.Fosfaatreductieplan heeft een positief effect op de vermindering van emissiesJoan Reijs, onderzoeker Duurzame Melkveehouderij Wageningen Economic Research, wil nog niet vooruitlopen op de cijfers van 2017. Daarvoor wacht hij nog op cijfers uit verschillende databanken. Natuurlijk is al wel te concluderen dat het fosfaatreductieplan een positief effect heeft op de vermindering van emissies. Maar Reijs durft daar nog geen daling van de uitstoot aan te hangen. Daarbij kan richting 2020 het aantal stuks rundvee weer toenemen als de fosfaatexcretie per koe daalt.Waarom moeten emissies omlaag?Waarom moet de uitstoot van broeikasgassen, zoals methaan, lachgas en koolstofdioxide, eigenlijk ook al weer worden teruggebracht? Kort samengevat leidt een toename van de hoeveelheid broeikasgassen in de atmosfeer tot opwarming van de aarde en verandering van het klimaat. Daarover zijn de meeste wetenschappers het eens.Europa wil de broeikasgasemissie daarom voor 2020 met ten minste 20% reduceren ten opzichte van 1990. In het akkoord van Parijs is voor de EU afgesproken de emissies in 2030 met 40% en in 2050 met maar liefst minimaal 80% te verminderen. De politiek bepaalt uiteindelijk hoe die reductie van 80% over alle sectoren (landbouw, verkeer, enzovoorts) in Nederland wordt verdeeld. Desalniettemin lijkt een reductie van 80% voor de melkveehouderij niet realistisch. Met handhaving van het huidig aantal dieren moet technisch, over de duim gerekend, een halvering wel mogelijk zijn, zo legt Theun Vellinga, onderzoeker Veehouderij en Milieu van Wageningen Livestock Research, uit. “Dan praat je over 500 tot 600 gram per kilo melk, al lukt dit niet zonder innovaties en forse inspanning.”
_{Artikel gaat verder onder de foto.}Luchtopname van EMO, het grootste bedijf van Europa op het gebied van overslag en opslag van ijzererts en kolen vanuit de hele wereld. Media melden in februari dit jaar dat EMO eenzijdig haar contract met 25 jaar kan verlengen. - Foto: Irvin van HemertDruk op sector gaat toenemenDuidelijk is dat het de sector niet in dank afgenomen gaat worden als de doelen voor 2020 niet worden gehaald, ook al gaat het om doelen die de sector zichzelf heeft opgelegd. Hoewel exacte getallen nog ontbreken is sowieso duidelijk dat de melkveehouderij opnieuw een flinke opgave voor 2030 voor de kiezen krijgt. Positief voor de sector is dat in hetzelfde regeerakkoord is opgenomen dat technische maatregelen de voorkeur hebben boven volumebeperkende maatregelen. Maar dat zorgt tegelijk voor een enorme uitdaging.“Als je het huidige aantal dieren wil handhaven, moet je laten zien dat het kan”, aldus Vellinga. Dit zou volgens hem voldoende motivatie moeten bieden om met de reductie aan de slag te gaan, ook al ligt de sector lang niet altijd terecht onder een vergrootglas. Boerende koeien doen het nou eenmaal goed in de media. Maar hoe zit het dan met andere sectoren, vragen veehouders zich terecht af.Haven RotterdamHet is verwarrend als de NOS meldt dat de vergunning voor een kolenoverslag in de haven van Rotterdam ‘zomaar’ is verlengd tot 2043. En hoe kan het dat de internationale luchtvaart nog steeds niet wordt meegeteld? Vaak ligt het antwoord in politieke en economische belangen, maar duidelijk is tegelijk dat de druk op alle sectoren gaat toenemen om de doelstelling van Parijs te halen. Ook de consument gaat daar volgens Vellinga in toenemende mate mee te maken krijgen.
_{Artikel gaat verder onder de grafiek.}ETS en niet-ETS-sectorenEr zijn binnen de EU 2 sporen waarlangs reductie van de emissie wordt bewerkstelligd. De zogenoemde ETS-sectoren (bedrijven die moeten meedoen aan het Emissions Trading System) en de niet ETS-sectoren. Onder de ETS-sectoren (goed voor ongeveer 45% van de uitstoot) vallen 10 van de Nederlandse zuivelfabrieken (zie kader onderaan dit artikel) De landbouw is net als Gebouwde omgeving en Mobiliteit en verkeer een niet-ETS-sector.Voor niet-ETS-sectoren worden per lidstaat doelen gesteld. Een land bepaalt vervolgens zelf welke sector welke reductie voor zijn rekening moet nemen. Voor 2030 wordt voor alle niet-ETS-sectoren in Nederland gesproken van een reductie van 36% ten opzichte van 2005. Een verdeling per sector is echter nog niet gemaakt. Daarover volgt naar verwachting deze zomer meer duidelijkheid met het klimaat- en energieakkoord waarover op dit moment wordt onderhandeld.Eigen systematiek Duurzame ZuivelketenDe DZK rapporteert de uitstoot van de gehele zuivelketen en wijkt daarmee af van de Emissieregistratie die gebruikt wordt om de nationale emissie in kaart te brengen. De overheid gaat voor de landbouw uit van een bijdrage in de CO₂-uitstoot van ongeveer 14%. Ruim de helft van de emissie uit de landbouw, voornamelijk methaan, is afkomstig uit de veehouderij. Daarvan is weer 70% afkomstig uit de rundveehouderij. Onder meer de eigen methodiek, die de DZK hanteert, maakt het lastig inschatten wat de gevolgen van het eventueel niet halen van eigen doelen zijn. Het kan best zijn dat het doel voor de niet ETS-sectoren, in de landelijke Emissieregistratie, desondanks wel gehaald wordt. Sterker, de Nederlandse Emissie Autoriteit laat weten dat lidstaten bij het niet halen van hun doel voor niet ETS-sectoren zelfs rechten mogen aankopen van andere lidstaten, als die andere lidstaten een grotere reductie hebben gerealiseerd dan de doelstelling was.Wat is nodig?Duidelijk is dat er nog veel moet gebeuren om de broeikasgasemissies uit de melkveeketen te verlagen om met huidige volume melk de voor 2020 gestelde doelen te realiseren. Een belangrijke stap op het boerenerf is de broeikasgasmodule die ontwikkeld werd met behulp van data uit de KringloopWijzer. Deze module berekent voor elk individueel melkveebedrijf de carbon footprint zodat veehouders weten waar ze staan. Methaan uit de pens en darmfermentatie is verantwoordelijk voor 50% van deze footprint (totale bedrijf 67%). De bijdrage van methaan is te verkleinen door bijvoorbeeld de voerbenutting zo hoog mogelijk te krijgen, door de jongveebezetting te verlagen of door andere voergrondstoffen te gebruiken die zorgen voor een lagere methaanuitstoot. Maar het houdt volgens beide wetenschappers wel een keer op.‘Je kunt bij runderen zeker niet naar nul’“Het is een biologisch proces en daar zit een ondergrens aan”, zegt Vellinga. “Dat is het grote verschil met bijvoorbeeld een auto. Je kunt bij runderen zeker niet naar nul en waar we wel kunnen uitkomen moeten we nog uitzoeken.” De grootste winst is volgens hem in eerste instantie te realiseren door het gebruik van groene energie. Zowel op het boerenerf als in de aanvoerketen.MestvergistersDan is er nog het project met mestvergisters waarmee de uitstoot van CO₂-equivalenten flink verlaagd zou kunnen worden. Probleem is echter dat het project moeizaam van start gaat. De rentabiliteit lijkt nog niet op orde. Wel denken Reijs en Vellinga dat het voor sommige bedrijven kan werken als er met grote volumes mest wordt gewerkt. De genoemde CO₂-reductie van 4,6 megaton als totaal potentieel voor mestvergisting vinden ze echter veel te optimistisch. “Dat is in ieder geval niet het enige paard waar we op moeten wedden”, aldus Reijs.Lange termijnZaak is volgens beide onderzoekers dat er een plan voor de lange termijn moeten komen. Als voorbeeld noemen ze het afsluiten van mestkelders om methaan te kunnen afvangen. “2020 is morgen, 2030 is al bijna en voor 2050 moeten we nu investeren.” Voorop staat dat melkveehouders duidelijkheid moeten krijgen over te nemen maatregelen. “En als je iets wil stimuleren wat geld kost, moet je daar een tegemoetkoming tegenover zetten.”
_{Artikel gaat verder onder deze kader.}Uitstoot veenweidegebieden telt vanaf 2020 meeNaast de uitstoot van de veestapel heeft Nederland ook te maken met de uitstoot door oxidatie van veen.Deze uitstoot valt niet onder de ETS en niet-ETS-emissies, maar onder LULUCF (Land use, land use change and forestry). Vanaf 2020 gaat Brussel de uitstoot van veenweidegebieden meerekenen. Volgens Reijs komt er een mechanisme dat de doelstelling voor niet-ETS-sectoren mag worden gecompenseerd met LULUCF-winst. Het tegenovergestelde kan natuurlijk ook. Waarschijnlijk wordt er gerekend vanaf de situatie in 2005.Een groep boeren maakt zich hard voor de mogelijkheden van koolstofopslag in de bodem. Vellinga geeft echter aan dat het organische stofgehalte in grasland afgelopen 20 à 30 jaar redelijk constant is. Dus als je extra koolstof wil vastleggen, dan moet je graslandmanagement wezenlijk veranderen. Het potentieel van 1 megaton zoals genoemd, is volgens hem niet zomaar te realiseren. Hij geeft voormalig minister Kamp gelijk als hij daar 7 megaton uitstoot uit de veenweidegebieden tegenover zet. Er zijn hoopgevende projecten om de uitstoot van veenweidegebieden te verminderen, zoals onderwaterdrainage.
Emissierechten alleen voor grootste energieverbruikersIndustrie en bedrijven uit de energiesector met een hoger opgesteld verbrandingsvermogen per locatie dan 20 MW moeten deze uitstoot van broeikasgassen afdekken met zogenoemde emissierechten. Ter vergelijk, 20 MW is het vermogen om 20.000 huishoudens tegelijkertijd van elektriciteit te voorzien. Binnen de grenzen van Nederland gaat het om zo’n 450 bedrijven, waaronder 10 zuivelfabrieken (2016). Door vraag en aanbod naar emissierechten krijgt de uitstoot van broeikasgassen een prijs. Bij een hogere prijs kan het lonen de uitstoot terug te brengen. De boete voor het niet op tijd inleveren van emissierechten is € 100 per niet ingeleverd recht. Daarbij moeten er alsnog rechten worden aangeschaft. Op basis van historische productiecijfers ontvangen bedrijven die onder het ETS-systeem vallen gratis rechten. Dit om hun internationale concurrentiepositie te beschermen en verplaatsing van het probleem te voorkomen. In 2017 werd er in totaal voor 44 miljoen ton uitstoot aan CO₂-equivalenten uitgegeven. Tata Steel is met meer dan 10 miljoen ton de grootste ontvanger, gevolgd door de chemische en petrochemische industrie. Opvallend is dat 20% van de bedrijven verantwoordelijk is voor 90% van de CO₂-uitstoot._{Artikel gaat verder onder de foto.}De kaasmakerij van FrieslandCampina in Workum is 1 van de productielocaties die valt onder het ETS-systeem. - Foto: Koos GroenewoldOok FrieslandCampina ontvangt jaarlijks ‘gratis’ emissierechten. In 2017 gaat het om 250.000 ton. Dat is niet voldoende voor de uitstoot van betreffende 7 fabrieken. Deze lag in 2016 op bijna 400.000 ton. Ook wordt de ‘gratis’ uitgifte’ jaarlijks verlaagd. Daarom koopt de onderneming rechten (met onbepaalde geldigheidsduur) bij. Prijzen van rechten bleven tot voor kort op een erg laag niveau waardoor het systeem niet werkte zoals bedoeld. Bij hogere prijzen loont het om te investering in het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Daarom worden er nu steeds meer rechten uit de markt gehaald. De prijzen lopen langzaam op van € 4 à € 5 naar € 9 à € 10 per emissierecht (1 emissierecht is 1 ton CO₂-uitstoot). Volgens kenners moeten de prijzen verder omhoog, bijvoorbeeld tussen de € 20 en € 30 per emissierecht om bedrijven echt te stimuleren.FrieslandCampina anticipeert op stijgende prijzen onder meer door energieprogramma’s om de CO₂-uitstoot te reduceren, elektrificatie en ontwikkeling van duurzame warmte.Daling uitstoot Nederland 4%Doel voor de ETS-bedrijven is om de Europese CO₂-uitstoot van deze sectoren in 2020 met 21% te verlagen ten opzichte van 2005. Dit doel is al gerealiseerd, maar niet dankzij Nederland. In Nederland is de uitstoot met slechts 4% gedaald. Dit is vooral een gevolg van de recente bouw van nieuwe kolencentrales. Desalniettemin is dit geen probleem aangezien het hier, in tegenstelling tot de niet-ETS-sectoren, gaat om een Europees doel en niet een doel per lidstaat. De kans dat ook melkveehouders gezamenlijk aan het ETS-systeem mogen deelnemen achten FrieslandCampina en deskundigen niet groot. Gezien de lage huidige prijs van rechten wil de Commissie juist rechten uit de markt halen. Daarnaast vraagt het werken met emissierechten een grote administratieve last en jaarlijks terugkerende kosten voor monitoring van de uitstoot.