‘Hakken uit het zand’

Er gaat heel wat veranderen voor de sector. Gaat dat vrijwillig of gedwongen?Er wordt nogal eens afgegeven op de consument. Dat hij voor het goedkoopste gaat, dat de kwaliteit van de omgeving hem geen biet interesseert, dat hij niet wil mee omschakelen... afijn, die stamtafelklachten over de burger. Boeren lusten er wel pap van. Nu geldt voor de meerderheid van de mensen misschien dat ze inderdaad niet te veel willen betalen voor hun eten. Maar de laatste jaren zie ik toch een kentering in het bestedingsgedrag. Je ziet het alleen al in het aanbod van biologische producten. Zouden die er alleen maar liggen voor de sier? Nee natuurlijk. Ze liggen daar omdat er een markt voor is, omdat ze gekocht worden. Is dat omdat het de mensen echt niks kon schelen?‘Terwijl boeren al bijna voor niks aan het werk zijn, wordt ze gevraagd nog duurzamer te produceren’Niet de hoofdprijsDe klachten zijn dus maar ten dele terecht. Daarachter zit misschien het diepere besef dat Nederland vijf keer zo veel produceert als het zelf consumeert. Viervijfde moet dus geëxporteerd worden en dan kun je niet de hoofdprijs vragen, vooral niet op een vechtmarkt. Daar zit de echte pijn. Terwijl boeren al bijna voor niks aan het werk zijn, wordt ze gevraagd nog duurzamer te produceren. De GroenLinks-stemmer wil misschien wel meebetalen, maar de meeste consumenten op de wereld zullen de Nederlandse boer en zijn inspanningen voor biodiversiteit een rotzorg zijn.Biologische producten liggen niet alleen voor de sier in de supermarkt, vindt Rinus Vermuë. - Foto: ANP‘We staan op een tweesprong’Nu staan we wat mij betreft op een tweesprong. De landbouw kan blijven hangen in de klacht dat het niet duurzamer kan, omdat de consument er geen geld voor over heeft. Dat is de weg van ‘hakken in het zand’. Maar je moet dan niet vreemd opkijken van het verwijt dat je met de rug naar de samenleving staat, dat je niet duurzaam wil. Die onwil lees ik tussen de regels door bij LTO. Toen Cees Veerman pleitte voor meer maatschappelijke realiteitszin, schreef Nieuwe Oogst in een bijzin, wellicht onbedoeld: ‘Veerman, die voorzitter van Natuurmonumenten is’. Alsof hij zich van de sector heeft afgekeerd. Een lid reageerde dat Veerman nu ook al links geworden is.‘Boeren kunnen het niet alleen, ze hebben de hulp nodig van grotere suprasociale structuren om te kunnen blijven doen wat ze goed kunnen’Boerenvoorlui weg achter barricadesBoeren kunnen ook, en dat is wat Veerman voorstaat, een ander geluid laten horen. Boerenvoormannen en -vrouwen menen dat ze voor een morrende achterban moeten opkomen. Maar gaat dat wel werken? Daar moet verandering in komen, van onderaf. Zorg dat die boerenvoorlui wegkomen achter de barricades en in gesprek gaan met beleidsmakers en ngo‘s. Er kan op dat niveau veel meer werk gemaakt worden van een maatschappelijk gesprek. Boeren kunnen het niet alleen, ze hebben de hulp nodig van grotere suprasociale structuren om te kunnen blijven doen wat ze goed kunnen: voedsel verbouwen, de biodiversiteit bevorderen, het landschap leefbaar houden. De hakken in het zand houden kost vrijwel zeker meer.