Groter areaal, minder aardappelen in Noordwest-Europa

De Noordwest-Europese aardappeloogst wordt geschat op minder dan 24 miljoen ton. Dat is veel minder dan vorig jaar en ook minder dan het vijfjarig gemiddelde. Ondertussen is het EU-areaal wel fors gestegen.In het kort:90.000 hectare meer aardappelen, 8% lagere opbrengstZorgen over hoe tonnencontracten worden afgehandeld   Hoog onderwatergewicht maakt knollen kwetsbaar10 telers vertellen over hun ervaringenNicolas Vanoverberghe zuigt met zijn tanden op elkaar hoorbaar lucht naar binnen als hem wordt gevraagd naar hoe hij denkt dat zijn afnemer gaat reageren op zijn lage opbrengst. “Dat is een lastige vraag, ik weet niet hoe dat gaat aflopen.”Vanoverberghe teelt aan weerskanten van de Belgisch-Franse grens op contract voor verschillende afnemers verschillende rassen fritesaardappelen. Feitelijk moet zijn oogst nog beginnen, maar het gaat erom spannen of hij aan gemiddeld 35 ton per hectare komt.Hij durft er nog niet op te vertrouwen dat de afnemers met de hand over het hart gaan strijken, en niet de gecontracteerde tonnen gaan opeisen. Al put hij aan de andere kant wel weer enig optimisme uit het feit dat de regionale overheid de droogte als ramp heeft erkend. “Ik wil de ontbrekende tonnen volgend jaar wel leveren.”
_{Lees verder onder de foto‘s}Oogst van fritesaardappelen voor verwerker Clarebout in Wallonië in België. De grond is kurkdroog en valt op de rooier goeddeels als poeder door de matten. Onderwatergewichten zijn hoog. - Foto: Peter RoekVeel minder aardappelenEr zijn in Noordwest-Europa minder aardappelen gegroeid. De extreem droge zomer 2018 heeft er overal flink ingehakt. De organisatie van Noordwest-Europese aardappeltelers NEPG schat dat de aanstaande oogst van consumptieaardappelen 18% lager zal zijn dan die van vorig jaar.Ten opzichte van het vijfjarig gemiddelde is sprake van een 8% lagere opbrengst in Nederland, België, Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië. Dit ondanks het gegeven dat het totale areaal consumptieaardappelen de afgelopen vijf jaar juist met 8,4% is gegroeid.De extreme droogte en vooral de hoge temperaturen in Noordwest-Europa resulteren in een geschatte gemiddelde opbrengst van ongeveer 40 ton per hectare in de vijf belangrijkste aardappellanden.
Omdat de hoofdoogst in Groot-Brittannië nog maar nauwelijks is begonnen, is het daar nog steeds moeilijk om tot een betrouwbare schatting te komen, maar ook hier worden lagere oogsten verwacht.NEPG schat de totale bruto consumptieoogst tussen 23,5 en 24,0 miljoen ton. Dit is weliswaar meer dan de lage oogst van 2012 van 22,5 miljoen ton. In dat jaar was de vraag echter 15% lager. In 2012 waren de gemiddelde eindopbrengsten in de NEPG 44 ton per hectare. Dat was hoger dan dit jaar, maar we moeten bedenken dat toen het areaal consumptieaardappelen bijna 90.000 hectare kleiner was.Het Duitse aardappelhandelshuis Weuthen schat de hectare-opbrengsten in het grote gebied van Rijnland tot aan Emsland 20% lager dan normaal.Zorgen contracttelersDe zorg van Nicolas Vanoverberghe over de contractafhandeling staat dan ook niet op zich. Behalve in België en Frankrijk maken ook contracttelers in Duitsland zich zorgen over hoe bij achterblijvende opbrengsten tonnencontracten afgehandeld gaan worden. In hoeverre gaat de afnemer zonder aanziens des persoons naleving van het contract afdwingen, vragen ze zich af.Dominique Bottelier met 200 hectare Fontane in de Waalse provincie Henegouwen laat alvast weten dat ze bij hem voor bijbetalen aan het verkeerde adres zijn. “Het bestaat niet dat ik ga betalen voor aardappelen die ik niet lever”, zegt hij vanachter de inschuurlijn.Inschuren van Fontane aardappelen bij Dominique Bottelier. Grote hopen loof laten zien dat het rooien al een week doodspuiten is begonnen. Het plan is om ze pas juni weer in te schuren. - Foto: Peter RoekBijna alle telers, en zeker de contracttelers in de genoemde landen die we tijdens een rondgang spreken, zijn op de hoogte van het systeem van hectarecontracten en de overmachtclausule die in Nederland wordt gehanteerd. Zoiets hadden ze nu ook graag gehad.Gevraagd om overmachtVolgens NEPG hebben in verschillende landen telersorganisaties hun regering om een situatie van overmacht gevraagd, zodat zij niet verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor deze lage opbrengsten.De telersorganisatie stelt daarbij vast dat lang niet alle telers zullen kunnen profiteren van de hoge prijzen die nu worden genoteerd en voor het komende afzetseizoen worden voorspeld. Het merendeel van alle aardappelen is immers gecontracteerd. De combinatie van een lagere opbrengst en een hogere tarra zal duidelijk van invloed zijn op de hoeveelheid nog vrij te verkopen aardappelen.De Duitse teler Heinz-Josef Plum (links) graaft enkele Fontane planten uit. Doordat maar de helft van de knollen is aangelegd, is de sortering redelijk grof. - Foto: Ronald HissinkOnduidelijkheid over kwaliteitAlle landen melden doorwas en telers vragen zich af hoe deze partijen zich gaan houden in de opslag. Ook het gemiddelde drogestofgehalte, wat eerst aan de hoge kant was, neemt af als gevolg van de toename van doorwas. Omdat de meeste aardappelen nog in de grond zitten, is het te vroeg om een goede inschatting te maken wat voor invloed vooral de doorwas op de netto opbrengst zal hebben. Het tarrapercentage zal over het algemeen hoger uitvallen dan vorig seizoen.Sommige verwerkers hebben hun leveringsnormen al verlaagd en er zijn meldingen dat tafelaardappelen en/of zetmeelaardappelen in de verwerkingslijnen terechtkomen. In veel delen van de NEPG-landen is het oogsten vertraagd vanwege te droge omstandigheden en sommige verwerkingslijnen werden gedurende enkele uren of dagen niet gevoed door een gebrek aan aardappelen. Telers hopen op regen, maar ook weer niet te grote hoeveelheden, uit angst voor een zeer regenachtige herfst die de oogst zou belemmeren.Aardappel met verschillende vormen van doorwas. In vrijwel alle aardappelpercelen komt in meer of mindere mate doorwas voor. Zolang de nieuwe knollen kleiner zijn dan 25 millimeter is dat in de bewaring geen probleem. - Foto: Roel Dijkstra/Joep van der Pal

De eerder genoemde teler Nicolas Vanoverberghe hoopt op wat milde buitjes. Hij is half september begonnen Innovator te rooien. Hij is er ook meteen weer mee gestopt. Hij wil voorkomen dat een teveel aan kluiten stootblauw veroorzaakt vanwege het hoge onderwatergewicht van de aardappelen. Opmerkelijk is dat Vanoverberghe zijn aardappelen niet heeft hoeven doodspuiten. Het gewas stierf door de droogte vanzelf af.Ondertussen worden telers met vrije aardappelen nog niet overspoeld door vraag vanuit fritesfabrieken die hun grondstofstromen willen zeker stellen. De tweede helft van aardappelseizoen 2018-‘19 is nog maar net begonnen.10 telers vertellen over hun ervaringen met dit seizoen1. Jarco Koekkoek: ‘Voor de zekerheid doodgespoten’Jarco Koekkoek teelt dit jaar 12 hectare Melody-consumptieaardappelen in het Brabantse Nieuwendijk. Deze spoot hij op 13 september dood om problemen met doorwas te voorkomen.Doordat er eind april veel water viel, had Koekkoek pas half mei alle aardappelen in de grond. Het gewas kwam daardoor wel vlot en egaal op. Om ze aan het groeien te houden heeft Koekkoek ze zeven keer moeten beregenen.Een week of drie voor het doodspuiten behandelde hij het gewas met MH. Dit doet hij standaard om de kwaliteit van de aardappelen in de bewaring beter te kunnen handhaven. Dit seizoen zou het ook moeten helpen om doorwas te voorkomen.Jarco Koekkoek - Foto: Roel DijkstraDe omstandigheden om het middel MH toe te dienen waren goed. Het gewas was nog goed aan de groei, het had geregend en de buitentemperatuur was 22 graden. De behandeling leek aan te slaan. Na de bespuiting knepen de bladeren in de kop van de planten, een teken dat de MH opgenomen is.Na zo’n twee weken begon het gewas op enkele plekken in het perceel weer nieuw blad te vormen, een teken van doorwas. Op die plaatsen in het perceel vond Koekkoek ook nieuwe uitlopers en soms al nieuwe knollen. Om geen risico te lopen, besloot de teler in overleg met afnemer Nedato om het perceel dood te spuiten. “Er had misschien nog een paar ton bij kunnen groeien, maar ik wil met het huidige prijsniveau geen risico op kwaliteitsverlies lopen.”De Melody’s zitten in de pool bij Nedato. Koekkoek schat dat er nu zo’n 45 ton netto per hectare onder zit, het onderwatergewicht is met 375 gram ruim voldoende. De opbrengst is iets lager dan normaal, in een gemiddeld jaar is een opbrengst van 50 tot 55 ton volgens Koekkoek wel haalbaar.2. Wim-Kees Kloet: ‘Zo lang mogelijk door laten groeien’De Victoria-fritesaardappelen van maatschap Reimerswaal Kloet Mol in het Zeeuwse Rilland zijn nog aan het groeien. Bij de laatste proefrooiing vorige week zat er op de zware grond 37 ton aardappelen onder. Het gewas is volgens Wim-Kees Kloet dankzij de beregening groen gebleven en wil nog wel doorgroeien. Doorwas is op dit perceel mede door de toepassing van MH nauwelijks aan de orde. De teler wil het gewas dan ook zo lang mogelijk door laten groeien.“We kunnen ze wel doodspuiten om op tijd te kunnen rooien, maar de pootaardappelen moeten er eerst nog uit. Deze hebben we vanwege de droogte nog niet kunnen rooien. Het is hier nog steeds erg droog, in augustus en september hebben we nog geen 40 millimeter water gehad. Het oogstwerk schuift daardoor steeds verder op.”Wim-Kees Kloet - Foto: Anton DingemanseDe maatschap teelt 23 hectare consumptieaardappelen, naast de Victoria ook nog Bintje en Melody. Deze staan op lichtere grond waar niet beregend kan worden. De Bintjes zijn al bijna afgestorven, de teler denkt er over om het gewas deze week dood te spuiten.De opbrengst van een kleine 40 ton per hectare valt Kloet gezien de omstandigheden niet tegen. De Bintjes zijn op tijd gepoot en hadden daardoor de grond vroeg dicht en profiteerden nog van de regen die eind april viel. De Melody’s staan nog groen, wel zit er doorwas in. Dat beperkt zich volgens Kloet dankzij een MH-bespuiting tot groei van stolonen. Nieuwe knollen heeft hij nog niet kunnen vinden.Bij de laatste proefrooiing zat er 30 ton onder. Kloet hoopt nog 35 ton per hectare te kunnen oogsten. Dat is fors minder dan afgelopen jaar, toen oogstte hij nog 60 ton per hectare van een vergelijkbaar perceel.De maatschap heeft alle aardappelen vrij en nog niets verkocht. “Maar we hebben nog wel wat goed te maken, vorig jaar gingen aardappelen voor 1,5 cent weg.”3. Franz Püllen: ‘Het verbaast me dat er toch nog die 30 ton onder zit’Afgelopen winter nam zoon Lutz het akkerbouwbedrijf over van Franz Püllen in het Duitse Erkelenz, en wordt direct geconfronteerd met het droogste jaar sinds decennia. Zorgelijk, aldus Franz die vanwege vakantie voor Lutz waarneemt. Het bedrijf omvat 220 hectare, met 45 hectare aardappelen. Ze telen Challenger, Fontane en Markies. Beregenen kan niet. Het heeft er al vijf maanden nagenoeg niet geregend. Püllen graaft op een perceel Challenger enkele planten uit. Drie planten met grof loof tonen een hoge zetting met relatief kleine knollen. Een vierde plant met wat schriel loof geeft enkel kriel.Qua opbrengst niet best, concludeert de Duitse akkerbouwer. Hij schat de opbrengst op hooguit 30 ton per hectare. “Normaal halen we makkelijk 50 tot 55 ton per hectare, in goede jaren zelfs 60 ton. “Het verbaast me trouwens dat er überhaupt nog die 30 ton onder zit. Na twee uur buiten moest ik schaduw opzoeken, maar de aardappelen zaten dag in dag uit onder de brandende zon te bakken.”Franz Püllen - Foto: Ronald HissinkHet bedrijf heeft met Weuthen een tonnencontract afgesloten. Normaal gesproken hebben ze circa 60% van de totale aardappelopbrengst contractueel vastgelegd, uitgaande van een gemiddelde opbrengst van zo’n 50 ton per hectare. De rest is vrij verkoopbaar. Met deze lage opbrengsten kan Püllen net het contractdeel vol leveren, en dus geheel niet profiteren van de hoge marktprijs.De kwaliteit lijkt wel goed. Geen doorwas en ook geen interne gebreken. Vorige maand zijn de aardappelen met MH gespoten, en dat bleek te hebben geholpen.Ook zijn bij elke bespuiting sporenelementen en iets vloeibare stikstof toegediend, om de plant de hitteperiode door te helpen. De lössgrond valt als poeder uit elkaar, dus rooibeschadiging door harde kluiten is niet te verwachten.4. Heinz-Josef Plum: ‘Het zal er om spannen of ik het contract kan volleveren’Akkerbouwer Heinz-Josef Plum heeft in het Duitse Geilenkirchen een bedrijf van 130 hectare, met 30 hectare fritesaardappelen op contract bij Weuthen. Plum kijkt wat mistroostig naar zijn perceel Fontane-aardappelen. Dit jaar heeft hij ook wel erg veel pech gehad.In het voorjaar viel een paar weken na het poten tijdens een heftige voorjaarsbui 60 millimeter regen in een half uur. Gevolg: de ruggen spoelden af en op lage plekken bleef te lang water staan, waardoor de poters daar wegrotten. Dat is nu nog steeds zichtbaar in plekken waar geen aardappelen staan.Omdat de planten nog niet boven stonden, besloot Plum alle ruggen nogmaals op te ruggen. Vervelend was dat door de vele regen de löss compleet was dichtgeslagen, niet alleen aan de oppervlakte maar ook dieper in de grond. Daardoor konden de planten lastiger bewortelen. Plum schat dat die regen zo’n 5% opbrengstderving heeft veroorzaakt. En daarna werd het vijf maanden droog, terwijl beregenen niet mogelijk is.Heinz-Josef Plum - Foto: Ronald HissinkPlum graaft enkele planten uit. Fontane staat erom bekend dat het minder tal geeft dan andere rassen, zoals Challenger. Gevolg is dat de helft van de knollen daardoor toch nog redelijk grof is, de rest is kriel. “Normaal zijn eigenlijk bijna alle knollen wel 40-opwaarts.”Plum schat op dit perceel met goede lössgrond ondanks de droogte en waterschade de opbrengst in op 42 ton per hectare. Normaal is dat makkelijk 65 ton. Op veel zanderige percelen verderop komt de aardappelopbrengst niet verder dan 30 ton. Hij schat dat de aardappelopbrengst op zijn bedrijf 50% lager is dan normaal.Nu de aardappelen nog niet gerooid zijn, durft hij geen uitspraak te doen of hij wel kan voldoen aan zijn leverplicht. Het zal erom spannen. “Dit jaar wordt een jaar van de zwarte nul, of rode cijfers. De contractaardappelen brengen hooguit zo’n € 4.000 per hectare op, maar dat dekt net de kosten.”5. Dominique Bottelier: ‘Niet betalen voor wat ik niet lever’In Thieusies, tussen Brussel en Mons in de Waalse provincie Henegouwen, teelt Dominique Bottelier 200 hectare Fontane-fritesaardappelen. Maandag 17 september zat hij in de tweede dag van aardappeloogst 2018. Drie 25 tons drieassers rijden op en neer naar een perceel 15 kilometer verderop. Een week eerder zijn de Fontanes doodgespoten; het loof laat nog niet erg gemakkelijk los.Bottelier schat de opbrengst op 25 à 30 ton per hectare, te weinig om aan zijn contractverplichtingen te voldoen. De teler heeft voor alle aardappelen een tonnencontract met verwerker Clarebout afgesloten, 35 ton per hectare. “Gemiddeld ga ik dat niet halen. Strikt genomen zou ik moeten bijkopen of bijbetalen om aan mijn verplichtingen te voldoen.”De akkerbouwer is daarom benieuwd naar hoe de fabriek zich opstelt. “Maar betalen ga ik niet. Het bestaat niet dat ik ga betalen voor aardappelen die ik niet kan leveren.”Dominique Bottelier - Foto: Peter RoekDat Bottelier deze Fontanes niet heeft laten uitgroeien, is om verschillende redenen. Hij vreesde voor doorwas en te laag onderwatergewicht van de grote knollen, nu is dat rond 400. Ook uit oogpunt van arbeidsplanning moest worden begonnen. “Bovendien, het is kurkdroog, er groeit toch niks meer bij.”Na het poten waren er nog enkele stortbuien, en in juni is nog wat gevallen. Daarna twee maanden niets meer.Op het perceel is de rooier omgeven door een wolk zeer fijn stof, de grond is kurkdroog. Het rooien op zich gaat goed, maar het valt niet mee grond op de matten te houden. “We moeten voorzichtig zijn, het gevaar van blauw ligt op de loer. We rooien nu voor levering in juni.” Bottelier heeft zijn aardappelen niet beregend.6. Geert Denolf: ‘35 ton niet beregende Challenger per hectare’Geert Denolf in het Belgische Bossière heeft zijn aardappelen altijd vrij, dit jaar 16 hectare Challenger. Hij pootte 22 april, normale tijd.Direct na het planten is er nog iets regen gevallen, maar sinds het opbouwen van de rug en 10 augustus is geen druppel gevallen. Tussen 10 en 15 augustus viel 28 millimeter, daarna nog 7 millimeter. Denolf heeft niet beregend, al zijn er collega’s in de buurt die dat wel deden.Denolf schat de opbrengst op 35 ton netto per hectare. “Ik denk dat het daarmee ophoudt, al denkt mijn adviseur dat er wel 45 ton per hectare zit. Volgens mij is dat te hoog geschat. Het onderwatergewicht varieert van 400 gram tot ruim daarboven.Geert Denolf - Foto: Peter RoekTegen phytophthora heeft Denolf dit seizoen tien keer gespoten. Maandag 17 september spoot hij voor de tweede keer met Reglone.Thuis aan de keukentafel vertelt Denolf dat in zijn Challenger geen doorwas zit. Wel flink doorwas in het kleine stukje Bintje voor eigen gebruik. Maar in het veld wordt hij verrast: de eerste twee Challengerplanten die hij optrekt, vertonen meteen al doorwas. Over drie weken kan hij rooien “Hopelijk valt er niet te veel regen en is de knoltemperatuur onder de 15 graden. De aardappelen zijn voor de bewaring tot mei.Denolf gaat niet in op de vraag of hij nu voor decemberlevering met 30 cent akkoord zou gaan. “Ik handel straks, niet nu. Waar ik tevreden mee ben, zien we straks wel.”Overigens relativeert de aardappelteler de verschillen in verkoopmethoden. Over de jaren heen ziet hij dat pools en contract elkaar amper 1% ontlopen. “En kijk je naar de vergelijking ‘contract’ of ‘beste moment van verkoop’, dan nog is het langjarig verschil minder dan 5%. Want het beste moment blijkt achteraf lang niet altijd het beste moment. Hoe vaak komt het niet voor dat je het beste moment juist hebt laten passeren. Of dat je te vroeg verkoopt.”7. Thomas Huyghe: ‘Weinig tonnen, maar niet pessimistisch’In het buitengebied van het Franse Maisnil-lès-Ruitz in het departement Pas-de-Calais rijdt ’s ochtends tegen negenen Thomas Huyghe met 15 kilometer per uur door zijn Fontane-aardappelen om ze nog tegen phytophthora te spuiten. Nee, hij heeft zeker nog geen Reglone in de tank; de aardappelen staan nog redelijk groen en Huyghe wil ze graag nog even aan de groei houden. Alle kilo’s zijn bij de verwachte goede prijzen welkom. Of het de laatste keer is dat hij er voor de ziektebestrijding door gaat, kan hij niet met zekerheid zeggen. Misschien nog één keer, afhankelijk van het weer.De akkerbouwer teelt 50 hectare aardappelen in een bouwplan met verder suikerbieten, graan en koolzaad.Thomas Huyghe - Foto: Peter RoekOverigens staat de groei al een tijdje zo goed als stil. Huyghe verwacht van zijn 35 hectare Fontane een opbrengst van rond 45 ton per hectare. Hij heeft ze niet beregend; sinds het poten heeft hij zo’n 100 millimeter regen gehad.“Dit is maagdelijke grond, hier hebben niet eerder aardappelen gestaan. Vorig jaar had ik van 5 hectare maagdelijke grond 250 ton Fontane, 50 ton per hectare.De Noord-Franse akkerbouwer vindt het nog te vroeg om te oordelen over hoe aardappeljaar 2018 voor hem gaat aflopen. Maar hij kan al wel zeggen dat hij ondanks de gemiddeld lagere opbrengst niet pessimistisch is. Van zijn 35 hectare Fontane en 15 hectare Challenger heeft hij 30 ton per hectare gecontracteerd.“Dat betekent dat ik ook dit jaar bij goede prijzen nog een deel vrij te verkopen heb. Zeker, het worden ondermaatse opbrengsten, maar in mijn geval worden die deels gecompenseerd door de goede prijs voor het vrije deel. Wat die gaan opbrengen? 25 cent per kilo, misschien 30 cent.”8. Marc Leroy: ‘Met 5 keer beregenen 40 ton per hectare, in plaats van normaal 50’In Roisel, tussen Saint-Quentin en Péronne in de de Franse streek Picardië, heeft in het buurtschapje Nobecourt akkerbouwer Marc Leroy half september zijn laatste aardappelen gerooid, Mona Lisa voor de versmarkt.Leroy heeft niet per se veel tonnen gerooid, maar met de maat van de aardappelen is niks mis. Die kunnen ook zo de fritesfabriek in. Zijn ze er gezien de krapte nog niet om geweest? “Nee”, zegt de akkerbouwer, “nog niemand gezien.” Ook van collega’s met vrije fritesaardappelen heeft hij nog niet gehoord dat de industrie hard naar aardappelen op zoek is.Ze zouden trouwens bij hem aan het verkeerde adres zijn. Behalve dat hij zich toegelegd heeft op de teelt van aardappelen voor de versmarkt, heeft hij weinig op met de fritesfabrieken.“Ze zijn onbetrouwbaar, niet prettig om zaken mee te doen. Ik heb eerder ook fritesaardappelen op contract gehad. Bij een grote oogst en lage dagprijzen respecteren ze de contracten niet. Ze doen alles om onder hun verplichtingen uit te komen. Afkeuren om het minste of geringste, terwijl ze in jaren als nu toch alles blijken te kunnen verwerken.”Marc Leroy - Foto: Peter RoekLeroy schat voor teeltjaar 2018 zijn gemiddelde opbrengst op ongeveer 40 ton per hectare. Het onderwatergewicht ligt boven de 400. “50 ton is hier op mijn bedrijf normaal, dus dit jaar 20% minder.”De aardappelen zijn half april de grond ingegaan. “Normale tijd hier, op 10 april zaten de suikerbieten er in. Volgens planning ben ik een paar dagen later met de aardappelen begonnen. Ik plant vroeg