Graszaad telen is een mooie tak van sport

Jochum Mansholt waardeert de graszaadteelt om de mooie grond en de geringe bodembelasting. De akkerbouwer vindt het vaststellen van het juiste oogsttijdstip een leuke uitdaging.Enkele kilometers ten oosten van het Lauwersmeer bevindt zich het akkerbouwbedrijf waar Jochum Mansholt woont. Hij studeerde agrarische ondernemerskunde aan het Van Hall Larenstein in Leeuwarden en liep stage in Nieuw-Zeeland. Daar leerde hij het principe dat graszaad tien dagen in het zwad moet liggen. Een stelregel die hij in Nederland minder vaak toepast. “Het weer is hier wisselvalliger. Een buitje tijdens het maaien is weliswaar niet erg, maar aanhoudend zonnig weer daarna des te belangrijker.”In de Westpolder in Vierhuizen staat het het bedrijf dr. R.J. Mansholt’s Veredelingsbedrijf, waar Jo-chum Mansholt woont samen met zijn vrouw en drie kinderen. - Foto's: Jan Willem van VlietJochum Mansholt (34) in Vierhuizen (Gr.)Bedrijfsinformatie
73 hectare pootaardappelen
30 hectare suikerbieten
10 hectare uien
12 hectare graszaad
79 hectare granen
9 hectare winterveldbonen
6 hectare haver
1 hectare faceliaProduct in schuurMansholt toont zijn geoogste product in de schuur. “Kijk, hier ligt het veldbeemd van het ras Tetrax en daarnaast het Engels raai van het ras Coletta.” Tonskisten staan voor de droogwand en de kachel. “Het vochtpercentage bedroeg 17% vocht en zit nu op 15%.” Met een armbeweging pakt hij korrels van het grovere veldbeemdzaad. Hij schat de opbrengst van het veldbeemd op 1.250 kilo per hectare. Dat lijkt een tegenvaller maar is het niet. Alleen de toppen zijn gedorst omdat er opslag van Engels raaigras onder groeide. Waarschijnlijk overgewaaid tijdens de oogst van een belendend perceel vorig jaar.
Het bedrijf van Mansholt in Vierhuizen, Groningen. De Claas Tucano 430 met de extra dorstrommel manifesteert zich uitstekend in het graszaad.De zaadzetting van Engels raai gebeurt in afzonderlijke aren, in tegenstelling tot veldbeemd, dat in pluimvorm zaad zet.Droge voorjaarElk groeiseizoen is anders. Het droge voorjaar belette een optimale zaadzetting van het fijnere veldbeemd. Immers, watertekort leidt tot het sluiten van de huidmondjes. Het voor de fotosynthese benodigde koolstofdioxide uit de lucht kan dan slechts in beperkte mate via de huidmondjes in het blad binnendringen, waardoor de snelheid van de fotosynthese sterk terugloopt. Het gevolg is productieverlies. De aanvankelijk koele zomer maakte het deels weer goed. Bij hoge temperaturen loopt het aantal bloempjes per aar of pakje namelijk terug.Kleine, groene zaden moet je soms voor lief nemen met wisselvallig oogstweerHet graszaad blijft meestal twee jaar staan. ’s Winters grazen er schapen op en in het voorjaar wordt tweemaal stikstof toegediend. Eerst 140 kilo, daarna 50 kilo. Het aantal aren is hiermee beïnvloedbaar. Op de zaadzetting heeft de teler veel minder invloed. Te veel stikstof verhoogt echter het risico op legering. De veldbeemd werd in de herfst gezaaid op 30 centimeter rijenafstand om voldoende lichtinval te verkrijgen. “Ook kun je het dan beter selecteren.” Het Engels raaigras werd op 15 centimeter gezaaid.Groene zaadjesDe kisten staan gerangschikt in eerste- en tweeedejaars. “Ik heb de eerstejaars Engels raai als laatste gedorst”, vertelt Jochum. “Er zaten nog kleine, groene zaadjes in en die probeer je zo lang mogelijk na te laten rijpen. Ligt het echter te lang in het zwad, dan ontstaat zaaduitval. Het bepalen van het juiste oogsttijdstip vind ik de lol van het graszaad telen.” De zaden zijn rijp als de inhoud van de korrels droog en hard maar nog wel enigszins meelachtig aanvoelt.Hij schat de opbrengst van het Engels raai op 2.500 kilo. “Een mooi resultaat”, glimlacht hij. Het hele seizoen verliep eigenlijk ook zonder problemen. De roest viel mee en tegen de oogst was er ook geen ganzenoverlast. “Zij vervuilen normaal gesproken het gewas en vertrappen stengels.”
Het graszaad rijpt na in het zwad, in principe tien dagen. Een stelregel die Mansholt in Nederland minder vaak toepast.Mansholt schat de opbrengst van het veldbeemd op 1.250 kilo per hectare.Vaste contractprijzenHet graszaad is gecontracteerd door Vandinter Semo in Scheemda. De vaste contractprijzen verschillen per ras en variëren tussen de € 1,10 en € 1,60 per netto kilo. Het schonen kost gemiddeld € 150 tot € 200 per hectare. Een goede, ervaren teler komt uit op 10% uitschot van stro, kafjes en gronddeeltjes. Via een kwaliteitsstaffel krijgt de teler volgens een bonus-malussysteem 10% extra voor het afleveren van een mooie partij. Daarbij wordt onder andere gekeken naar de kiemkracht en het aantal onkruidzaden.OogstIn week 3 van juli maaide loonbedrijf Dam uit Wehe-Den Hoorn het graszaad. Vijf dagen erna werd regen voorspeld en besloot Jochum te gaan combinen. “Ik zag de donkere lucht boven Eenrum. Hier bleef het gelukkig droog. Verderop viel 40 millimeter regen.”De Claas combine Tucano 430, uitgerust met het APS-dorssysteem, heeft twee dorstrommels. “Daardoor is de gewasstroom gelijkmatig en heeft de hoofdtrommel het makkelijker mocht het op sommige plekken nog groen zijn.”KistenDe zaadkorrels zijn in kisten gelost. “Mijn vader was de gerst aan het combinen en had de kippers nodig. Wij hebben daarom kisten op de aanhanger gezet en aan de pijp van de combine een zak bevestigd zodat ik de kisten goed kon afvullen.”Na de oogst van het tweedejaars gewas wordt het hooi meestal geperst en verkocht aan Mulder Agro in Kollumerzwaag. In oktober wordt het land vervolgens geploegd.De graszaadteelt houdt een vaste plaats in het bouwplan. De voornaamste redenen zijn de mooie grond na de oogst, dat het land op tijd leeg is, de geringe bodemschade, de spreiding in het bouwplan en dat het een arbeidsextensief gewas is.