Graanmarkt zwakt af naarmate seizoen vordert

De graanmarkt begon seizoen 2018-’19 met een flinke prijspiek voor de verschillende gewassen, maar gedurende het seizoen daalden de prijzen.De prijzen voor tarwe schoten in de zomer van 2018 de lucht in. De prijsstijging kwam door droogte in verschillende delen van de wereld, met kleinere graanproducties als gevolg. Het groeiseizoen verliep niet optimaal in Europa, Rusland en Australië, en ook niet in China. De industrie kocht daarom flink in.Nadat voerleveranciers voorzien waren en de vraag afnam, stabiliseerden de graannoteringen eind augustus wat. De prijzen bleven op een hoog niveau. RVO.nl startte het seizoen 2018-’19 (1 juli) met een notering van € 185 per ton voor voertarwe, geleverd in Rotterdam. Binnen 3 weken stond de prijs boven € 200 en bleef daar tot eind februari. Toen zette langzaam een prijsdaling in. Veel tarwe in Europa en in de landen rondom de Zwarte Zee zijn vrijwel ongeschonden de winter uitgekomen. De verwachting was dat weer veel tarwe geproduceerd zou worden in 2019. Dat zette druk op de tarweprijzen.Foto: ANPEen van de redenen dat de tarweprijzen in het najaar redelijk stabiel bleven, was de droogte in Europa. Deze veroorzaakte een lage waterstand in de rivieren met logistieke problemen als gevolg, en die waren niet zomaar opgelost. Binnenvaartschepen konden veel minder tonnen vervoeren, waardoor de transportkosten stegen. Pas in februari kon weer meer via de rivieren worden vervoerd. Dat zorgde voor extra prijsdruk na februari.Daarbij hield het hoge prijsniveau geen stand, omdat grote hoeveelheden tarwe op voorraad liggen in de wereld. Die blijven druk houden op de markt. De eindvoorraad aan tarwe in de wereld was op 30 juni 2018 groot genoeg om ruim 37% van het jaarlijkse verbruik te dekken. De prognose was begin maart dat die verhouding tussen eindvoorraad en het verbruik dit seizoen zou groeien naar bijna 39% op 30 juni 2019. Dat percentage is nog nooit zo hoog geweest bij tarwe. Dergelijk grote voorraden drukken de prijs, omdat tegenvallers in de oogst kunnen worden opgevangen.Onrust door handelsconflictenDe langlopende handelsconflicten tussen China en de Verenigde Staten en tussen China en Canada zorgden afgelopen seizoen voor onrust op de markt. De Amerikaanse president Donald Trump startte vanaf maart/april 2018 met dreigementen om het grote tekort in de handel met China te beperken. De VS eist dat China de eigen markten openstelt, een einde maakt aan de veronderstelde diefstal van intellectueel eigendom en het handelsoverschot beperkt. In de zomer 2018 voegde Trump de daad bij het woord en begon de handelsoorlog. De prijs van sojabonen kwam daardoor steeds meer onder druk te staan, omdat China als tegenmaatregel een invoerheffing instelde op Amerikaanse soja.Na de jaarwisseling werd het effect pas echt duidelijk. Toen was de oogst achter de rug en de Amerikanen wisten niet waar ze met de soja naar toe moesten nu China geen soja uit de VS haalde. De prijsindex voor sojabonen van de International Grains Council (IGC) laat de prijsdruk die in het tweede kwartaal van 2018 begon duidelijk zien. De IGC-prijsindex is een maatstaf van sojaprijzen in de wereld. De handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China blijft doorlopen.Daarnaast speelt er nog een conflict op de wereldmarkt. China heeft een geschil met Canada, dat is ontstaan in december 2018 nadat Canada de Chinese topvrouw Meng Wanzhou van Huawei oppakte op verzoek van de VS. China weigert sindsdien Canadees koolzaad en andere producten. Deze verschillende handelsconflicten zorgen voor veranderende handelsstromen, met name van sojabonen. Zo gaat dit jaar meer soja uit Brazilië naar China. Ondanks stijgende prijzen op de wereldmarkt blijft de tendens voor soja voor de langere termijn drukkend.Stroeve EU-exportDe tarwe-export vanuit de EU kende een moeizaam seizoen. Europese tarwe kan steeds minder meekomen op de wereldmarkt. De EU exporteerde van 1 juli 2018 tot en met 23 juni 2019 31 miljoen ton granen, waarvan 20 miljoen ton zachte tarwe. Dat is 4% minder graan dan vorig seizoen. De oplopende eurokoers maakt het lastig voor Europese exporteurs om concurrerend te zijn met de goedkopere tarwe die vanuit Rusland wordt aangeboden. De Russen hebben de buitenlandse valuta hard nodig.Ook werd de EU-export gehinderd door grote voorraden in de wereld. Het tweede gedeelte van het exportseizoen bleef de Europese tarweprijs dan ook onder druk staan, al kende de markt in maart een opleving doordat de export vanuit de EU beter liep en Rusland minder exporteerde. Maar de graanmarkt blijft wisselend. Voorraden bleven druk houden en de winter heeft vrijwel geen schade veroorzaakt aan het graan. Dat geldt niet alleen voor Europa, maar ook voor de regio’s in Rusland en Oekraïne rond de Zwarte Zee. Bovendien verwacht Rusland een groei van het tarweareaal.Opvallend dat de gerstprijs boven de tarwe- en maisprijs uitkwamAlleen in de Verenigde Staten kreeg de tarweprijs de wind in de rug, want delen van de Verenigde Staten kregen in het voorjaar te maken met sneeuw en overstromingen als gevolg van hevige neerslag. De wintertarwe heeft daar last van en het leidde ook tot uitstel van het zaaien van zomertarwe, mais en sojabonen.Ondanks de problemen in zo’n groot graanland als de VS, kwamen de graanprijzen in april/mei in de rest van de wereld verder onder druk te staan. De goede oogstverwachting voor seizoen 2019-’20 in de wereld houdt druk op de internationale tarweprijzen.Onbetrouwbare Chinese cijfersHet is opvallend dat het Amerikaanse landbouwministerie USDA in het Wasde-rapport vanaf mei dit jaar de prognoses in tweeën deelt, met en zonder de gegevens van China. USDA vindt de gegevens uit China onbetrouwbaar. De wereldvoedselorganisatie FAO begon daarom vorig jaar al met de publicatie van cijfers exclusief China, ook uit onvrede over de ondoorgrondelijke Chinese markt. Exclusief China verwacht USDA dat de wereld dit seizoen een recordhoeveelheid van 639 miljoen ton tarwe oogst. Het verbruik van tarwe blijft achter bij de productie, waardoor de tarwevoorraad aan het eind van seizoen 2019-’20 groeit naar 140 miljoen ton, bijna een record. De wereld tarwevoorraad zou voor de helft in China moeten liggen (146 miljoen ton), maar die cijfers vindt USDA dus niet erg betrouwbaar.Ook de maisoogst van 851 miljoen ton is niet eerder gezien (zonder China). De eindvoorraad krimpt naar 107 miljoen ton (exclusief China). Inclusief China is de wereld eindvoorraad 299 miljoen ton, bijna 3 keer zo groot. Voor seizoen 2018-’19 staat de eindvoorraad nog op 329 miljoen ton. In China zou 210 miljoen ton mais moeten liggen.Graanoogst in Australië. De wereldwijde tarweproductie wordt ingeschat op 639 miljoen ton voor seizoen 2019-’20, exclusief China. - Foto: Gerrit KurstjensBewogen prijsverloop gerstHet meest opvallend was het prijsverloop van gerst in seizoen 2018-’19, de notering kwam de eerste helft van het seizoen boven de tarweprijs uit, voornamelijk door vraag vanuit China. Toen de Chinese vraag rond de jaarwisseling terugliep, raakte de gerstmarkt in mineurstemming. China heeft veel graan op voorraad en, doordat de Afrikaanse varkenspest er heeft huisgehouden, het land heeft minder behoefte aan extra voergerst. De prijs voor gerst schoot eind mei zelfs onder de maisprijs.De maisprijs ging aan het eind van seizoen 2018-’19 omhoog doordat de inzaaiwerkzaamheden voornamelijk in het oostelijke deel van de belangrijkste maisgebieden in de VS vertraging opliepen vanwege het natte weer. Het is nog te vroeg om te zien welke invloed de nattigheid kan hebben op de groei van de gewassen. Aan de andere kant is het deze tijd van het jaar niet ongewoon dat de Amerikaanse tarweprijzen wat afzwakken door vooruit te lopen op de toekomstige oogstdruk.VooruitblikDe vooruitzichten voor seizoen 2019-’20 zijn niet gunstig. USDA verwacht dat Europese exporteurs veel concurrentie krijgen op een overvolle markt. De tarweprijs blijft onder druk staan door de grote voorraden. Vergeleken met het voorgaande seizoen is de wereldvoorraad mais in seizoen 2019-’20 kleiner. Samen met onzekerheden over de Amerikaanse maisproductie zorgt dit voor een opwaartse prijsdruk. Ook soja heeft te maken met tegenslagen. De inzaaiwerkzaamheden in de VS verlopen stroef door neerslag. Maar grote voorraden weerhouden de sojaprijs van stijgen.Medeauteur: Jan Engwerda