GMO verdeelt boer en burger in VS

Amerikaanse telers en biotechbedrijven als Monsanto prijzen gentech de hemel in, terwijl VS-burgers 20 jaar na de introductie van GMO-gewasssen nog steeds sceptisch zijn of GMO-gewassen wel veilig zijn.Genetisch gemodificeerde gewassen zijn duurzaam. Die boodschap propageren biotechbedrijven als Monsanto en Syngenta. Eind april bezochten enkele Europese agrarische journalisten op uitnodiging van de USDA, het Amerikaanse ministerie van landbouw, diverse biotechbedrijven, onderzoeksinstituten en maatschappelijke organisaties in de Verenigde Staten voor een studiereis over GMO. Lees onderaan dit artikel de ervaringen van een Amerikaanse akkerbouwer met GMO-gewassen.Reductie van herbicidegebruikGebruik van gentech-zaad leidde tot 90% reductie van herbicidegebruik en tot 66% minder insecticidegebruik, volgens cijfers van de USDA. Ook daalde de CO2-footprint, omdat niet-kerende grondbewerking met tegen herbicide-resistente gewassen veel eenvoudiger en met minder teelthandelingen uitvoerbaar is. Het frustreert biotechbedrijven als Monsanto en Syngenta daarom dat gentech niet massaal door de consument omarmd wordt. “Gentech is 100% veilig, zowel voor voedselveiligheid als voor het milieu en omgeving”, stelt Amy Hood, woordvoerder bij Monsanto. “Eigen onderzoeken, maar ook onafhankelijke onderzoeken van de overheid tonen dit aan.” Hetzelfde betoogt Eric Tutino, external communications manager van Syngenta. “Sinds de introductie van GMO in 1996 zijn in de VS al 3 biljoen maaltijden met gentech-ingrediënten geconsumeerd, maar in al die tijd is er nog nooit een mens aan overleden. Hoe overduidelijk moet het bewijs zijn dat er geen langetermijneffecten zijn van het consumeren van gentech-producten op de volksgezondheid? Hoog aandeel GMO-gewassenAmerikaanse telers daarentegen waren snel overtuigd van de voordelen van gentech. In 1996 kwamen de eerste genetisch gemodificeerde herbicideresistente rassen op de markt, de zogenoemde Roundup Ready. Het ingebrachte gen maakt de mais, katoen, rijst en soja ongevoelig voor glyfosaat. In plaats van meerdere duurdere bespuitingen met herbiciden voldoet een enkele bespuiting met het breedwerkende glyfosaat. GMO-gewassen hebben in de VS in korte tijd conventionele niet-gemodificeerde rassen verdrongen, blijkt uit areaalcijfers van de USDA. Bij soja is het aandeel herbicideresistent in 2016 met 94% het grootst, gevolgd door herbicide-resistente mais en katoen rond de 90%. Eiwit doodt insectenRuim 80% van de mais en katoen bevat ook GMO Bt-techniek. Bt staat voor Bacillus thuringiensis. Dat is een natuurlijk eiwit dat insecten doodt. In Nederland zijn op basis van Bacillus thuringiensis de ‘groene’ bestrijdingsmiddelen Xentari WG en Turex WG tegen rupsen in diverse gewassen toegelaten. Mais met het Bt-gen produceert zelf het eiwit, waardoor chemische bespuitingen tegen de maisstengelboorder en maiswortelkever achterwege kunnen blijven. In de hele wereld voert bijvoorbeeld Greenpeace acties tegen de komst van GMO-gewassen in de landbouw. Foto: AFPAandeel GMO-soja daaltTen opzichte van 2015 daalde in 2016 het aandeel GMO-soja met 1% naar 94%, meldt Brent Babb van de Amerikaanse Soybean Export Council in Saint Louis, Missouri. Dat het aandeel GMO-soja iets daalde, is volgens Babb een eenmalig voorval, geen trendbreuk. Het komt doordat afgelopen jaar de prijs voor niet-gentechGMO soja piekte, waardoor het voor telers economisch interessant was eens conventionele soja in plaats van GMO-soja te telen. Dat telers massaal voor GMO-rassen gaan, is volgens Babb logisch. Het verkleint teeltrisco’s en vergemakkelijkt de teelt. In 2016 groeit op naar schatting 40 miljoen hectare landbouwgrond glyfosaatresistent onkruid.Resistent onkruid rukt opIn 1976 kreeg glyfosaat in de VS een toelating. De komst van glyfosaatresistente soja, mais, katoen en rijst heeft de vorming van glyfosaatresistent onkruid bespoedigd, melden diverse onderzoeken. In 2000 is in de staat Delaware in Canadese fijnstraal resistentie tegen glyfosaat aangetroffen. Sindsdien is het aantal resistente onkruidsoorten snel toegenomen: in 2016 telden de Amerikaanse akkers volgens middelenfabrikant Dupont 16 glyfosaatresistente onkruidsoorten. Inmiddels zijn in 38 van de 50 Amerikaanse staten populaties aangetroffen van glyfosaatresistente onkruiden. In 2016 groeit op naar schatting 40 miljoen hectare landbouwgrond glyfosaatresistent onkruid. Circa de helft van de USA-telers kampt in meer of mindere mate met resistent onkruid. Nieuwe gentechgewassenBiotechnologiebedrijven als Monsanto, Syngenta en Dow hebben hun eigen antwoord op de onkruidplaag: ze ontwikkelden nieuwe gentechgewassen die resistent zijn tegen andere, vaak giftigere actieve stoffen zoals 2,4-D, dicamba, glufosinaat (in de EU niet toegelaten) en 4-HPPD inhibitors (ingrediënt in producten als Callisto en Laudis). Herbicideresistente gewassen zorgden de afgelopen twee decennia voor een significante afname in middelengebruik, maar de afgelopen jaren neemt het herbicidegebruik door de glyfosaatresistentie weer toe, vooral van ‘oude’ stoffen als 2-4D en glufosinaat, die door veelvuldig gebruik van Roundup Ready-rassen een beetje in onbruik waren geraakt.In Amerikaanse supermarkten prijkt op steeds meer verpakkingen een non-GMO vignetje.Voedselveilig, maar toch slecht imagoDe areaalcijfers met GMO-gewassen lijken te bevestigen dat Amerika helemaal pro GMO is, maar ook in de VS blijkt een groeiende kloof tussen enerzijds het bedrijfsleven en de landbouwsector en anderzijds de maatschappij. Biotech-bedrijven kunnen de Amerikaanse consument tot in den treure blijven uitleggen dat modern voedsel met gentech-ingrediënten veel minder middelenresiduen bevat dan enkele decennia terug, toch overtuigt het de consument niet dat het gezonder is. “De wetenschap dat met het DNA van het voedsel gerommeld is, bezorgt veel consumenten een ongemakkelijk gevoel, alsof het Frankenstein-voedsel is”, aldus Andrea Reusing, fervent slow food-activiste. Er is toch met een bacterie vreemd DNA in de plant ingebracht. Gemodificeerde tomaten die zes weken in plaats van twee weken vers en stevig bleven, flopten ondanks hooggespannen verwachtingen. Hetzelfde lijkt te gaan gebeuren voor recent geïntroduceerde GMO-appels die niet bruin kleuren nadat ze geschild zijn. In Amerikaanse supermarkten prijkt op steeds meer verpakkingen een non-GMO vignetje.GMO kampt met slecht imagoGMO kampt om drie redenen met een slecht imago, dat onmogelijk meer is te herstellen, zegt Peter Thornton, Assistant Director International Markets van het North Carolina Department of Agriculture. Ten eerste levert gentech weinig algemeen nut op. Boeren ervaren direct voordeel van GMO. Bedrijven als Monsanto, Dow en Syngenta kunnen via GMO-zaad meer bestrijdingsmiddelen verkopen, maar voor de consument zijn er geen noemenswaardige voordelen. Dan zijn er de incidenten met GMO. Het bekendste voedselschandaal omtrent GMO was met StarLink-mais in de herfst 2000. StarLink van fabrikant Garst Seed Company was herbicide-resistent tegen glufosinaat en bevatte het Bt-resistentiegen Cry9C. Uit toelatingsproeven van het Amerikaanse voedselveiligheidsagentschap EPA bleek dat dit specifieke Bt-eiwit bij sommige mensen in theorie tot allergische reacties zou kunnen leiden. Na veel wikken en wegen besloot EPA het ras in 1998 uitsluitend toe te staan voor dierlijke voeding. Echter, door een logistieke fout tijdens opslag kwam een substantieel deel van de StarLink-mais toch in het humane voedingskanaal terecht. Niet alle mais kon tijdig getraceerd worden en de grootschalige terugroepactie van producten uit supermarkten waarin de mais was verwerkt, duurde maanden. Feitelijk beschouwd was het een track-and-tracing-probleem. Er waren nadien ook geen mensen ziek geworden na consumptie, maar bij consumenten ontstond door de grootschalige terugroepactie en de media-aandacht toch de indruk dat GMO-mais niet pluis was. Als derde wordt genoemd de slechte communicatie van biotechbedrijf Monsanto en andere bedrijven over gentech, midden jaren negentig. Scott Marlow, executive director van duurzaamheidsorganisatie RAFI-USA: “Bij die bedrijven werkten in die tijd vooral wetenschappers die de zorgen van de ‘onkundige’ consument niet serieus namen, omdat eigen onderzoek aantoonde dat het niet schadelijk was. Hun ietwat arrogante boodschap: “Wíj weten dat het veilig is voor júllíe”, overtuigde de huiverige ‘onkundige’ consument echter niet.” Kennis over gentechHet is overigens nog steeds treurig gesteld met de marketing van de sector. Tegenwoordig bedienen de biotech-bedrijven Monsanto en Syngenta zich met holle frases om gentech te verantwoorden: ‘Wíj moeten 9 miljard mensen voeden in 2050.’ Maar ook dat overtuigt niet, stelt Marlow. “Op dit moment is er wereldwijd geen voedseltekort, dus verzinnen biotechbedrijven een voedseltekort in de verre toekomst om nu productieverhoging door GMO te rechtvaardigen.”Het publiek beter en inhoudelijker informeren, blijkt overigens de publieke opinie omtrent GMO niet te veranderen, zegt Fred Gould van Genetic Engineering and Society Centre van de North Carolina University in Raleigh. Een sociaal onderzoek van de universiteit toonde aan dat zowel tegenstanders als voorstanders gesterkt worden in hun mening, naarmate ze meer te weten komen over gentech.Greg Guenther in Belleville, Illinois heeft een akkerbouwbedrijf van 283 hectare met sojabonen en korrelmais. Foto: Martijn Knuivers‘GMO-mais is gewoon mais’Greg Guenther in Belleville runt samen met zijn vrouw Nancy een akkerbouwbedrijf. Met krap 283 hectare is dat voor Amerikaanse begrippen een klein familiebedrijf te noemen. Guenther teelt uitsluitend soja en mais, en is een enthousiast gebruiker van gentech-zaad.
Midden jaren negentig vond hij gentech maar niks. Hij was er toen van overtuigd dat Amerika zijn exportmarkten zou verliezen, omdat het buitenland, voornamelijk Europa, gentech niet accepteerde. Dat veranderde toen op zijn percelen het hardnekkige onkruid Hemp Dogbane begon te woekeren, een soort heester die vooral op het Noord-Amerikaanse continent voorkomt. Het lukte hem niet het onkruid te beteugelen met de beschikbare herbiciden. Met Roundup spuiten kon niet, omdat hij dan ook de soja en mais zou doodspuiten. Hij besloot het jaar erop enkele hectares Roundup Ready-rassen te gaan zaaien, om pleksgewijs het onkruid met Roundup aan te kunnen pakken. Sindsdien is hij helemaal om. “Zou ik niet geswitcht zijn naar Roundup Ready, dan was ik nu geen boer meer.”
Hij zou niet meer terug willen naar voor het GMO-tijdperk. “Het werk is veel eenvoudiger geworden, omdat twee bespuitingen, één bespuiting met een bodemherbicide en één bespuiting met Halex GT, een combimiddel van glyfosaat en Callisto volstaat om de mais het gehele seizoen onkruidvrij te houden. Volgens Guenther is gebruik van GMO veel milieuvriendelijker dan niet GMO. Vroeger spoot hij veel met atrazin, dat had een halfwaardetijd van 80 dagen. De halfwaardetijd van glyfo-saat is veel geringer, stelt Guenther.
Ook geeft gebruik van gentech-zaad meer opbrengstzekerheid. De maisstengelboorder en maiswortelkever kunnen veel opbrengstderving geven als een insecticidebespuiting niet slaagt of te laat wordt toegepast. De Bt-techniek beschermt de mais tegen aantasting door deze insecten. Het zaad is wat duurder dan van conventionele rassen, maar daar staan fors lagere teeltkosten tegenover. Gebruik van GMO-rassen heeft de opbrengsten opgestuwd. Hij oogst nu gemiddeld 3,6 ton soja per hectare, korrelmais 12 ton. Last van resistent onkruid heeft hij nog niet. Gemiddeld bedraagt het saldo $ 250 (€ 230) per hectare.
Guenther kan weinig begrip opbrengen voor de zorgen van consumenten omtrent GMO-voedsel. “De Vulcan Mister Spock in de sciencefictionserie Star Trek zei eens: ‘Een verschil dat geen verschil maakt, is geen verschil’. Dat geldt ook voor GMO. GMO-mais is gewoon mais”, besluit Guenther.