Fosfaatvoordeel excretie alleen voor ‘happy few’

De normen voor fosfaatexcretie geven mogelijkheden voor gratis dieren bij een grote productie of zelf zuivelen. De praktijk is weerbarstig.Binnen de fosfaatregelgeving zijn excretienormen gekoppeld aan de gemiddelde melkproductie van een bedrijf. Daarbij neemt de fosfaatuitstoot evenredig toe met de hoeveelheid melk per koe. Er zijn echter 2 situaties waar veehouders gebruik van kunnen maken: boven 10.624 kilo melk blijft de excretie 49,3 kilo fosfaat, ongeacht de productie. Ook moeten veehouders die meer dan de helft van de melk verwerken, rekenen met een norm van 39,1 kilo fosfaat op basis van 7.500 kilo melk per koe.Een flinke melkproductie per koe biedt binnen de fosfaatregelgeving mogelijkheden voor het extra benutten van rechten. In de praktijk zijn de mogelijkheden echter beperkt. - Foto: Mark PasveerBeide uitzonderingen geven mogelijkheden om meer te melken met minder fosfaatrechten of te besparen op fosfaataankoop. Een bedrijf met 4.000 kilo fosfaat krijgt bij een productie van 11.000 kilo melk per koe na het overschakelen op zelf zuivelen zomaar 1.000 kilo fosfaat, of een kwart van het oorspronkelijk aantal dieren, cadeau. Dat vertegenwoordigt een waarde van al gauw € 240.000.Gratis fosfaat bij zelf zuivelenBedrijven die 50% of meer melk zelf verwerken, rekenen met een forfaitaire norm van 39,1 kilo fosfaat per koe op basis van 7.500 kilo melk.

Als een gangbaar bedrijf overstapt naar zelf zuivelen, gaat ook deze lagere excretienorm gelden, terwijl het aantal fosfaatrechten is gebaseerd op de hogere normen. Hoe hoger de productie per koe, hoe groter het voordeel. Bij 11.000 kilo melk loopt het voor een bedrijf met 100 koeien op tot ruim 1.000 kilo gratis fosfaat.Overigens gaat het potentiële voordeel van een grote productie pas doortikken boven circa 11.000 kilo melk. De excretienorm bij 10.375 tot 10.624 kilo melk wordt bij die categorie namelijk met 1,5 kilo fosfaat verhoogd, in plaats van 0,7 tot 0,8 kilo fosfaat bij alle eerdere stappen.Extra profijt van grote productieBoven 10.624 kilo melk geldt een fosfaatexcretie van 49,3 kilo fosfaat per koe, ongeacht de productie.

Bedrijven die hun productie vergroten kunnen dus binnen dezelfde hoeveel fosfaatrechten met een gelijk aantal koeien meer melk afleveren. Een andere mogelijkheid is dezelfde hoeveelheid melk afleveren met minder fosfaat. In het voorbeeld wordt 870.000 kilo melk geproduceerd met slechts 3.439 kilo fosfaat in plaats van 4.000 kilo bij 10.500 kilo melk.‘Niet rijk rekenen’Gratis fosfaat klinkt als muziek in de oren maar bij adviseurs is weinig enthousiasme te bespeuren. “Ik zou me nog niet rijk rekenen”, zegt Jaap Gielen, adviseur melkveehouderij bij Countus. “Op dat niveau produceren en er ook nog 1.000 kilo bij kunnen melken, kan alleen de top van de sector.”In het algemeen bepalen veehouders hun optimale melkproductie per koe aan de hand van een reeks factoren als intensiteit en kostprijsopbouw. In de economische optimalisatie wordt dan rekening gehouden met aspecten als kosten voor de laatste kilo’s melk en gezondheid en levensduur van koeien. Voordeel met fosfaat is maar 1 van de aspecten die meetelt.Het levert alleen substantieel voordeel op bij fors uitbreiden en een flinke melkproductie per koeManagement en vakmanschap van de veehouder spelen een beslissende rol om die extra kilo’s te kunnen melken. Andries Jan de Boer, mede-eigenaar van 3D Agro Advies, noemt de categorie die het wel kan ‘voedingsperfectionisten’. Deze vaak intensieve bedrijven hebben een passie voor forse productie. Ook hij schat dat maar een zeer beperkt aantal veehouders dit kan zonder dat de economische en praktische nadelen groter worden dan de voordelen.Tabellen aanpassenOok de optie van extra fosfaatruimte door zelf zuivelen klinkt interessant maar deze is volgens De Boer niet realistisch voor de praktijk. Melk gaan verwerken, is een ingrijpende stap voor de bedrijfsvoeding en een investering loopt al gauw in de tonnen. Extra fosfaatruimte is aardig, maar mag volgens De Boer geen aanleiding zijn. “Het is een ander verhaal voor ondernemers die vanuit overtuiging kiezen voor zelf zuivelen. Maar dan nog levert het alleen substantieel voordeel op als ze fors uitbreiden en een flinke melkproductie per koe halen.” Bij 8.500 kilo is het verschil in excretie immers maar amper 3 kilo fosfaat per koe.Ook Sjon de Leeuw, adviseur melkveehouderij bij PPP-Agro Advies, ziet weinig kansen voor de praktijk. “Een enkele veehouder die gaat verwerken, profiteert ervan.” De Leeuw benadrukt dat nieuwe risico’s ontstaan. Economische, maar ook op het gebied van afzetzekerheid.Laatste kilo’s nauwkeurig afleverenDe hoeveelheid melk per koe bepaalt de hoogte van de excretienorm. 1 kilo meer afleveren, kan de overgang naar een hogere norm betekenen en dus minder te houden koeien.

Voor een bedrijf met 100 koeien betekent het uitkomen in een hogere categorie een extra productie van 70 kilo fosfaat. Het is daarom belangrijk de laatste melkleveranties nauwkeurig te plannen en daarbij ook rekening te houden met niet-geleverde melk. Die telt voor RVO.nl ook mee.Het zal de komende tijd blijken in hoeverre melkveehouders van de extra fosfaatruimte gebruik gaan maken. De geraadpleegde adviseurs zijn kritisch en waarschuwen melkveehouders dat ze hun strategie niet zomaar om moeten gooien. Temeer omdat de systematiek bij de politiek en het ministerie bekend zijn. Minister Schouten heeft al aangegeven de tabellen aan te passen als het nodig is. “Gaten in de wetgeving worden altijd gedicht”, vat De Leeuw het samen.