Elho-zwader sleept gras niet over de grond

Fa. Groenewegen in Warmenhuizen (N.-H.) startte met de import van Finse Elho-zwaders. Bijzonder hieraan is dat gras niet over de grond wordt gesleept.De machine uit Finland werkt met 2 opwaarts draaiende harkborden. Deze ‘gooien’ het gras steeds naar voren en het midden toe. Het gras ‘hupst’ naar het zwad. Daarmee onderscheidt de Elho-zwader zich van een gangbare dubbele rotorhark. Want bij een rotorhark schuilt het risico dat te diep wordt geharkt waardoor grond, molshopen of gedroogde mest mee wordt gesleept in het zwad. De Elho-zwader, die het gras niet over de grond sleept, zou een lager ruw-asgehalte in het gras kunnen brengen. Tweede kenmerk voor de opmerkelijke machine is dat deze zeer luchtige, vierkante zwaden neerlegt, met daarin weinig proppen. En: de Finse machine is bijzonder flexibel in werkbreedte (4,5 tot 9,5 meter) en dat is onafhankelijk van de zwadbreedte (1,3 tot 2,2 meter).Technische gegevensMet zo’n 11 kilometer per uur loopt de Elho-zwader mooi over de dikke snede gras. De hoek van de harkborden is traploos te verstellen. Zo kun je de werkbreedte variëren van 4,5 tot bruto 9,5 meter breedte, en onafhankelijk daarvan is de zwadbreedte verstelbaar van 1,3 tot 2,2 meter. - Foto’s: Bob KarstenMerk en type: Elho V-Twin 950Werkbreedte: 4,5 tot 9,5 meter traploos te verstellen met hoekverstelling van harkborden.Zwadbreedte: 1,3 tot 2,2 meter traploos, onafhankelijk van werkbreedte, wel afhankelijk van gewasdikte.Transport: 7,8 meter lang, 2,8 meter hoog en 2,4 meter breedGewicht: 3.500 kiloHydrauliekolie: Minimaal 35 l/min nodig. Anders met aftakas (+ € 2.575)Brutoprijs: Vanaf € 33.000. Een smallere V-Twin 750 kost bruto € 23.500 (8 meter breed, 1.350 kilo lichter en met achterwielsturing). Ter vergelijk: een standaard Kuhn GA 8731-tweerotorhark met middenafleg en 7,80 tot 8,60 m breedte kost bruto € 28.968.Wellicht doet de Elho-zwader denken aan de oude PZ Novex. Die werkte volgens hetzelfde principe, en PZ boekte er tijdelijk succes mee vanwege een schoon werkresultaat en mooie zwaden. Toch raakte de Novex eind jaren 80 uit productie. Een rotorhark bleek namelijk goedkoper (onder andere in onderhoud) en had een grotere capaciteit.De wind heeft invloedDe Finse Elho schrikt niet van een dikke Noord-Hollandse eerste snede gras. Wouter Piersma, die de zwader een paar dagen op proef heeft, rijdt er met een relaxte 11 kilometer per uur probleemloos overheen. Dat is gelijk aan z’n Kuhn-tweerotorhark. De Fendt bromt met zo’n 1.140 motortoeren per minuut. Eigenlijk is het zo: hoe zwaarder het gras, hoe beter het gaat. Dan kun je namelijk probleemloos de harkborden wat sneller zetten en meer gang maken. Juist bij licht en droog gras of hooi ben je genoodzaakt om rustig te werken, omdat het gras anders wegwaait. De wind heeft sowieso invloed op het werk. Zodra de wind op komt zetten, moet Piersma ingrijpen. Voor de wind kan hij vlotter rijden, maar eenmaal gedraaid op naastliggende werkgang moet hij de machine weer rustiger laten draaien vanwege de tegenwind. Bij zijwind geldt hetzelfde: de harkborden niet te veel gras laten gooien. Blijven opletten dus.
De robuuste machine maakt erg mooi werk, zolang de wind uitblijft. Komt de wind er wel even bij, dan moet de rij- en draaisnelheid omlaag. Hoe minder de machine ‘gooit’, des te minder gras wegwaait. Om de machine eenvoudig te houden, zijn de wielen zijn niet gestuurd. Deze trekboom trekt de zwader buitenom. Dat is wennen. De aanspanning vraagt om een zware trekker. Draaien vraagt ruimte en oplettendheid; je kunt de achterwielen raken als je te kort draait. Ruimte op de kopakkerVandaag krijgt Wouter Piersma er slag van. “Nu kan ik zeggen dat ik weer relaxed aan het harken ben”, vertelt de Noord-Hollandse loonwerker die voornamelijk maait, schudt, harkt en ronde balen perst. “Gisteren moest ik toch erg wennen”, vertelt Wouter in z’n Fendt 718. “Het is erg opletten. Je hebt bijvoorbeeld flink wat ruimte nodig op de kopakker en je kunt met het binnenste harkbord de trekker raken als je te kort draait. Maar nu gaat het mooi, en het lukt om erg mooie zwaden neer te leggen.”Egale zwadenBoerderij zag de Elho aan het werk in Noord-Hollands gras. Hier, in het zware gras, lukt het om met de Elho mooi werk te maken. Wesley van de Berg, die z’n Claas Jaguar-hakselaar in de zwaden zette: “Ik kan duidelijk verschil merken waar de Elho heeft geharkt en waar de rotorhark bezig is geweest. De zwaden van de Elho zijn namelijk luchtig en egaal”, vertelt de loonwerker uit Anna-Paulowna. Dat bewijst ook het motorgeluid van de hakselaar; de Jaguar brult mooi stabiel zonder zich te verslikken.Gras verdelenHet is de ‘uitsmerende’ werking die zorgt voor egale zwaden. Dat is goed te zien wanneer Piersma op de al lege kopakker arriveert. Aan het eind van het gras trekt de machine het zwad nog anderhalve meter door. Keerzijde is dat er ruimte nodig is om te draaien. Het is niet mogelijk om eerst de rondtes te harken. Je moet beginnen met de rechte banen. En dan als laatste de rondtes; die uitsmerende werking zorgt er wel voor dat het meepakken van de wiersen nauwelijks extra hopen oplevert.Van ‘worsten draaien’, zoals een acrobaat dat kan, is overigens geen sprake. Het gras rolt namelijk niet naar het midden, maar wordt naar voren toe juist losgeschud. Een volledige wiers een paar meter opzij leggen kan, maar gaat niet van harte. Het harkbord raakt dan overvol.
Elho werkt met rubbergeveerde ‘pick up’-tanden en (veel) universele lagers. Die lagers kunnen gras om zich heen wikkelen. Deze vingers zorgen voor een mooi vierkant liggend zwad. Door de draaiende en schuddende beweging vormt de Elho mooie egale en luchtige zwaden, zonder proppen. Kilo’s nodigEen zescilinder is wel op z’n plek, vanwege de oplegdruk. De dik 8 ton zware Fendt zonder frontgewicht komt los uit de voorasvering als Wouter even gas geeft. Een lichte viercilinder moet wat ijzer voorin hangen. De bijzondere aanspanning is hier deels voor verantwoordelijk: het knik- en draaipunt in het frame hangt anderhalve meter achter de trekker. De bok in de hef is gewoon star. Bij het draaien wordt de 3,5 ton zware zwader zo buitenom getrokken. De wielen zijn niet gestuurd. De Finse bouwer wil de machine namelijk eenvoudig houden, en vermijdt zo een stuurstang. Voor wie een tweerotorhark gewend is, is dat wennen. En oppassen: de harkborden raken zomaar het achterwiel van de trekker als je krap draait. Er is standaard hondengangbesturing.Netjes werkenDoordat de machine met de trekboom buitenom wordt getrokken, lukt het wel om de hoeken netjes uit de harken. Hoewel, dat is een kunstje. De Elho laat onvermijdelijk aan de binnenkant een hoek gras liggen, vanwege de draai. Daarom werkt ’t eigenlijk het mooiste om de hoeken tweemaal uit te harken; eenmaal vanaf beide kanten. Wie wil, kan de zwader handmatig met een knikbesturing nog meer in de hoek sturen. Dan heb je wel even de handen vol. De Elho pikt het gras onder de uiterste delen niet op, maar juist onder het hart van de ronde plaat waar de rubbergeveerde tanden het gras oppakken. Dat kan lastig zijn langs een afrastering. Kortom: als de omstandigheden goed zijn, wordt echt mooi werk gemaakt.EindoordeelPlusSleept gras niet over de grondFlexibel in werk- en zwadbreedteMaakt vierkante, luchtige zwadenNauwelijks proppen in het zwadMinLicht en droog gras kan wegwaaienRuimte nodig op de kopakkerRelatief zware machineAlternatievenHandelsonderneming Bolex in Lexmond (U.) startte in 2016 met de import van Italiaanse Repossi-harken. Deze machines werken ook volgens het oude Novex-principe met harkborden. Een 7,5 meter brede Repossi-zwader met middenafleg kost bruto € 20.600. Bolex ervoer echter dat de machines te beperkt zijn voor Nederlandse veehouders. De harken leverden niet onder alle omstandigheden goed werk af. Daarom verkoopt Bolex de Repossi-harken nu alleen nog actief voor bermonderhoud.