Efficiënt sleepslangen vraagt vooruitdenken

Boerderij geeft tips voor efficiënt werken met een sleepslangsysteem.Rekent de loonwerker per kuub of per uur, of is het een mix van die twee? Eigenlijk maakt het niet uit, maar zeker als de loonwerker per uur werkt, heeft de opdrachtgever er belang bij dat de loonwerker zo vlot mogelijk kan werken. De veehouder krijgt de rekening meestal direct gepresenteerd, bij de akkerbouwer is het uitrijden vaak bij een prijs per kuub, maar het principe blijft hetzelfde. De loonwerker kan alleen scherp rekenen als die ook efficiënt kan werken.Sleepslangen net als spuiten en kunstmest strooienHet is met sleepslangen net als met spuiten en kunstmest strooien. Als je maar kunt blijven rijden, dan schiet het lekker op. Wanneer de bemester rijdt, kan er wel 150 kuub per uur worden weggewerkt. Met dunne mest soms nog meer. Tegen 30 kuub per hectare zit een perceel van 5 hectare er dan in een uur onder. Of, anders beredeneerd: met een 12 meter bemester tegen ruim 4 kilometer per uur doe je ook 5 hectare in een uur.Keren op de kopakker kost tijd en gaat dus van de theoretisch haalbare capaciteit af. Dat is min of meer een vast gegeven, maar allerlei storende zaken om het bemesten heen kosten nog meer tijd. Als dat zaken zijn die bij een goede voorbereiding zijn te verhelpen, is dat directe winst.Als alles volgens het boekje gaat, kan de loonwerker uitrukken als de brandweer. Slangen uitrollen, aankoppelen, en rijden. Foto: Herbert WiggermanSleepslangen vraagt goede voorbereiding“Het gaat steeds beter, maar boeren kunnen ook veel doen om te zorgen dat we vlot kunnen werken”, stelt Erik van Dijk, loonwerker in Everdingen. Zorg dat de hekken open staan, dat er draad is opgeruimd of palen zijn weggehaald op plaatsen waar je met de sleepslang een sloot wilt oversteken. En hoewel het vanzelfsprekend lijkt, zorg dat de mest goed is gemixt en de put goed bereikbaar is.Zorg dat de koeien gevoerd zijn“Zorg dat de koeien gevoerd zijn, zodat er op het erf geen voermengwagen meer over de slang hoeft te rijden als het bemesten al begonnen is”, voegt Arjan van Raalte, assistent-bedrijfsleider bij loonbedrijf Breure in Swifterbant daaraan toe. Oponthoud door fouten in de voorbereiding geeft ergernis en dat is een slechte basis voor samenwerking. Heeft de veehouder de boel niet voor elkaar, dan kan de loonwerker het ook niet volhouden om voor een aantrekkelijke prijs de mest uit te rijden.‘Het gaat steeds beter, maar boeren kunnen ook veel doen om te zorgen dat we vlot kunnen werken’Loonwerker kan uitrukken als de brandweerWanneer alles gaat volgens het boekje, kan de loonwerker uitrukken als de brandweer. Slangen uitrollen, aankoppelen, en rijden. In de praktijk is het een samenspel tussen de loonwerker en de boer. Zeker bij nieuwe klanten of onbekende percelen is het verstandig dat de loonwerker eerst ter plaatse kennis neemt van de situatie. Dan kun je afspraken maken over wat er nog moet gebeuren om vlot aan het werk te kunnen.Meestal is het wel voor elkaar, maar toch gaat er soms nog veel tijd verloren omdat de put slecht bereikbaar is. Foto: Bert JansenGoogle Maps, Boer&Bunder en Crop-RSteeds vaker bereidt de loonwerker zich ook op kantoor al voor. Google Maps, maar nog meer gedetailleerd op de landbouw gericht, kaarten van websites als Boer&Bunder en Crop-R, zijn handige hulpmiddelen om de situatie al van tevoren te bekijken. Meteen de slangen op de goede plek uitrollen is essentieel om capaciteit te draaien. Als afmetingen en afstanden van het perceel van tevoren bekend zijn, kan de loonwerker alvast intekenen hoe de slang het beste komt te liggen.Verleggen van slangen kost veel tijd en wil je dus zoveel mogelijk voorkomen. Aan een volle slang valt weinig te sjorren, dus is het wel handig als die in één keer goed op zijn plek ligt. Op een groot perceel wordt de aanvoerslang meestal midden in het perceel gelegd. De lengte van het perceel en de lengte van de sleepslang bepalen dan tot hoever de aanvoer in het perceel wordt gelegd. De aanvoerslang is meestal in delen van 100 meter te koppelen, de sleepslang is doorgaans één lange slang.Wat de veehouder kan doen voor efficiënt sleepslangenMixen, mixen, mixen. Een open deur, maar zorg dat de mest goed gemixt is vóór de de loonwerker begint.Mest moet schoon zijn. Proppen kuilvoer kun je moeilijk uitsluiten, maar vrijwel alle andere vervuiling is te voorkomen. Blokjes onder de hoeven komen ook in de mest. Helaas onvermijdelijk en een van de meest genoemde oorzaken van verstoppingen.Zorg dat de mestput goed bereikbaar is. Ruim op voor de loonwerker zich meldt.Zorg dat de percelen bereikbaar zijn, hekken open, en dat de loonwerker weet waar hij moet rijden.Verwijder scherpe, uitstekende delen als afgebroken paaltjes of gebroken delen van een betonpad die een sleepslang kapot kunnen trekken.Direct uit de stal of de silo pompen is dé mogelijkheid om capaciteit tegen minimale kosten te draaien. Een weg oversteken? Overweeg een investering in een stuk ondergrondse leiding.Water bijmengen verhoogt bij dikke mest heel effectief de capaciteit. Het kan vooral in de zomer ook flink bijdragen aan het beter indringen in de zode en het reduceren van de emissie.Op weinig draagkrachtige grond heeft ook een sleepslang zijn grenzen – hij kan zichtbare sporen achterlaten.Probeer te sleepslangen alsof je tarwe zaait. Een beetje bochten maken gaat wel, maar in essentie is het gemaakt om vierkant te bemesten. Sectie-afsluiters helpen overlap te beperken. Met een systeem dat makkelijk manoeuvreert kun je de kopakker apart netjes vierkant bemesten.Dikkere sleepslangVaak wordt een 5 inch aanvoerslang gebruikt, en 4 inch voor de sleepslang. Een dikkere sleepslang zou kunnen en wordt ook wel gebruikt, maar de hoeveelheid mest per meter slang neemt snel toe. Een 5 inch slang heeft met 12,6 liter per meter al een bijna anderhalf maal zo grote inhoud als een 4 inch slang. Het gewicht bepaalt in grote mate hoe zwaar het trekt. Daarom is 300 meter slepen ook wel zo’n beetje het maximale wat haalbaar is. In de akkerbouw is rulle grond ook een reden om een sleepslang niet al te dik te kiezen. Hoe dikker de slang, hoe sneller die bij het slepen in een lus gaat bulldozeren.Twee 6 inch slangen aansluiten gaat heel wat makkelijker dan één 8 inch slang. Hier ook gecombineerd met het injecteren van water (via een watermeter). Foto: Ronald HissinkCentrifugaalpomp bij sleepslangsysteemBij een sleepslangsysteem wordt met een centrifugaalpomp gepompt. Die draait in principe op een vast toerental. Veel meer dan bij een verdringerpomp zakt de opbrengst van een centrifugaalpomp af naarmate de druk in de slang oploopt. De druk wordt bepaald door de weerstand van de mest. Hoe langer de slang, hoe groter de weerstand, maar ook de dikte van de mest heeft veel invloed. 12 tot 14 bar druk aan de pomp is vrij normaal. Een verdringerpomp haalt niet meer dan 5 bar en is daarom voor dit werk ook niet geschikt.Zorg dat de loonwerker over voldoende water kan beschikkenGegeven de lengte en de diameter van de slang is het vooral de dikte van de mest die bepaalt hoeveel kuub per uur er door gaat. Zakt de pomp terug naar 80 kuub per uur, dan kom je met 10% water bijmengen al gauw weer richting 140 kuub per uur. Dat scheelt niet alleen bijna de helft in capaciteit, maar ook bijna de helft aan benodigde energie per kuub verplaatste mest. Wanneer dat aan de orde is, loont het dus zeker de moeite om te zorgen dat de loonwerker makkelijk over voldoende water kan beschikken. Dat is dus ook zeker een punt om van tevoren goed met de loonwerker te overleggen.Goed mixen is het halve werk. Een open deur, maar begin op tijd, zodat je klaar bent als de loonwerker arriveert. Foto: Peter RoekEen ander punt van water bijmengen is dat het bijdraagt aan emissiearm bemesten en netjes werken. Vroeg in het voorjaar op vochtige grond is het meestal niet zo’n punt, maar in de zomer kan extra water bijmengen bijdragen aan beter indringen in de zode en aan een netter resultaat.‘Bij een hoge aanspanning kun je het als chauffeur in principe wel voor elkaar krijgen om de trekker zichzelf ondersteboven te laten trekken.’Relatief kleine en lichte bemestersHet is zo’n 20 jaar geleden dat de eerste sleepslangbemesters aan het werk gingen. Aanvankelijk met relatief kleine en dus ook lichte bemesters achter een trekker van maximaal 150 pk en vooral bedoeld om op zompige grond, waar je met de tank niet op kunt, toch een aanvaardbaar resultaat te halen. Vooral in het voorjaar wil een akkerbouwer niet graag met zwaar materiaal het land op en dat maakt sleepslangen interessant.Wanneer de percelen en de hele logistiek er een beetje geschikt voor zijn, kun je met sleepslangen een enorme capaciteit halen. Tot 2 kilometer ver pompen is geen probleem, en wordt de afstand groter, dan is ook daar een mouw aan te passen door nog een extra pomp halverwege in te zetten.Sleepslangen kreeg belangrijk marktaandeelHet sleepslangen bleek geen eendagsvlieg en ook niet alleen een systeem voor bijzondere situaties, maar kreeg een belangrijk aandeel in de markt. Het lijkt heel eenvoudig, maar met een zware sleepslang achter de trekker lopen de zijdelingse krachten voor het om de bocht sleuren van de slang enorm op. Bij een hoge aanspanning kun je het als chauffeur in principe wel voor elkaar krijgen om de trekker zichzelf ondersteboven te laten trekken. Een schuifstuk of een zwenkarm helpen die krachten te verminderen.Lees ook: Neus onder controle bij sleepslangenWe willen capaciteit en daardoor neemt de werkbreedte toe. Inmiddels is 4 ton gewicht in de hefinrichting voor een loonwerkersmachine geen uitzondering meer en daar moet toch echt 200 pk voor. Brede banden en lage bandenspanning ten spijt heeft iedereen inmiddels ook gezien dat ook een sleepslangsysteem letterlijk zijn sporen in het gewas achter kan laten.Een NIR-sensor biedt inzicht in de samenstelling van de mest. Op de machine, of als handheld, zoals de MMA van SIM Holland. Foto: Peter RoekAanschafkosten sleepslangVooralsnog is sleepslangen vooral een loonwerkersaangelegenheid, maar inmiddels zijn er ook boeren die een systeem aanschaffen. Een professionele 14 kuubs tank met zuigarm, flowmeter en doseercomputer komt al snel op een investering van rond de € 140.000. Een professionele sleepslang zoals Schouten die levert, begint bij € 71.000 voor een 12 meter bemester. Sectie-afsluiting wordt steeds meer toegepast. Een 8 meter sleepslangbemester van Schouten die een 120 pk trekker de baas kan, is typisch een boerenmachine en kost rond de € 59.000. Een 9,40 meter bemester met vijf secties heeft een meerprijs van € 6.300, voor zeven secties kom je op € 7.300 extra, stelt Duport.