Duur voer stof tot nadenken

Dure voergrondstoffen stuwen mengvoerprijzen omhoog. Veehouders zetten zich schrap. Voor de korte termijn is het hopen op betere prijzen, voor de langere termijn loont nadenken over een andere voerstrategie.De afgelopen maanden zijn prijzen op de grondstoffenmarkten geëxplodeerd. De EU-noteringen van mais en tarwe kwamen jarenlang niet boven de € 200 uit en liggen plots op of rondom de € 250 per ton. Ook prijzen voor sojabonen en sojaschroot gingen door het dak. Deze ontwikkeling is voelbaar op de voermarkt. Zo noteren vleesvarkensvoer en A-brok bij Wageningen Economic Research in februari rond de € 26 per ton; een stijging van enkele euro’s ten opzichte van eind 2020. Aangezien de mengvoerindustrie mutaties in inkoop vertraagd doorberekent, is de verwachting dat deze voeders de komende maanden wel verder in prijs stijgen. Complete verrassingDe snel oplopende markt voor granen, mais en soja, en in het kielzog de andere energie- en eiwitgrondstoffen, kwam voor marktanalisten als een complete verrassing. “Dit hadden we nog nooit meegemaakt”, aldus Steen Jakobson, voeranalist bij adviesbureau MinAgro. De wereld was afgelopen jaar in de veronderstelling dat voorraden royaal waren. De kaarten bleken echter anders te liggen. Dat is vooral aan de rol van China te danken, legt Jakobsen uit. “China moet veel inkopen dus heeft belang bij hoge voorraden en daardoor lage prijzen. Er bleek daar echter veel minder voorraad dan in prognoses werd aangenomen.” Dit effect is versterkt door tegenvallers in de werkelijke productie. Met name de sojaproductie blijft achter door verlate inzaai in Brazilië. “Daardoor moest de wereld een maand langer Amerikaanse soja draaien, wat een grote impact had op voorraad en prijzen.”_{Lees verder onder foto}Varkenshouders worden geconfronteerd met oplopende voerkosten. De impact ervan op het rendement is bedrijfsafhankelijk, onder andere van de voer efficiëntie en inkoopposities. - Foto: Bert JansenIn perspectief plaatsenHistorisch is het huidige niveau van voerprijzen geen uitzondering. Rond 2008 was er een stevige stijging van de voerprijs en vooral rond 2013 gingen ze door het dak (zie grafiek). Er is wel een verschil; ook opbrengstprijzen voor melk en varkensvlees lagen in die perioden op een hoger niveau (zie tabel). Op dit moment zitten de varkens- en biggenprijzen echter fors in de lift en ook de zuivelnoteringen bewegen de goede kant op. Dat kan de komende maanden verzachtend werken.Deskundigen van Wageningen Economic Research kwalificeren de impact van de hogere mengvoerprijzen voor nu als ‘beperkt’. Voor de varkens geeft econoom Robert Hoste zijn visie; voor melkvee econoom Co Daatselaar. Hoste waarschuwt wel dat opbrengstprijzen op macroniveau prijsstijgingen volgen, maar wel met een vertraging. “In het verleden zagen we dat het 1,5 jaar kan duren voordat marges zijn gelijkgetrokken. Dat gaf wel liquiditeitsproblemen.”Ook op bedrijfsniveau zijn stijgende voerkosten in perspectief te plaatsen. Op een vleesvarkensbedrijf staat een stijging van de voerprijs met 10% gelijk aan een daling van de vleesprijs met grofweg 6 cent. Voor een melkveebedrijf staat 10% hogere mengvoerkosten gelijk aan een verlaging van de melkprijs met 1 cent per kilo. Zeker bij grote aantallen is dat veel geld, maar het zijn bekende fluctuaties waar een gezond bedrijf niet van omvalt.Een andere situatie ontstaat als voerprijzen lange tijd op hoog niveau blijven of zelfs verder doorstijgen. Daar is op dit moment nog weinig van te zeggen, alhoewel de signalen zijn dat de piek bij de grondstoffen wel is bereikt. Ook de ontwikkeling van andere kosten is een bepalende factor; in beide sectoren zijn echter geen grote veranderingen te verwachten. Er is weliswaar een structurele tendens naar hogere kosten maar veel bedrijven boeken ook jaarlijks voordelen op het gebied van efficiëntie en productiviteit, schetst Daatselaar.Minder kwetsbaar makenKortom, op sectorniveau is er tot op heden geen reden tot grote zorg. Voor individuele bedrijven kan dat een ander verhaal zijn. Varkens- en melkveebedrijven met een hoog voerverbruik door inefficiënte productie en volledige aankoop van voer op de dagmarkt hebben de meeste last. Dat geldt ook voor ondernemers met een hoge kostenstructuur. Dat zijn niet per se kleine of onrendabele bedrijven; Hoste waarschuwt voor het groeiend aandeel vaste kosten op (grote) varkensbedrijven als gevolg van meer personeel. Dat maakt bedrijven gevoeliger, zeker in een wereld met steeds meer prijsfluctuaties.Om vandaag maatregelen te nemen die de voerkosten doen dalen, is lastig. Terugschakelen naar goedkoper voer is een optie maar kan ten koste gaan van het resultaat. Ook bedrijven met bijproducten en losse grondstoffen hebben maar beperkte mogelijkheden omdat deze producten meebewegen met de granen- en sojanoteringen._{Lees verder onder foto}Melkveehouders zijn wat minder afhankelijk van de grillen van de voermarkt dan varkenshouders. Dat is nog meer het geval op bedrijven met veel en goed eigen ruwvoer, eventueel met eigen energie- en eiwitgewassen. Dat is niet voor iedereen weggelegd. - Foto: Ruud PloegNoodzaak voor kostenverlagingmelkvee- en varkenshouders kunnen wel op zoek naar mogelijkheden om het bedrijf voor de lange termijn minder kwetsbaar te maken voor voerprijsstijgingen (zie kader). Zo zijn melkveehouders met veel eigen en goed ruwvoer of aankoop uit de regio minder afhankelijk van de voermarkt. Ook eigen krachtvoer telen biedt mogelijkheden. “We zien verschillen van 5 tot 6 kilo krachtvoer per 100 kilo melk”, aldus Alidius Hidding van adviesbureau VIB Consulting. In beperkte mate kunnen varkenshouders zelf telen of in de regio kopen zoals de ondernemer uit de reportage doet.De noodzaak voor (voer)kostenverlaging neemt toe aangezien opbrengstprijzen in beide sectoren steeds meer fluctueren. Dat levert risico’s op voor de continuïteit en vraagt meer van het ondernemerschap, onder andere met bufferen en een strakke financiële planning. In het algemeen geldt dat een voldoende lage kritieke opbrengstprijs een belangrijke voorwaarde is voor rendement en bedrijfsontwikkeling._{Lees verder onder foto}Johan van den Heuvel (57) heeft in Ommel (N.-Br.) een bedrijf met vleesvarkens (Beter Leven) en een drogerij voor grondstoffen. - Foto: Bert JansenVoordeel voerkosten door eigen aankoopDuurdere voerkosten raken varkenshouder Johan van den Heuvel op dit moment nauwelijks. Zijn belangrijkste troef: het voeren van mais en tarwe uit de regio.
De gevolgen van zijn voerstrategie heeft Van den Heuvel goed in beeld; vergeleken met een tweede stal op volledig mengvoer liggen de voerkosten op de thuislocatie structureel 7 cent per kilo groei lager. Het is volgens de ondernemer niet voor iedereen weggelegd. “We kunnen op het bedrijf zelf grote hoeveelheden granen drogen met een drooginstallatie. Op deze manier bestaat ongeveer de helft van rantsoen uit eigen graan.”
De mais en tarwe koopt Van den Heuvel rondom de oogstperiode; dat is uit ervaring de meest gunstige periode. Voor de inkoop van soja en gerst worden prijzen voor langere periodes vastgezet. Dat doet hij voornamelijk op basis van eigen marktonderzoek. “Een beetje onderbuik- en fingerspitzengefühl.” Met zijn voeradviseur Carel van Acht van V8voeradvies wordt vervolgens een aanvullend voer op maat gemaakt.

Kwaliteit grondstoffen
Deze manier van werken levert hem structureel lagere voerkosten op, alhoewel hij aangeeft ook wel eens mis te grijpen. Pieken uit uitgaven halen geeft tevens meer stabiliteit. Hij benadrukt dat een hoge, stabiele kwaliteit eigenlijk nog belangrijker is. “Ik weet wat er binnenkomt en we kunnen de granen zelf schonen.” Bijzonder is dat hij met meerdere hamermolens kan wisselen in maalgrofheid. In het rantsoen is gemakkelijk bij te sturen als het een keer minder goed draait. Zodoende is er in de stallen stabiliteit en rust.
De voerkosten liggen volgens de ondernemer op het niveau van vergelijkbare brijvoerbedrijven. De technische resultaten zijn gemiddeld wel beter. Een groei van 940 gram, een voerconversie onder de 2,5 en minder dan 1,5% uitval dragen eraan bij dat Van den Heuvel zich in de hoogste regionen begeeft wat betreft rendement per vierkante meter.
De komende maanden richt de varkenshouder zich op de inkoop voor het nieuwe seizoen. Gezien de stijgende markt is de kans groot dat prijzen hoger liggen dan vorig jaar. Hij verwacht dat vooral de eiwitgrondstoffen aan de prijs blijven. “Dat is niet anders. Maar belangrijker is het om grondstoffen van hoge kwaliteit binnen te krijgen.” Dat is voor de ondernemer belangrijker dan wat hogere voerkosten.

Prijsniveaus dit jaar
Terug naar dit jaar. Het verloop van de grondstoffenmarkt is bepalend voor de uiteindelijke voerprijs. Jakobsen verwacht dat sojaschroot in prijs daalt maar wel langere tijd op een wat hoger niveau blijft. Dat komt vooral als gevolg van naweeën van de verstoorde wereldmarkt door de handelsoorlog tussen China en de VS. Ook voor tarwe bewegen noteringen wat naar beneden, wat versterkt kan worden bij aanvang van de nieuwe oogst. Mais is het buitenbeentje en kan tot september mogelijk in prijs stijgen. Jakobsen houdt echter een grote slag om de arm. “De werkelijke positie van China blijft onduidelijk. En het mondiale vertrouwen in de grondstoffenmarkt heeft een ongekend grote knauw gekregen.”

• 5.000 vleesvarkens op eigen voer
• 800 vleesvarkens tweede locatie
• 19 hectare akkerbouw
• 75% vervanging mengvoerMinder kwetsbaar voor hoge voerprijzenVeehouders en varkenshouders kunnen voor de lange termijn hun bedrijf minder kwetsbaar maken voor hoge voerprijzen. De mogelijkheden verschillen per situatie.
• Creëer gunstige inkoopposities. Dat betekent met name vastleggen van prijzen op het juiste moment voor een passende periode.
• Maak afspraken met lokale producenten over aankoop van grondstoffen en eventueel afzet van mest.
• Investeer in het flexibel kunnen benutten van droge grondstoffen en reststromen.
• Werk als melkveehouder aan de productie van veel en kwalitatief goed eigen ruwvoer. Dat begint bij een gezonde bodem en eindigt bij netjes uitkuilen van het voer.
• Benut de mogelijkheden voor de productie van eigen energie- en eiwitgewassen.
• Focus op een lage voerconversie (varkens) of hoge voerefficiëntie (koeien). Een structurele technische analyse geeft inzicht in de processen en waar verbeteringen mogelijk zijn.
• Blijf kritisch op prijzen van voerfabrikanten en leveranciers van grondstoffen, schakel eventueel onafhankelijk voeradvies in.