Druppelirrigatie rendabel voor hoogwaardige teelten

Druppelirrigatie is in gebieden met weinig beregeningswater een optie om gewassen van voldoende water te voorzien.Druppelirrigatie in pootaardappelen heeft in een droog en warm groeiseizoen absoluut meerwaarde, om het ook in minder extreme jaren rendabel te maken, moet het teeltsysteem daar wel op aangepast worden. Dat is een conclusie uit een meerjarig project. Delphy begeleidt het project waarin de mogelijkheden van druppelirrigatie onderzocht zijn.Druppelirrigatiespecialist Sigrid Arends van Delphy geeft uitleg bij een unit van waaruit de druppelirrigatie wordt aangestuurd. - Foto: Hans BanusVolgens projectbegeleider Sigrid Arends levert druppelirrigatie in een gangbaar teeltsysteem bij pootaardappelen in een gemiddeld groeiseizoen zo’n € 900 tot € 1.000 per hectare hogere pootgoedopbrengsten. Dat is echter amper voldoende om de meerkosten van het systeem goed te maken. Arends geeft daarvoor als verklaring dat het teeltsysteem gebaseerd is op gemiddelde groeiomstandigheden. Met druppelirrigatie leg je het gewas aan het infuus, waardoor het beter kan groeien. Om bij pootaardappelen die extra groeipotentie te kunnen benutten, zijn we nauwer gaan poten. Dat zorgt voor minder kilo’s in de onder- en bovenmaten en meer kilo’s in de dure pootgoedmaten. ➢ Teeltstrategie aanpassen➢ Minder water nodig➢ Efficiënter mineralen geven Irrigeren in eenheden van 20 hectareDe jaarlijkse kosten voor druppelirrigatie komen globaal uit op zo’n € 1.150 per hectare. Uitgaande van druppelslangen voor eenmalig gebruik die op een rijafstand van 75 centimeter worden gelegd, zijn de kosten zo’n € 900 per hectare.
Voor een eenheid van 20 hectare is een pompunit van zo’n € 32.500 nodig. Zo’n unit bestaat naast de pomp uit een aggregaat voor de stroomvoorziening, op afstand te bedienen regelapparatuur, waterfilters en de mogelijkheid om meststoffen aan het druppelwater toe te voegen. Dat past allemaal in een afsluitbare container die goed te verplaatsen is. André van Spengen, accountmanager bij Broere Beregening (het bedrijf dat de apparatuur levert), rekent met een afschrijvingsperiode van 10 jaar. Uitgaande van 20 hectare komt dat op een afschrijving van ruim € 160 per hectare per jaar.
Een andere kostenpost is de verdeelleiding van waaruit de druppelslangen gevoed worden. Uitgaande van een perceellengte van 500 meter is voor 20 hectare 400 meter verdeelleiding van € 3,90 per meter nodig. Daar komen de kosten voor kranen, koppelingen en aanvoerleiding bij. Bij elkaar vraagt dat volgens Van Spengen een investering van zo’n € 600 per hectare. Bij zorgvuldig gebruik kan de verdeelleiding ook 10 jaar mee, waarmee de hectarekosten op € 60 per jaar uitkomen. Bij kortere percelen zullen de kosten op een iets hoger niveau uitkomen.
Een bodemvochtsensor van RMA, zoals die in het project gebruikt is, kost volgens RMA-directeur Peter Raatjes € 1.095 en kan 10 jaar mee. De abonnementskosten voor het interpreteren en doorsturen van de data zijn € 250 per jaar. Op 20 hectare is dat bij elkaar € 18 per hectare per jaar. Om bij een ander gewas, ander ras of afwijkende grondslag de druppelirrigatie goed aan te kunnen sturen, adviseert Raatjes om een extra sensor te plaatsen.In 2017 proeven met Evora en Red ScarlettArends heeft op het eigen akkerbouwbedrijf in Warfstermolen (Fr.) op lichte zavelgrond al 2 seizoenen proeven gedaan in pootaardappelen. Daarvoor zijn de HZPC-rassen Evora en Red Scarlett gekozen. In teeltjaar 2017 leverde dat met het ras Evora in dezelfde groeiperiode ruim 5 ton meer aardappelen per hectare op, waarvan 3 ton in de pootgoedmaat 28 tot 55 millimeter. Aan pootgoed leverde dat een bedrag van € 955 per hectare extra op. De verdeling binnen de maatsortering laat zien dat in het dripgedeelte relatief veel knollen onder 35 millimeter en veel boven 60 millimeter groeiden.De resultaten bij het ras Red Scarlett gaven een vergelijkbaar beeld. Hier kwam de extra financiële opbrengst in de potermaten uit op bijna € 1.200 per hectare. Teeltjaar 2017 was vooral in het begin van het seizoen droog, later viel voldoende neerslag.Arbeidstechnisch is druppelirrigatie op droogtegevoelige grond een verademingIn 2018 is het onderzoek met dezelfde rassen herhaald. In het droge teeltseizoen was bij Evora het maximale verschil tussen praktijk en drip € 4.400 per hectare voor de pootgoedmaten. Bij Red Scarlett kwam het maximale verschil uit op € 3.200 per hectare.Proeven in 5 varianten uitgevoerd in 2018In 2018 zijn in de proef 5 varianten aangelegd: de gangbare praktijk zonder drip, nauwer poten (10% meer pootgoed) zonder drip, gangbare praktijk met drip, nauwer poten met drip en praktijk met drip en Transformer. Transformer is een uitvloeier die zorgt voor een meer egale verdeling van het water in de bodem, dit middel wordt aan het druppelwater toegevoegd.Opmerkelijk is dat bij Red Scarlett, ondanks de hete en droge zomer, alleen druppelirrigatie geen hogere opbrengst geeft. De combinatie drip en nauwer poten geeft zo’n 5 ton meer pootaardappelen en drip met Transformer in het water geeft zelfs een 10 ton grotere pootgoedopbrengst. De proef laat ook zien dat bij toevoeging van Transformer in Red Scarlet 30 tot 50 millimeter water minder nodig was om hetzelfde opbrengsteffect te bereiken. De vochtsensoren laten zien dat de aardappelen het water dan makkelijker op kunnen nemen.Arends trekt uit deze uitkomsten de conclusie dat er duidelijke rasverschillen zitten in de reactie op druppelirrigatie. Beworteling en droogtegevoeligheid zullen hierin een rol spelen.Break-even in fritesaardappelen op zandArbeidstechnisch is druppelirrigatie een verademing, zegt Delphy adviseur Bert Aasman. Aasman begeleidt in het zuidoostelijk zandgebied al een aantal jaren druppelirrigatieprojecten. In dit gebied, waar beregenen een standaard teelthandeling is, wordt druppelirrigatie altijd vergeleken met het beregenen met een haspel. In de afgelopen jaren is de ervaring bij fritesaardappelen dat de meerkosten voor drip ten opzichte van haspelen gecompenseerd worden door een grotere aardappelopbrengst. In 2018, het droge en hete groeiseizoen, was het verschil in opbrengst in de Fontanes van Rob Meeuwissen in Gastel (N.-Br.) zelfs 9 ton per hectare, 64 tegen 55 ton, ten gunste van het dripsysteem. In voorgaande jaren lag het verschil rond 1,5 ton.Leggen van druppelslangen voor de teelt van vroege aardappelen. De mechanisatie voor het leggen van de slangen is volop in ontwikkeling. Slangen op de ruggen worden gelijk met de rugopbouw gelegd. - Foto: Anton DingemanseAfgelopen seizoen liet ook zien dat druppelirrigatie veel werk scheelt als er beregend moet worden. Om de verdamping bij te houden, moesten telers met een haspel wekelijks naar het perceel, terwijl een druppelsysteem via een computer op afstand aangezet kan worden.
De beschikbaarheid van beregeningswater is in het Zuidoosten nog geen probleem. Druppelirrigatie is nu nog vooral aantrekkelijk voor percelen met geren of veel hoeken waar met een haspel minder efficiënt beregend kan worden. Ook in de buurt van bebouwing is druppelirrigatie een alternatief, omdat het geen overlast veroorzaakt.
Het hoge ijzergehalte in het grondwater maakt het vanwege verstoppingen lastig om de druppelslangen meerdere jaren te gebruiken, en een ontijzeringsinstallatie maakt het systeem duurder. In tegenstelling tot de pootgoedteelten liggen bij fritesaardappelen de druppelslangen niet op de ruggen maar er tussen. Daardoor is de helft van de slangen nodig. Door de uitvloeier Transformer aan het water toe te voegen, dringt het water ver genoeg de ruggen in. Aanvankelijk is net zoveel water gegeven als het gewas verdampt, zodat het egaal doorgroeit.
Aaltjes, met name chitwoodi, blijken te profiteren van die goede omstandigheden. Komend seizoen wil Aasman daarom wat meer spelen met de watergift om vaker stresssituaties te creëren en de planten dieper te laten wortelen. Daarnaast wordt gekeken naar stikstoftoediening met het water, zodat dit precies op dat moment gegeven kan worden wanneer de plant het nodig heeft.Leidingwater gebruikt, later moet regenwater worden opgevangenVergelijken met beregenen met een haspelinstallatie is in deze proef niet gedaan. Er is hier geen zoet water beschikbaar om mee te kunnen beregenen. Beregenen met oppervlakte water is in pootaardappelen niet toegestaan en het grondwater is te zout. Juist in gebieden waar weinig zoet water beschikbaar is, kan druppelirrigatie uitkomst bieden. In de maanden mei, juni en juli hebben de pootaardappelen 133 millimeter water gekregen. Dat is globaal de helft van de hoeveelheid die met een haspel gegeven zou zijn. Voor de proeven is leidingwater gebruikt, maar het idee is om in de toekomst in het najaar en de winter overtollig regenwater in een spaarwatersysteem in de bodem op te slaan om in droge perioden te gebruiken.Een ingesteld onttrekkingsverbod van grond- of oppervlaktewater geldt evengoed voor druppelirrigatieEen vergelijkbare proef is gedaan in Festien-pootgoed op een perceel zandgrond in Schoonloo (Dr.). In 2018 liep het opbrengstverschil op tot bijna 9 ton per hectare. Toevoeging van Transformer bespaarde 30 millimeter water, maar dat ging ten koste van zo’n 900 kilo opbrengst.Druppelirrigatie zorgt ook in uien voor meeropbrengstNaast de proeven in aardappelen zijn ook de mogelijkheden in uien, pioenrozen, zoete bataat en lelies onderzocht. Bij de laatste 2 gewassen wordt met druppelirrigatie het nachtvorstrisico beperkt. In uien zorgt druppelirrigatie voor een vroegere afrijping, met behoud van opbrengst. Afgelopen jaar legde Arends de druppelirrigatie na de aardappelen nog in een perceel rode zaaiuien. In de periode augustus september kregen deze nog 33 millimeter water. Dat leverde 11 ton netto-meeropbrengst op.Hoewel druppelirrigatie een efficiëntere manier is om gewassen van vocht te voorzien dan bovengrondse beregening, maken waterschappen geen onderscheid tussen beide systemen. Een ingesteld onttrekkingsverbod van grond- of oppervlaktewater geldt evengoed voor druppelirrigatie. Volgens waterschapsbestuurder Dirk Siert Schoonman staat het onderwerp ook niet op de agenda bij de Unie van Waterschappen.