Droogte tast vlas minder aan dan andere gewassen

De droogte van afgelopen zomer heeft bij veel gewassen voor geringere opbrengsten gezorgd. Zo ook voor vezelvlas met een hoger prijsniveau als gevolg.Afgelopen seizoen is vezelvlas relatief laat, in april, gezaaid. Ondanks de geringere stro-opbrengsten per hectare is het vezelpercentage dit seizoen juist hoger. Vlas is door de droogte in de zomermaanden minder aangetast dan wat bij andere gewassen het geval is geweest. De oogstperiode (juli-augustus) is goed geweest. Bijna een kwart van het Nederlandse vezelvlas bestaat dit seizoen uit lange vezels. Dat was vorig seizoen gemiddeld zo’n 20% van de totale opbrengst in Nederland, België en Frankrijk, wat de belangrijkste productielanden van vezelvlas in Europa zijn. Ook in België en Frankrijk liggen de vezelpercentages hoger, wat een indicatie is dat het weer van invloed is geweest.Grotere vraag dan aanbod houdt vlasprijzen hoogDe gemiddelde brutoverkoopprijs van vezelvlas, geleverd aan China, ligt dit seizoen zo’n 30% tot 50% hoger dan vorig jaar, afhankelijk van de kwaliteit van de vezel. Het hoge prijsniveau heeft verschillende redenen. Als eerste is de kwaliteit van de Nederlandse vezel beter. De droge oogstperiode heeft ervoor gezorgd dat het gewas goed droog kon worden geoogst. Daarnaast is de vraag groter dan het aanbod. En als laatste is het aanbod beperkt, hoewel er in Frankrijk afgelopen jaar extra is geïnvesteerd in de zwingelcapaciteit en de verwerking dus hoger ligt.Eugenie van de Bilt, directeur van Van de Bilt Zaden en Vlas in Sluiskil (Zld.), bij de stro-opslag. - Foto: Peter Roek“De reden dat het aanbod beperkt is, heeft mede te maken met het voorgaande seizoen 2017-’18, want oogst 2017 was lastig verwerkbaar en gaf minder vezel dan verwacht. Hierdoor zijn er geen vezelvoorraden meer bij verwerkende bedrijven in de EU”, zegt Eugenie van de Bilt directeur van Van de Bilt Zaden en Vlas in Sluiskil (Zld.). “De voorgaande seizoenen was de vraag ook al sterk, met bijna lege tot lege voorraadschuren als gevolg. En het ligt in de lijn der verwachting dat dit seizoen de voorraden lange en korte vezel ook op raken.”Het seizoen loopt van september tot mei. Voor oogst 2018 wordt de gemiddelde prijs tot op heden nog geïnventariseerd via opgaves onder zo’n 80 Europese verwerkers. Van de Bilt: “De gemiddelde brutoverkoopprijs voor dit seizoen kan uitkomen rond € 3 per kilo. Dat zijn mooie bedragen en biedt perspectief voor telers om in te stappen.”Areaalgroei in Europese vlasteeltDe opbrengsten per hectare vallen tegen, maar er is dit seizoen voldoende stro geoogst, omdat het areaal is uitgebreid van 117.000 hectare naar 123.000 hectare in Nederland, België en Frankrijk. De groei van het Europese areaal wordt voor vlas beperkt door de oogstcapaciteit, maar toch wordt ook voor komend seizoen een groei van zo’n 10% verwacht, voornamelijk in Frankrijk waar de bietenprijzen onder druk staan.Het Nederlandse areaal is in oogstjaar 2018 met (2.200 hectare) 2% van het totaal (Ned, B en F). Het areaal in België (15.000 hectare) en Frankrijk (106.000 hectare) is veel groter. Maar de vraag blijft toenemen, voornamelijk vanuit China. Van de Bilt Zaden en Vlas levert jaarlijks dan ook 85% van de vezels aan China en India. De vraag naar linnen groeit sterk in China, maar ook in Japan en India trekt deze aan. Kopers van linnen kijken meer naar duurzame producten en zijn daardoor vaak bewuste kopers, vult Van de Bilt aan. Het is de verwachting dat de vraag de komende jaren blijft toenemen.Volgens Van de Bilt is het belangrijk om de markt beheersbaar te houden en dat deze niet oververhit raakt. Want bij te hoge prijzen kunnen kopers overstappen naar katoen en zijde. Daarom is een goed gebalanceerd aanbod belangrijk.Gemiddelde stro-opbrengst (zonder zaad)Oogst 2018: 4.900 kilo5-jarig gemiddelde: 5.600 kiloGemiddelde lijnzaadopbrengstOogst 2018: 850 kilo5-jarig gemiddelde: 1.050 kiloGemiddeld langevezelpercentageOogst 2018 tot en met januari 2019: 24,995-jarig gemiddelde: 20,56Als sector wil men zo transparant mogelijk naar buiten treden. Daarom is er een nauwe samenwerking tussen Nederland, België en Frankrijk. Verwerkers, zwingelaars en spinners zijn namelijk volledig afhankelijk van het aanbod aan vlas, vanwege de uiterst gespecialiseerde machines. Een teler en een wever kunnen makkelijk veranderen van product. Het is daarom belangrijk dat telers een juiste prijs ontvangen. Van de Bilt: “De prijzen voor vezelvlas zijn de laatste jaren ruim kostendekkend, maar het is van belang dat er ook fysieke opbrengsten zijn om daarvan te profiteren. In 2018 is dit het geval: zowel de kilo’s vezel per hectare als de prijs zijn beide positief, door de hoge percentages zijn de verwerkingskosten lager. Deze combinatie zorgt voor een stijging van het gemiddelde saldo van bijna 80%.”Er wordt weleens gezegd dat vlas het geweten van de boer isDe saldo’s liggen, ondanks de huidige hoge graanprijzen, boven de graansaldo’s, geeft Van de Bilt aan. Een van de redenen dat de saldo’s in Nederland goed zijn, is dat het vlas hier wat langer op de akkers staat zodat ook zaaizaad uit het gewas kan worden gewonnen. Een groot gedeelte van het zaaizaad wordt vervolgens afgezet in Frankrijk. De kennis en kunde, maar ook de oogsttechniek in Nederland maken dat Nederlandse telers hiervoor kiezen. Het maakt van de vezelvlasteelt een dubbeldoelteelt: namelijk voor de productie van vezel en zaaizaad.De teelt van vezelvlas gebeurt voor een groot gedeelte in Europa. Dat komt doordat de teelt in Azië beperkt is vanwege het natuurlijke klimaat. Vlas is meer afhankelijk van omgevingsfactoren dan bijvoorbeeld tarwe. Vlas is een langedagplant, na 21 juni gaat de plant over van het vegetatieve stadium naar het generatieve, ongeacht de zaaidatum. Daarbij is het zaad fijn en dat heeft een goed zaaibed nodig. Er wordt weleens gezegd dat vlas het geweten van de boer is. De grond moet goed gestructureerd zijn met goede bodemcondities. Er groeien namelijk 1.800 planten per vierkante meter die ook allemaal een meter diep wortelen.Vlasoogst - Foto: Henk RiswickVan de Bilt: ”De beste telers anticiperen in hun bouwplan op de vlasteelt. Daarin zijn sommige Europese boeren heel goed. Er wordt gewerkt met weerbare grond, ondanks tekorten aan water, zoals afgelopen zomer, kunnen die gronden meer aan. Het vlas is ook weer een mooi voorgewas voor andere gewassen, zoals bijvoorbeeld uien. Het is een combinatie van klimaat, kennis en kunde waardoor de vlasteelt vooral een Europees vak blijft.”Biologische teelt komt nog niet van de grondBiologische teelt is er bijna niet. In Frankrijk wordt zo’n 250 hectare biologisch vezelvlas geteeld. Vraag is er wel, maar deze wordt nog niet ingevuld. De uitbreiding gaat heel langzaam en de groei van vezelvlas zit eigenlijk alleen in de bestaande gebieden. Terwijl het gezien de vraag een mooi product is om in de markt weg te zetten. Daarbij wordt geen irrigatie gebruikt, zoals bij katoen waar 400 liter per hectare nodig is. Ook het gebruik van bestrijdingsmiddelen en meststoffen is minimaal in de gangbare teelt.Als laatste stap naar biologische teelt wordt al jaren gepoogd deze verder te professionaliseren, maar dat is lastig doordat de planten weinig resistent zijn. Er is ondertussen een ras in ontwikkeling dat beter resistent is, waardoor minder hoeft te worden gespoten, dat biedt hoop voor de toekomst.