‘De tragedie van de meent’

Te veel bezwaarmakers tegen het fosfaatreductieplan is een bedreiging voor de derogatie.Het is behoorlijk onoverzichtelijk aan het worden rond het fosfaatreductieplan. Rechtzaken, jongveegetallen, beroepszaken, elke week is er wel weer iets nieuws. Ik neem aan dat de meeste boeren wel weten hoe het ongeveer zit, maar de burgers hebben het niet helemaal meegekregen. Veel burgers hebben wel begrepen dat er melkvee moet worden afgevoerd, en dat dat tot akelige problemen voor melkveehouders leidt. Maar het ‘waarom’ hebben ze niet in de smiezen. Dat ‘waarom’ is dat Nederland anders waarschijnlijk de derogatie, de uitzonderingspositie op de EU-nitraatrichtlijn, verliest. Gemeenschappelijke weidegrondInkrimpen nu, via het fosfaatreductieplan, kost dik 150.000 koeien de kop. Bij verlies van de derogatie gaat het echter om meer dan 500.000. Dat is bijna een derde van de hele melkveestapel. De gevolgen daarvan treffen niet alleen individuele veehouders, maar ook de zuivelindustrie en alle andere bedrijven in de keten. Dat is tot nu toe bij de burger niet goed in beeld.De ontstane situatie met te veel koeien komt overeen met een ‘tragedy of the commons’, de ‘tragedie van de meent’. Het gaat daar over gemeenschappelijke weidegrond, die overbegraasd en uitgeput wordt als alle individuele gerechtigden hun eigen kortetermijnvoordeel nastreven, en te veel dieren het veld insturen. Dan raakt de weide uitgeput.Lees ook: Zo zit het met fosfaatIn 2014 was probleem al duidelijkIn het geval van fosfaat is het een dubbele tragedie. De eerste tragedie was dat (te) veel boeren hun bedrijf sterk hebben uitgebreid, ook toen duidelijk werd dat we door het fosfaatplafond zouden schieten. Vanaf begin 2014 was duidelijk dat dat zou gebeuren en dat er dan maatregelen zouden volgen om weer onder het plafond te komen. Ik heb zelf in mijn eerste column van 2014 de risico’s beschreven, en in de maanden erna nog diverse keren meer. En ik was bepaald niet de enige, kijk internet of oude Boerderijen er maar op na. Ik ben het dus zeer met de Haagse rechter oneens dat men het niet had kunnen zien aankomen. Er zullen vast wel uitzonderingen zijn, maar de meeste melkveehouders die laat hebben uitgebreid, hebben bewust een risico gelopen. Een soort van overbegrazing dus. Spelen met vuurDe tweede tragedie is dat heel wat melkveehouders nu via de rechter onder de reductie proberen uit te komen, met als risico dat de hele derogatie verdwijnt. Weer een vorm van overbegrazing dus. Volgens wetenschappers zijn er twee uitwegen uit zo’n tragedie, strikte verdeling van de schaarste, of de meent vervangen door privaat eigendom. Het strikt verdelen van de schaarste dreigt schipbreuk te leiden bij een Haagse rechter, ‘privatisering’ legt de last bij degenen die meer fosfaat produceren dan de EU-nitraatrichtlijn toelaat. De meeste bezwaarmakers spelen met vuur, en een uitgeputte gemeenschappelijke weide is erg brandbaar.