De onbewezen relatie tussen fosfaat en rivierkreeft

Uitheemse rivierkreeften zijn een plaag in sloten. Onderzoek levert geen bewijs voor een verband met fosfaat. Toch zien waterschappen een extra reden om de fosfaatbelasting uit mest verder terug te dringen. Hoe kan dat?Amerikaanse rivierkreeften hebben zich afgelopen jaren ontwikkeld tot een ware plaag in sloten en plassen. Ze vreten alle waterplanten op, vertroebelen het water en hebben hierdoor een negatieve invloed op de kwaliteit van het oppervlaktewater. Mogelijk ondermijnen ze ook de stabiliteit van oevers en kaden. Na de succesvolle bestrijding van de muskusrat is dat een tegenvaller van formaat. De waterschappen zoeken naar manieren om de dieren in te dammen en zetten hun eigen onderzoeksinstituut Stowa aan het werk.De website van de Unie van Waterschappen maakt melding van de resultaten. Er is in het korte bericht relatief veel aandacht voor een mogelijke relatie tussen fosfaatbelasting van het water en de aantallen rivierkreeften. ‘Het lijkt erop dat het aantal kreeften stijgt naarmate de fosfaatbelasting hoger is’, vermeldt het bericht. Het verband is niet duidelijk, maar toch zien waterschappen een argument om de fosfaatbelasting uit mest terug te dringen. Als bijkomende reden geldt dat die fosfaatbelasting toch al omlaag moet vanwege andere waterkwaliteitsdoelen. Verband mest en aantal rivierkreeften niet aangetoondWie het onderzoek er zelf op naslaat, leest dat er te weinig gegevens zijn om conclusies te kunnen trekken. Er lijkt op zeker moment een zwak verband te zijn tussen P-gehalte en aantallen kreeften. Maar er zijn ook tegenstrijdigheden. Conclusie in het rapport is dat er te weinig gegevens zijn voor goede conclusies. Het verband tussen mest en rivierkreeft is niet aangetoond. In de samenvatting van het rapport zelf komt die conclusie uiteraard terug. Maar hier komt er een andere factor bij, het zogeheten ‘handelingsperspectief’, ofwel: zijn er knoppen waar we aan kunnen draaien? En dan komt toch de vermindering van de P-belasting in beeld. Die zou leiden tot een ‘robuustere ecologische levensgemeenschap, die mogelijk meer weerstand biedt tegen explosieve toename...’. In gewonemensentaal: we weten niet of het helpt, maar het is in ieder geval iets wat we kunnen doen. Het persbericht van Stowa condenseert het verhaal nog wat verder. Dat er geen conclusies mogelijk zijn, staat daar niet meer. Wel komt dat ‘zwakke verband’ weer naar voren. Hier heet het ‘een aanwijzing’. ‘Dit verband is zoals gezegd zwak, maar biedt wel perspectief, omdat voor veel watersystemen het verlagen van deze belasting toch al belangrijk is om waterkwaliteitsdoelen te halen.’Redeneerfouten in verslagenHet onderzoeksverslag, de samenvatting daarvan in het rapport zelf, het begeleidende persbericht en tot slot het nieuwsbericht op de site van de Unie van Waterschappen vertonen allemaal kleine verschillen. Bij elke stap gaan er context en nuance verloren. Die ene frase over ‘mogelijk verband’ blijft steeds staan, en krijgt daardoor relatief steeds meer aandacht. Lees je het verslag zelf, dan is de conclusie: verband niet aangetoond. De rivierkreeft gaat zijn eigen gang. Maar bij elke stap verder in de publicaties kom je dichter bij de omgekeerde conclusie: de rivierkreeftenplaag vormt een extra reden om de fosfaatbelasting van het oppervlaktewater te verminderen. Juist omdat dat toch al nodig was. Twee ongeldige redeneringen in één verhaal: een overhaaste conclusie en een cirkelredenering.