‘De kiezer heeft altijd gelijk’

Wie dacht dat de verkiezingen over het klimaat zouden gaan, is bedrogen uitgekomen.Als je het stemveld overziet, is er een enorme verschuiving naar partijen die niets met het klimaat hebben. Meer dan ooit koos men voor behartiging van het eigen belang. Alsof heel Nederland een winkel had die open moest. Een oude gedachte komt op: het is bij de mens niet zo mooi ingericht dat de meerderheid het beste wil, massale bijval betekent juist dat het niet deugt (Seneca). Denken de kiezers werkelijk alleen aan hun eigen (kortetermijn)belangen en niet aan het klimaat?Met haar verstand bedankte ze voor de verworvenheden, maar ze stemde nu de andere kantDat is nog maar de vraag. Sportjournalist Mart Smeets raadpleegde bij een vorige verkiezing de stemwijzer en kwam uit bij de CU. Daar was zijn stem ook heen gegaan, want, zo sprak hij, “anders moet je de stemwijzer ook niet gebruiken”. Toen hij dat deze keer deed en uitkwam bij de PvdD, vond-ie het maar domme vragen – en stemde iets anders. Zo inconsequent zitten mensen dus in elkaar. Als de onderbuik of iets anders daar beneden zegt dat het niet goed is, moet de ratio wijken. Een leider van de Britse Arbeiderspartij vertelde ooit hoe hij door een vrouw uitvoerig werd bedankt voor zijn linkse beleid. Graag gedaan, zei de man, dus u stemt weer op ons? “Oh no”, zei de vrouw, “we hebben nu wat we willen, dat moeten we nu vasthouden.” Met haar verstand bedankte ze voor de verworvenheden, maar ze stemde de andere kant.Niet alleen de consument is inconsequent, ook de boer past zelf in dit patroonHet doet me denken aan de burger/consument-paradox. De burger gaat vol goede voornemens de winkel in. Deze keer zal hij eens verstandig winkelen en de verantwoorde ondernemer belonen voor zijn inspanningen. Maar hij komt er toch weer met goedkope, onverantwoorde spullen uit. Voor veel boeren het bewijs van de onbetrouwbaarheid van de consument, om gek van te worden. Maar niet alleen de consument is inconsequent. Nu ik er zo over nadenk, past de boer zelf ook in dit patroon. Volgens enquêtes wilde 80% van de boeren wel verduurzamen. Vrijwel zeker heeft nu ook 80% van hen op partijen gestemd die het meeste, zo niet alles, bij het oude willen houden. Met de verkiezingsuitslagen hebben ze zich mooi in de kaart laten kijken.Wat nu in de kiezersgunst staat, ligt niet in beton gegotenLees dit niet als een zure reactie op de verkiezingsuitslag! De kiezer heeft altijd gelijk, zo heet het. Ik wil niet de fout maken van CDA’ers na het EU-referendum. De kiezer had het niet begrepen, was toen de reactie. Maar de kiezers mogen ook wel eens bedenken dat ze heel vaak niet stemmen op wat ze zelf als algemeen nuttig ervaren. Zie mijn voorbeelden. Andersom geldt ook: wat nu in de kiezersgunst staat, ligt niet in beton gegoten. Het is zeer waarschijnlijk dat de (Europese) samenleving als geheel onverstoorbaar verder verduurzaamt, en dat de politiek wel moet volgen, en daarmee ook de boeren.