‘Coalitie door het midden meest aannemelijk’

Wordt het linksom, rechtsom of middendoor? De kiezer heeft gekozen en nu is het aan Marc Rutte om een coalitie te vormen. Een combinatie van VVD, CDA, D66, ChristenUnie lijkt de meest logische optie.De kiezer heeft de verhoudingen in de Tweede Kamer eens flink opgeschud. Anders dan in 2012 lijken weinig kiezers strategisch te hebben gestemd op een van de twee grootste partijen. Het resultaat: een lappendeken met veel middelgrote stukken.Grote winst groene partijenDe VVD werd onder leiding van Mark Rutte ondanks verlies van 8 zetels de grootste partij, met 33 zetels, gevolgd door PVV met 20 zetels. CDA en D66 groeiden beide fors: ze staan op 19 zetels en door bijna een verviervoudiging heeft Jesse Klaver GroenLinks naar 14 zetels geleid. SP verloor een zetel en komt op 14 zetels, net voor de gedecimeerde PvdA. Die partij heeft met 9 zetels minder Kamerleden dan bewindspersonen in het demissionaire kabinet. ChristenUnie blijft op 5, Partij voor de Dieren verdubbelde ruim, van 2 naar 5 zetels. SGP bleef stabiel op 3 zetels. Marianne Thieme (PvdD) sprak bij het bekend worden van de uitslagen van grote winst bij de groene partijen. Ze doelt hiermee naast de winst van haar eigen partij op de forse groei van GroenLinks en D66. Wanneer echter wordt gekeken naar de totale linkse partijen, is er sprake van een daling van het aantal zetels op links. SP, PvdA, GroenLinks, PvdD en D66 hadden samen 71 zetels, en dat zijn er met de nieuwe Kamersamenstelling nog 61. Uitdaging voor RutteAan Rutte nu de uitdaging om tot een coalitie te komen. “Het zal een lastige formatie worden, die wel even zal duren”, verwacht hij. Met de huidige uitslag zijn minimaal vier partijen nodig om tot een meerderheid van 76 zetels te komen. Op basis van de omvang en de standpunten van de partijen, lijkt de optie van middendoor, met een coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie het meest voor de hand te liggen. Voor het landbouwbeleid zal dit ook de optie zijn waarbij de minst grote veranderingen te verwachten zijn. VVD, CDA en ChristenUnie stellen het belang van de boer en zijn bedrijf boven de wens van linkse partijen om de landbouw te hervormen om deze milieu- en natuurvriendelijker te maken.D66 heeft zich in de campagne opgesteld als tussenpartij. De partij wil wel naar een kringlooplandbouw, maar is mogelijk wel bereid het tempo waarin dit moet gebeuren iets te verlagen om VVD, CDA en ChristenUnie tegemoet te komen. Een coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie heeft ook in de Eerste Kamer met 38 zetels een nipte meerderheid. Geen rigide begrenzing van omvang veehouderijOp landbouwgebied hebben deze partijen veel overeenkomsten. De partijen willen geen rigide begrenzing van de omvang van de veehouderij en – behalve D66- willen de partijen geen nationale koppen op Europese regelgeving voor de landbouw. Ook op het gebied van begrenzing van de mestproductie stelt D66 zich net wat anders op. VVD, CDA en ChristenUnie vinden begrenzing niet nodig mits de mest zorgvuldig verwerkt en geëxporteerd wordt, D66 vindt begrenzing wel nodig. Hoewel te verwachten is dat de partijen er op landbouwgebied wel zullen uitkomen, is het maar de vraag of dit op andere – politiek meer belangrijke – dossiers ook gaat lukken. D66 en ChristenUnie staan ver uiteen als het gaat om ethische vraagstukken als ‘het leven’ en ook over opvang van vluchtelingen denken de partijen anders. De bereidheid om mee te praten over een coalitie is zowel bij CDA als D66 groot. ChristenUnie stelt zich nog bescheiden op. Zij zijn met 5 zetels niet als eerste aan zet, vindt lijsttrekker Gertjan Segers. GroenLinks wil regerenHeel anders is de opstelling van Jesse Klaver van GroenLinks. Als ‘grootste winnaar’ vindt hij dat GroenLinks een grote verantwoordelijkheid heeft om regeringsverantwoordelijkheid op zich te nemen. Ondanks de speculaties over de coalitie over rechts, ziet hij nog steeds kansen om over links tot een meerderheid te komen. Maar de verwachting is dat eerst gekeken zal worden of met VVD, CDA, D66 en GroenLinks een akkoord te smeden is, al zal dat niet meevallen. Volgens SP-leider Roemer is de kans op een links kabinet weg, nu de VVD de grootste partij is geworden. In theorie zou het wel kunnen om met links tot een meerderheid te komen. D66, GroenLinks, SP, ChristenUnie, PvdD hebben met CDA samen een meerderheid. Maar aannemelijk is het niet. Het ziet er niet naar uit dat CDA met PvdD gaat regeren. Thieme is bereid mee te regeren, maar wil hierbij haar idealen niet loslaten. Daar zal ze met CDA niet uitkomen. Een groen-rechtskabinet, met VVD, D66, GroenLinks en SP, zou ook een meerderheid hebben, maar ook hier lijken de verschillen tussen de partijen te groot. VVD en SP staan op veel punten lijnrecht tegenover elkaar, waardoor een coalitie met beide partijen niet te verwachten is. Roemer heeft ook al aangegeven niet met de VVD te willen regeren.‘Een PvdA‘tje lopen’Met name de SP zal hierbij geleerd hebben van de situatie waarin de PvdA is terechtgekomen, als gevolg van het regeren met tegenpool VVD. De partij is fors afgestraft, omdat de kiezer zich niet meer in de partij herkent. Datzelfde gebeurde CDA in 2012. En hoewel Klaver nu heeft aangegeven heel graag mee te willen regeren, zal zijn partij ook rekening moeten houden met de risico’s om ook een ‘PvdA’-tje te lopen’, als hij gaat regeren met de VVD, waarbij compromissen gesloten zullen moeten worden over verkiezingsbeloften.Een coalitie met VVD, D66, GroenLinks, ChristenUnie en PvdA zou ook tot een meerderheid komen. Maar het is niet aannemelijk dat PvdA met deze verkiezingsuitslag zitting neemt in het kabinet.Rechtse coalitie lijkt geen optieEen coalitie over de rechtervleugel van het parlement lijkt niet mogelijk. Hoewel de PVV met 5 zetels winst de tweede partij werd, ziet het er niet naar uit dat Wilders gaat meeregeren. Terwijl Wilders zelf formeel de deur nog op een kier heeft, zegt Kamerlid Dion Graus dat regeringsdeelname is uitgesloten. Andersom werd de PVV al door veel andere partijen uitgesloten voor een eventueel kabinet. Ook als de opstelling rond de PVV gematigder zou zijn, zou een coalitie met VVD, PVV, CDA en SGP nog niet aan een meerderheid komen.Hoewel klimaat tijdens de verkiezingscampagnes nauwelijks een thema was, lijkt het bij de onderhandelingen voor een coalitie wel een van de belangrijkere thema’s te worden. Vanuit maatschappelijke organisaties en belangenorganisaties wordt de politiek opgeroepen om hier nadrukkelijk aandacht voor te hebben. Mogelijk vrezen de organisaties dat er met een coalitie over rechts te weinig aandacht komt voor klimaat, milieu en natuur. De komende weken of maanden zal er in het Haagse hard gewerkt worden om tot een nieuwe coalitie te komen. Tot die tijd is het koffiedik kijken hoe het nieuwe landbouwbeleid eruit zal gaan zien. Landbouw én natuur ziet kansenDe verkiezingsuitslag biedt kansen voor de Nederlandse land- en tuinbouw. Dat zegt LTO-voorzitter Marc Calon. “Wij gaan ervan uit dat de belangen van boeren en tuinders niet uit het oog worden verloren.” LTO Nederland rekent op een voortvarende en zorgvuldige kabinetsformatie, waarbij oog is voor internationale stabiliteit en een goed werkende interne markt. “Dat is van levensbelang voor boeren en tuinders”, vindt Calon. “Daarnaast moet er werk worden gemaakt van een goed klimaat- en energiebeleid. Hieraan kunnen boeren en tuinders een grote bijdrage leveren.“
NVV en LTO Varkenshouderij roepen de onderhandelaars voor een nieuwe coalitie op om meer oor en oog te hebben voor de landbouw. ‘”In Den Haag heeft de laatste jaren een politieke wind gewaaid, die voor vele boeren en tuinders desastreus is geweest”, vinden Eric Douma (LTO) en Ingrid Jansen (NVV). De bestuurders benadrukken het economisch belang van de sector. “Wij willen onze bijdrage aan de economie én aan het bord van de burger de komende vier jaar graag blijven leveren. Dan is er echter wel ruimte nodig voor de land- en tuinbouw om te kunnen blijven ondernemen.”Milieudefensie reageert positief op de verkiezingsuitslag. “Ten minste drie van de partijen met echte klimaatambities (D66, ChristenUnie en GroenLinks) maken kans deel uit te gaan maken van een nieuw kabinet. Dat betekent perspectief op een ambitieuzer klimaatbeleid; verduurzamen van de landbouw, en vergroenen van de economie. Met de forse groei van D66, GroenLinks, ChristenUnie en PvdD ontstaat er in Nederland een beweging die serieus werk maakt van een groene toekomst.”Ondernemersorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland hopen dat een nieuw kabinet inzet op meer ruimte voor ondernemerschap voor een sterke, duurzame, inclusieve economie, waarbij vooral aandacht is voor extra investeringen in bijvoorbeeld klimaat- en energietransitie en voor een beter functionerende arbeidsmarkt met minder risico’s voor ondernemers.Mede geschreven door Mariska Vermaas