Canadezen bouwen monsterzaaier

Clean Seed, een Canadese organisatie die zaainauwkeurigheid hoog in het vaandel voert, onthulde recent zijn eerste zaaimachine, de Smart Seeder CX-6. Een nog nooit geziene precisie bij een hoge-capaciteitsmachine voor granen, zo luidt de belofte. En inderdaad, de wenkbrauwen gaan omhoog als je de statistieken bekijkt.Hij telt 360 motortjes, kan 6 verschillende producten tegelijk zaaien op 3 verschillende zaaidieptes, weegt 35 ton, en kost compleet uitgerust iets in de buurt van € 470.000. Tegenover deze dikke cheque staat de meest geavanceerde zaaitechniek die je je voor kunt stellen, inclusief compensatie bij het zaaien in bochten, tegengaan van overlap, individuele zaaipijp-uitschakeling en een variabele zaaisnelheid bij elke uitloop.De Smart Seeder CX-6 van Clean Seed is in 5 jaar tijd ontworpen en gemaakt met input (ideeën én geld) van Canadese boeren. Een aanhanger verdubbelt de capaciteit. - Foto's: Clean SeedDe basis wordt gevormd door de 6 meet- en regeleenheden die boven op elke zaai-unit zitten. Ze regelen dat elke zaaipijp een andere mix van zaden en kunstmest kan afgeven op een bepaald moment. De in te stellen landbouwkundige variabelen zijn vrijwel onbegrensd. Dat biedt boeren en landbouwkundigen de vrijheid om zo creatief te zijn als ze willen; ze kunnen experimenteren met zaaidichtheden en taakkaarten tot in de kleinste details. Liefst 17 verschillende patenten geven een indicatie van de berg noviteiten die in de CX-6 zijn verwerkt. En dan te bedenken dat de route van tekentafel naar het echte werk slechts 5 jaar in beslag nam.Hoe is het ontstaan?De bouw van de Smart Seeder startte in 2012. Het ontwerp is sterk beïnvloed door de ideeën van een groep Canadese boeren die graag de capaciteit van zaaimachines willen verhogen, maar steeds aanliepen tegen onregelmatige afleg en de beperkte correctiemogelijkheden bij standaard pneumatische zaaimachines. Die schieten met een stoot lucht het zaaizaad weliswaar veel sneller de grond in dan machines met de oude, vertrouwde zaaischijven, maar de luchtstroom laat het zaad vaak ‘samenklonteren’, waarna het in een keer loskomt en/of rondbuitelt in de zaaitrechter. Ongeschikt dus voor de preciezen onder de boeren, of om specifieke mixen van meststoffen mee te zaaien. Dus besloot Clean Seed met een team van boeren en ontwerpers een eigen zaaimachine te ontwerpen.
De zaaieenheid snijd door gewasresten, legt tot 6 soorten kunstmest en/of zaaizaad neer, en drukt het sleufje losse grond weer dicht. Dat kan met een capaciteit tot 1.980 kilo/ha.Een drievoudige zaaitand biedt de mogelijkheid om op verschillende diepten te zaaien. Kunstmest komt op 60 mm te liggen - ruim onder het zaad.10 vooruitstrevende boeren legden 1 miljoen bij elkaar voor de eerste stap, de ontwikkeling van de stuureenheid voor 6 soorten zaaizaad/kunstmest met een drievoudige opening. Een tweede financieringsronde leverde genoeg op om een prototype te bouwen, dat het licht zag in 2014. De eerste productie-exemplaren debuteerden in 2017, en zijn de afgelopen lente volop ingezet door heel Canada.Oplossing afwijking zaaidichtheid‘Boeren hebben het gevoel dat ze nauwkeurig werken als hun berekende hoeveelheid zaaigoed aan het eind van het perceel netjes is opgebruikt’, stelt Noel Lempriere van Clean Seed. Kijk je echter naar stukjes van een stoeptegel groot, dan zijn er genoeg te vinden waar de zaaidichtheid stevig afwijkt van de norm. De oplossing ligt, aldus de ontwerpers, in een elektronische bewaking die de schokkerige verdelingsproblemen compenseert die typerend zijn voor pneumatische zaaimachines die werken op basis van de hoeveel zaaigoed die de hoofdtank verlaat. Meestal zit er immers een lange weg met een warboel aan slangen tussen de afgiftesensor en de kouterpunt. Op die route kan het nodige mis gaan.SpecificatiesWerkbreedte: 18,2 meterLeeggewicht: 35 tonRijafstand: 30,5 cmAantal rijen: 60Maximale zaaicapaciteit: 330 kg/ha per aanstuureenheid (1,980 kg/ha totaal)Maximale kouterdruk: 138 barZaaidiepte: 1,25 tot 10,0 cmZaadtank: 17.600 literBenodigde trekker: minimaal 450 pkPrijs: € 470.000Samenstelling pleksgewijs aanpassenHet leidingwerk van de Smart Seeder loopt op de gebruikelijke manier van de zaad- en kunstmesttanks naar de secties. Zaad en kunstmest maken daar een tussenstop in een batterij van 6 buffertankjes (ter grootte van een koffiemok) per sectie. Deze buffertjes blijven steeds vol en laten de inhoud doorstromen onafhankelijk van wat hun ‘buren’ doen. Dus in plaats van één algemene kunstmestmix kan de boer bij de CX-6 de samenstelling pleksgewijs aanpassen – de (maximaal) 6 componenten van de mix mengen immers pas in de valpijp op weg naar het kouter.Een tablet in de cabine stuurt draadloos alle stuuringseenheden achter op de CX-6 aan. De machine heeft een eigen 24-volts wisselstroomcircuit dat slechts 1.900 watt vraagt.Aansturing doseereenhedenElk van de 360 elektrische doseereenheden (6 secties met elk een combinatie van 6 buffervaatjes en 10 zaaipijpen) wordt draadloos aangestuurd door een tablet in de trekkercabine. De energie komt van 24-volts wisselstroomcircuit op de zaaimachine, gekoppeld aan 2 accu’s en een dynamo. Dit vraagt bij elkaar slechts 1.900 watt, minder dan een haardroger.Zie voor meer details van de techniek van deze monsterzaaier de pagina’s 70 t/m 73 van de digitale editie van TREKKER 355.Onderweg bijvullenStop-en-go bevoorradingen elk half uur waren lange tijd het knelpunt bij hogesnelheidszaaien. Daarom bouwde Clean Seed een aanhanger met eenzelfde tankindeling als de zaaimachine. De gedachte is om die voor het zaaien begint neer te zetten op de plek waar de voorraadtanks naar verwachting leeg raken. Aankoppelen gaat door de machine achterwaarts tot op 5 meter naar de kar te rijden, en die dan met een lierkabel binnen te halen. Na de koppeling kan de machine meteen doorzaaien; de hoofdtanks worden al rijdend in 23 minuten bijgevuld vanuit de aanhanger. Een collega kan hem daarna weer oppikken op de kopakker.De monsterzaaier is met 35 ton en 8 meter transportbreedte echt iets voor de onmetelijke velden in Noord-Amerika, Australië en in de Kaukasus. Europa krijgt wellicht een slankere 2e generatie.Gewicht en breedte nog een uitdagingAlles bij elkaar geteld komt de CX-6 op een gewicht van 35 ton. Een set rupsen van 90 centimeter spreidt dat gewicht zo goed mogelijk; de rijsnelheid is maximaal 24 km/u. De andere logistieke uitdaging is de breedte – zelfs ingeklapt voor transport nog 8 meter. Een probleem bij transport over Europese wegen. Maar er wordt aan gewerkt om zowel gewicht als breedte kwijt te raken. Een vervolgontwerp biedt wellicht meer kansen. Het zal geen verrassing zijn dat Clean Seed zijn inspanningen richt op Noord-Amerika, Australië, Oekraïne en Kazachstan. De eerste demonstratiemachines draaiden afgelopen jaar in West-Canada. De grootste dealer van dat land, Rocky Mountain Equipment, verwerkt in 2018 de eerste bestellingen. West-Europa zal wat langer moeten wachten.Zo is het begonnenEen deel van de Clean Seed-technologie gaat terug tot de jaren 80. Zakenman en uitvinder Noel Douglas Lempriere ging aan het werk bij een beweging die in de VS bodemsparende teeltmethoden nastreefde. Hij ontwikkelde in de jaren 90 een zaaitand die kunstmest diep en zaad ondiep weglegde in losse grond die een goede beworteling en waterhuishouding waarborgde. Na de eeuwwisseling legde hij zich toe op elektronische aansturing van de zaadafgifte en combineerde die met de zaaitanden op een 4 meterse directzaaimachine voor ontwikkelingslanden. Dat stopte door ziekte. In 2011 namen zijn 2 zoons het stokje over met de oprichting van Clean Seed. Doel: een supernauwkeurige zaaimachine voor uitgestrekte akkerbouwgebieden.Mede-auteur: Oliver Mark