‘Brengt de droogte van 2018 een keerpunt?’

De aardappelsector verkeert in een crisis. Telers in Noordwest-Europa moeten de regie naar zich toe trekken door de aardappelafzet aan telerszijde te houden en contractvoorwaarden zelf op te stellen, zegt VTA-voorzitter Bert Timmermans.De afzet van verwerkte aardappelproducten is booming. Boeren hebben dit gesignaleerd en hier stevig op geanticipeerd met de verwachting op een goed belegde boterham in het verschiet. Tot nu toe is hier weinig van terechtgekomen. Sterker nog, de sector verkeert in een crisis. Het klinkt paradoxaal, maar bij veel telers staat het water aan de lippen.Structureel te groot areaalDe grootste oorzaak is een structureel te groot areaal met steeds productievere rassen en verdere toename van de contractteelt. Overaanbod ligt continu op de loer. Daarbij ligt de regie van de markt steeds sterker aan de afnemerskant. Ook in geval van dreigende tekorten weten afnemers vaak een invulling te geven aan hun behoefte, vaak ten koste van de kwaliteit.Sterke uitwassen van het weerDe laatste jaren zien we sterkere uitwassen van het weer. Seizoenen van topopbrengsten worden afgewisseld door perioden met ernstige droogte of wateroverlast met heel veel schade. De zekerheid van het vaste contract blijkt dan ineens niet zo zeker meer. De contractvoorwaarden van het vasteprijscontract blijken in al deze situaties tekort te schieten ten nadele van de teler.Verwaarlozing aandacht bodemvruchtbaarheidDe laatste jaren zien we de ‘gewone’ aardappelteler steeds meer verdwijnen ten gunste van de grote telers die soms heel veel land huren. Gevolg hiervan is een enorme toename van de risico’s en verwaarlozing van aandacht voor de bodemvruchtbaarheid op lange termijn. Terwijl aandacht voor een goede bodemvruchtbaarheid steeds belangrijker wordt om op lange termijn succesvol te telen. Maatschappelijke eisen op het vlak van milieu en volksgezondheid worden alleen maar verder aangescherpt. Hier is wel geld voor nodig.Het aardappelareaal breidt steeds verder uit en overaanbod ligt telkens op de loer. Om grip te houden op de ontwikkelingen, is het van belang dat telers zich meer gaan bezighouden met de aardappelafzet, vindt Bert Timmermans. - Foto: Henk RiswickMechanisatie en teelttechniekHet verbaast me hoeveel aandacht telers hebben voor onder andere mechanisatie en teelttechniek. Heel veel commerciële partijen maken hier succesvol hun verdienmodel van. Allerlei dure producten worden gebruikt en precisietechnieken ontwikkeld. De toegevoegde waarde hiervan is vaak twijfelachtig, zeker als de natuur hier weer eens dwars doorheen fietst. Weinig aandacht aan afzetNog meer verbaast het me, dat telers te weinig aandacht besteden aan hun afzet en met name de opbrengstprijs. Het meeste geld ligt voor het oprapen aan de afzetzijde, blijkt uit analyses van diverse agrarische accountants. Waarom wordt hier dan niet veel meer tijd en energie in gestoken door de telers? Hiermee zou men veel grotere slagen kunnen maken ten aanzien van het financiële resultaat. Nee, telers bedrijven teelttechniek tot achter de komma maar geven hun product gemakkelijk mee en dan blijken ze gemiddeld toch structureel marge tekort te komen. ‘Landbouworganisaties kunnen ook het verschil niet maken als telers niet echt eensgezind een oplossing willen en hetzelfde kikkergedrag blijven vertonen’De schuld hiervan ligt niet bij de toeleveranciers of afnemers. Nee, de sector laat het zelf gebeuren. Soms is er een verwijt aan de VTA en andere landbouworganisaties met de woorden: ‘jullie moeten hier meer voor doen’. Deze organisaties kunnen ook het verschil niet maken als telers niet echt eensgezind een oplossing willen en hetzelfde kikkergedrag blijven vertonen. Een goed voorbeeld maakten we enkele weken geleden nog mee, toen afnemers ‘stiekem’ de markt afstroopten zonder dat we het als telers in eerste instantie in de gaten hadden. Hadden we de informatie eerder met elkaar gedeeld, dan hadden veel meer bewaartelers kunnen profiteren van de oplopende prijs van de oude oogst.Regie naar telersOm uit deze situatie te komen, zal een meerderheid van telers in Noordwest-Europa de regie naar zich toe moeten trekken door de aardappelafzet aan de telerszijde te houden en contractvoorwaarden zelf te maken. Bijvoorbeeld een ‘collectief’ boerencontract. Voor telers is het een vereiste dat hun product, waar met de nodige zorg, arbeid en kosten aan gewerkt is, op de juiste waarde wordt geschat. Regie van pools moet naar boeren of hun organisaties en er moet veel meer vrij geteeld worden voor een evenwichtige normale marktwerking. We hebben immers ook nog een exportmarkt. Naast een kostprijs-plus-prijs voor de inzet en risico’s, moet er ook marge zijn om te kunnen investeren in duurzaamheid. Dit moeten we ook zelf regelen als sector voordat er door allerlei andere partijen en overheid nog meer regels opgelegd worden. We zien toch hoe het bij de veehouderij gaat. ‘De regie als sector zelf pakken zal meer opleveren dan bedelen bij de overheid om steun’De financiële weerbaarheid van akkerbouwers is afgenomen. Door tegenvallers in de afgelopen jaren zijn een aantal collega’s aan het infuus terecht gekomen van toeleveranciers en afnemers. Als er niks verandert worden er dat nog meer. Is dat wat we willen, of denken we; ‘ik kan het beter dan de buurman’. Tot het moment dat je ook zelf aan de beurt bent.We mogen hopen dat de huidige droogte een omslag in denken teweegbrengt. De regie als sector zelf pakken zal meer opleveren dan bedelen bij de overheid om steun. Als we dit in Noordwest- Europa niet voor elkaar krijgen wordt de aardappelteelt niet economisch volwassen maar blijft marginaal met alle risico’s van dien.