‘Boerenstem moet duidelijker klinken’

De Brancheorganisatie Akkerbouw stelt duidelijke doelen in het Actieplan Plantgezondheid. De Nederlandse akkerbouw moet koploper worden in duurzaamheid.De akkerbouw lijkt het tij moeilijk te kunnen keren in de discussie over gewasbeschermingsmiddelen. Daarom heeft Brancheorganisatie (BO) Akkerbouw het Actieplan Plantgezondheid opgesteld. Door alle discussie mag glyfosaat met pijn en moeite nog vijf jaar worden gebruikt in de EU. Verdere verlenging van de toelating lijkt onwaarschijnlijk, gezien de moeizame totstandkoming van dit compromis.KiemremmersKiemremmingsmiddel MH stond in 2017 ook ter discussie. Zonder MH is export van Nederlandse uien naar verre bestemmingen onmogelijk. Tot grote opluchting van de uien- en aardappelsector, blijft MH beschikbaar. Maar de fabrikanten moeten het kiemremmingsmiddel vanaf november 2018 veel zuiverder maken. In 2013 verbood de Europese Commissie drie neonicotinoïden die insectenvraat voorkomen. Want de voedselautoriteit Efsa sluit een verband met overmatige sterfte onder bijen niet uit. En de Commissie overweegt om strengere eisen te stellen aan chemische middelen die de hormoonhuishouding kunnen beïnvloeden.MilieubelastingEr is volop discussie, hoewel de akkerbouwsector de milieudruk door bestrijdingsmiddelen al fors heeft verminderd. Het Planbureau voor de Leefomgeving concludeerde in 2012 dat de milieubelasting van het oppervlaktewater door het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de akkerbouw met 85% was gedaald in de periode 1997-2010. Er is bovendien nauwelijks nog sprake van residuen van gewasbeschermingsmiddelen op voedselproducten van Nederlandse herkomst.
Artikel gaat verder onder de foto.
De akkerbouw heeft de milieudruk door gewasbeschermingsmiddelen fors verminderd. De Brancheorgansatie Akkerbouw wil dat met een actieplan beter uitdragen. - Foto: Peter RoekUitdagingen voor de akkerbouwDe akkerbouw heeft een aantal uitdagingen voor zich liggen, stelt BO Akkerbouw. Er komen nog steeds restanten bestrijdingsmiddelen terecht in het oppervlaktewater. Het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen stuit op toenemend onbegrip van de maatschappij. De biodiversiteit in de natuur neemt af. De klimaatverandering vraagt om actie, want de uitstoot van broeikasgassen in de landbouw moet in 2030 minimaal 30% lager zijn dan in 2005. De bodemgezondheid gaat achteruit. En de akkerbouw moet aan duurzaamheidseisen voldoen, zonder dat de kosten daarvoor worden vergoed. Nederlandse producten moeten voldoen aan strikte eisen, terwijl moet worden geconcurreerd op een wereldmarkt waar die eisen niet gelden of minder zwaar zijn.‘De sector moet economisch robuust zijn, op de middellange en lange termijn’Gezonde bodemOm de uitdagingen aan te pakken heeft de brancheorganisatie een akkerbouw voor ogen die gezonde en weerbare planten teelt in een gezonde bodem, en waar geld wordt verdiend. De organisatie heeft daar doelen voor opgesteld in het actieplan, zegt BO-voorzitter Dirk de Lugt. “De ambitie is een Nederlandse akkerbouw te realiseren die internationaal koploper is in aantoonbaar duurzame teeltmethoden die erkend zijn door de markt, en die gewaardeerd worden door de maatschappij. Ook moet de akkerbouw emissies van gewasbeschermingsmiddelen naar het milieu tot het uiterste minimum beperken. Verder willen we akkerbouwproducten die nagenoeg residuvrij zijn. En de sector moet economisch robuust zijn, op de middellange en lange termijn.”Speerpunten opgesteldOm dit te bereiken heeft BO Akkerbouw een aantal speerpunten opgesteld in het actieplan. De akkerbouw wil actiever deelnemen in het maatschappelijke debat. De boerenstem moet vaker en beter worden gehoord in het debat, vindt de BO. De milieuprestaties van de sector moeten voor iedereen duidelijk zijn. De akkerbouw moet een weerbaar teeltsysteem ontwikkelen. Er moet een doorbraak komen in het toepassen van precisielandbouw. Er moeten meer groene gewasbeschermingsmiddelen komen. En de akkerbouw wil actief bijdragen aan een grotere biodiversiteit. In 2030 moet de doelen van het actieplan behaald zijn.Doelen in het Actieplan Plantgezondheid:Ontwikkelen van een meetlat voor de bodemgezondheid.Demonstratieprojecten tonen de werking van biostimulanten.In 2018 gebruikt iedereen driftarme spuittechnieken.Vanaf 2020 houden alle akkerbouwers het gehalte organische stof in de grond minstens op peil.In 2022 is de afspoeling en uitspoeling van gewasbeschermingsmiddelen vanaf het erf met 90% verminderd ten opzichte van 2017.In 2030 is de bodemgezondheid in kaart gebracht op 75% van het akkerbouwareaal.In 2030 past 50% van de akkerbouwers beslissingsondersteunende systemen toe.In 2030 is de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het milieu met 95% gedaald ten opzichte van 2016.In 2030 doet 85% van de akkerbouwers mee aan de duurzaamheidsmodule van het certificaat Voedsel- en Voederveiligheid Akkerbouw (VVAK).Gebruik gegevens van RVO.nlDe Lugt vindt het realiseren van de speerpunten een verantwoordelijkheid van de hele keten. Maar ook de overheid moet meehelpen, vindt de BO-voorzitter. “De doelen vergen inspanningen, maar zijn haalbaar. Maar we kunnen het niet alleen. De overheid speelt ook een belangrijke rol. De BO heeft de toestemming nodig van de overheid om de RVO-gegevens te mogen gebruiken voor het innen van de heffingen voor het onderzoeksprogramma. Zonder die toestemming drogen de financiële middelen voor het onderzoek in 2018 op.”MestbeleidOok het mestbeleid moet worden aangepast, stelt De Lugt. “Akkerbouwers voeren meer mineralen af dan ze mogen aanvoeren. Dat verschraalt de bodem en drukt het gehalte aan organische stof. Terwijl de akkerbouw een belangrijke rol kan spelen in het halen van milieudoelen door vastleggen van CO2 in de bodem. Ook willen we dat de overheid meer ruimte geeft aan groene gewasbeschermingsmiddelen, die zijn gebaseerd op natuurlijke in plaats van chemische stoffen. Verder wil de sector nieuwe veredelingstechnieken toepassen, die geen genetische modificatie zijn. Ook daar hebben we de overheid bij nodig. Bouwplannen zijn vaak intensief. Maar het is de beperking in de aanvoer van mineralen en organische stof die akkerbouwers vooral parten speelt.”
Artikel gaat verder onder de foto.
Demonstranten stonden in juli 2017 voor het gebouw van de Europese Commissie in Brussel. De Commissie boog zich toen over een verlenging van de toelating. De demonstranten willen een verbod op glyfosaat. - Foto: ANPMilieuorganisatiesDat het Actieplan Plantgezondheid broodnodig is, werd de Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV) in de zomer van 2016 duidelijk. Toen sloten de supermarkten Albert Heijn en Jumbo en milieuorganisaties Greenpeace en Natuur en Milieu een akkoord dat vanaf 2019 alle in Nederland geteelde aardappelen, groenten en fruit moeten voldoen aan de eisen van Milieukeur. Daarnaast kwamen 28 gewasbeschermingsmiddelen op een zwarte lijst. Later volgden Plus en Aldi dit voorbeeld.“We voelden ons in de verdediging gedrukt door de milieuorganisaties”, zegt Kees van Dijk, portefeuillehouder Gewasbescherming in het bestuur van de NAV. “De akkerbouw doet het voor ons gevoel goed, maar we kunnen dat onvoldoende aantonen. Het actieplan moet daar verandering in brengen. Daarin kunnen we ook duidelijk laten zien dat het niet alleen gaat om het aantal middelen, maar om een effectief middelengebruik, met aandacht voor het voorkomen van resistentieontwikkeling.”Crispr-CasDe NAV vindt nieuwe veredelingstechnieken en groene gewasbescherming belangrijk in het actieplan, zegt Van Dijk. “Met nieuwe veredelingstechnieken als Crispr-Cas en cisgenese kunnen we met gewaseigen genen de planten weerbaarder maken. En we hebben groene gewasbeschermingsmiddelen nodig. Zo kunnen we het gebruik van chemische middelen verder terugdringen. Daarom moet de overheid toelating van groene middelen makkelijker maken.”Akkerbouwers kunnen zelf meehelpen de milieubelasting te verlagen door emissies vanaf het erf terug te dringen, zegt Van Dijk. “Daar kan de sector met een kleine inspanning veel resultaat boeken. Ook met beslissingsondersteunende systemen en precisielandbouw kunnen akkerbouwers het middelengebruik verlagen.”Kritische achterbanVolgens Van Dijk is zijn achterban kritisch over de steeds strengere eisen die worden gesteld aan de bedrijfsvoering. “Maar akkerbouwers beseffen ook dat we het gesprek moeten aangaan. We moeten iets stellen tegenover alle kritiek. Het actieplan helpt daarbij. En de NAV heeft een website ontwikkeld gericht op burgers die vragen hebben over de akkerbouw (www.akkerbouw-van-nu.nl). Daarmee hopen we de kloof tussen boeren en burgers te verkleinen.”‘Doelen actieplan zijn haalbaar’Voorzitter Jaap van Wenum van LTO Akkerbouw vindt dat de sector stappen moet zetten. “Er is veel discussie over chemische gewasbescherming. Door het aangescherpte toelatingsbeleid komen er niet zomaar nieuwe middelen bij. De sector moet vooruitkijken.”‘Totaal geen residu is wel een heel grote ambitie’Plantgezondheid 2030LTO presenteerde in juli 2017 het plan Plantgezondheid 2030. Daarin staat dat de akkerbouw in 2030 residuloos produceert. Van Wenum: “Dat is de ambitie. Die willen we heel stevig neerzetten. In het actieplan van de BO Akkerbouw staat hoe we dat gaan bereiken. Totaal geen residu is wel een heel grote ambitie. Daarom staat in het actieplan dat de producten uit de akkerbouw nagenoeg residuloos zijn. Zelfs in de biologische akkerbouw staan de residunormen niet op nul, omdat je anders heel lastig biologisch kunt produceren tussen gangbare telers.”‘Doelen haalbaar’De doelen in het actieplan zijn haalbaar, stelt Van Wenum. “Door de veredeling en bij het gebruik van nieuwe veredelingstechnieken, als die worden toegestaan, krijgen we sterkere rassen. De toepassing van precisielandbouw staat nog in de kinderschoenen, dat geldt ook voor de ontwikkeling van groene gewasbeschermingsmiddelen. Er zijn nog grote stappen mogelijk in de akkerbouw. Maar de overheid en de middelenfabrikanten moeten wel meehelpen om groene gewasbescherming stevig van de grond te krijgen.”Investeringen kosten de akkerbouwer geld. Dat beseft Van Wenum. “Maar onze afnemers stellen steeds strengere eisen. Daar moeten we op inspelen. Het kost de akkerbouwers pas echt veel geld, als je niet meer aan de markt bent.”Brancheorganisatie AkkerbouwDe Brancheorganisatie (BO) Akkerbouw is opgericht op 21 juli 2014, omdat de overheid per 1 januari 2015 de productschappen heeft opgeheven. De BO bestaat uit vijf bedrijven en zeven organisaties. De bedrijven zijn Agrifirm Plant, Avebe, Cosun, CZAV en Van Iperen. De belangenbehartigende organisaties zijn het Comité van Graanhandelaren, LTO Nederland, het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK), de Nederlandse Aardappel Organisatie (NAO), de Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV), Plantum NL en de Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie (VAVI).