‘Boerenrendement staat centraal bij coöperatie CZAV’

CZAV is een echte coöperatie, vindt directeur Antoon van Vugt. “Al onze activiteiten moeten bijdragen aan het rendement voor de boeren.”Het woord valt vaak tijdens het interview: boerenrendement. Het is voor directeur Antoon van Vugt de rode draad in de missie van de zuidwestelijke coöperatie CZAV. Alles wat de coöperatie onderneemt, moet ten goede komen aan de leden. CZAV maakt geen winst op de ledenactiviteiten. Zo kunnen de leden tegen scherpe prijzen brandstof, meststoffen, veevoeders en gewasbeschermingsmiddelen kopen. De leden kunnen hun granen laten verkopen door CZAV. De winst van de coöperatie wordt volledig gemaakt bij de activiteiten voor niet-leden.CZAV is een klassiek vormgegeven, misschien ouderwetse coöperatie. Van Vugt kan snappen dat het zo wordt gezien, zolang maar niet de indruk ontstaat dat er niets gebeurt. Zelf spreekt hij liever van een coöperatie volgens het boekje. “CZAV is een gezonde coöperatie met een sterke ledenbinding. Op onze jaarvergadering komen meer dan duizend mensen. En het kost ons geen enkele moeite om bestuurders te vinden voor ledenraad, jongerenraad of raad van commissarissen.”Antoon van Vugt (58) is sinds 2005 algemeen directeur van de CZAV. Hiervoor werkte hij in de zaaizaad- en veredelingsector. Van Vugt maakte twaalf jaar geleden een overstap van het internationale Advanta naar een regionaal werkende coöperatie. - Foto: Peter RoekWat is de missie van CZAV?“CZAV is een echte coöperatie. We zijn van de leden en werken voor de leden. Al onze activiteiten moeten bijdragen aan het rendement voor de boeren. Het moet onze leden wat opleveren. Dat betreft niet alleen de inkoop van brandstof, meststoffen, veevoeders en gewasbeschermingsmiddelen. CZAV levert ook de kennis die onze leden nodig hebben. Begin deze eeuw was CZAV vooral een handelsbedrijf. Nu integreren we het leveren van producten met het aanbieden van kennis.”Kan de focus op het boerenrendement het rendement voor de coöperatie wel eens in de weg staan?“Dat kan. CZAV bemiddelt jaarlijks in de levering van 500.000 ton dierlijke mest aan onze leden. Dat gaat ten koste van onze omzet in kunstmest. En bij gewasbeschermingsmiddelen bieden we uit vergelijkbare middelen het goedkoopste aan, en niet het middel met de hoogste verkoopmarge. En als smartfarming doorbreekt, gaat dat ten koste van onze afzet van kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen. Maar we bekijken wel wat smartfarming kan betekenen voor onze leden. Het kan hun kostprijs verlagen.” Smartfarming slaat nog niet aan bij akkerbouwers. Hoe komt dat?“Het is lastig om een grote hoeveelheid gegevens om te zetten in praktische, geautomatiseerde adviezen. Je ziet dat voorlopers in precisielandbouw afhaken om die reden. CZAV bood leden vorig jaar aan hun tarwe en aardappelen te scannen met gewasbeelden voor € 17,50 per hectare. Daar heeft een kleine groep aan meegedaan. De ontwikkeling van smartfarming staat duidelijk nog aan het begin. Maar het biedt in theorie veel mogelijkheden voor boeren om hun kostprijs te verlagen en hun inkomsten te verbeteren.”‘Wat we zien is dat precisielandbouw een kwestie van trial and error is’Toeleverancier Van Iperen, ook werkzaam in jullie werkgebied, belooft met zijn programma TT+ tien ton meer aardappelen, uien en suikerbieten per hectare door de inzet van precisielandbouw.“Ja, als het zó gemakkelijk was ... Wat we zien is dat het een kwestie is van trial and error. Twee stappen vooruit, één achteruit. We gaan er zeker mee door. Ik zeg alleen dat het lastig is om dit soort beloftes te maken. Wat is nou precies de beste insteek op bonte percelen? Nog meer halen van de beste stukken, of de slechtere plekken naar het gemiddelde trekken?”In rapporten van banken en Wageningen UR staat steeds dat de huiver van boeren om hun data te delen, de uitrol van smartfarming in de weg staat.“Van die huiver merken wij niets bij CZAV. Onze leden hebben een vertrouwensrelatie met de buitendienstmedewerkers. Ze snappen dat als je zaken wilt bespreken, je gegevens enigszins moet prijsgeven. Andersom hebben wij als coöperatie in onze ledenraad overeenstemming over hoe we met gegevens omgaan.”‘CZAV staat echt niet stil, maar omvang is geen doel op zich’Andere coöperaties veranderen snel. Agrifirm, ForFarmers en FrieslandCampina zijn multinationals geworden met verkoopkantoren over de hele wereld. Daarbij vergeleken lijkt CZAV bijna stil te staan.“CZAV groeit wel degelijk. Vooral in de open teelten, waar de andere afstoten, stilstaan of geheel niet actief zijn. Schaalvergroting en groei zijn nodig, ook bij CZAV. Onze omzet groeide in tien jaar van € 250 miljoen naar rond de € 400 miljoen. Het eigen vermogen verdubbelde in die periode. We collecteren nu 75% van alle graan in ons werkgebied, tegen 60% tien jaar geleden. Ons marktaandeel in gewasbescherming groeide van 30% naar ruim 50%. Bij meststoffen hebben we inmiddels een marktaandeel van bijna 60%. Het aantal winkels van Agrimarkt groeide in tien jaar van twee naar vijf, en de zesde staat op stapel. Vorig jaar hebben we samen met CAV Agrotheek het handels- en loonbedrijf Heyboer in Flevoland overgenomen. In 2008 zijn we gaan samenwerken met de Belgische toeleverancier Luc Pauwels. Ons belang in Pauwels groeide sindsdien naar 70%. CZAV staat echt niet stil, maar omvang is geen doel op zich. CZAV is geen productiebedrijf, maar een handelsbedrijf. We willen onze kernactiviteiten bestuurbaar houden. Wij beperken ons werkgebied bewust tot Zeeland, Noord-Brabant en Zuid-Holland.”Wat is het voordeel daarvan?“Onze marktaandelen zijn groot in ons werkgebied. Wij komen bij 90% van de agrarische bedrijven in ons werkgebied over de vloer. Zo’n sterke concentratie bespaart op kosten voor infrastructuur en transport. We gaan geen producten verkopen buiten ons werkgebied, want dan moet je daar verkooppunten inrichten. Dat vergt grote investeringen en verhoogt onze kostprijs. In vergelijking met andere bedrijven doen we het goed. Bij graan constateer ik dat de CZAV-leden € 50 tot € 100 per hectare extra ontvangen ten opzichte van andere graancollecteurs.”‘Kennis is een strategisch belang voor CZAV geworden’CZAV beperkt het eigen werkgebied tot Zeeland, Noord-Brabant en Zuid-Holland. Maar de bedrijven waar CZAV een deelbelang in heeft, zitten in een groot deel van Nederland en België. Is dat niet tegenstrijdig?“De deelnemingen maken van CZAV een netwerkcoöperatie. De belangen in andere bedrijven leveren het collectief meer omzet en daardoor lagere kosten op, en ook kennis. Dat laatste wordt steeds belangrijker voor onze leden. Ze verwachten dat CZAV hen daarmee ondersteunt. Kennis is een strategisch belang voor CZAV geworden. We geven soms onze kennis door aan belangenbehartigende organisaties. Zo heeft CZAV onderzoek gedaan naar de fosfaattoestand van landbouwgrond. Die blijkt alarmerend laag te zijn geworden. Dat delen we met organisaties die de belangen behartigen van boeren. CZAV is geen belangenbehartiger.”Wat opvalt is dat de deelnemingen van CZAV vaak klein zijn. Alleen in de Belgische toeleverancier Luc Pauwels heeft CZAV een meerderheidsbelang (70%). In andere deelnemingen is het kleiner, zoals Cebeco Granen (50%), Heyboer (50%), aardappelbedrijf Nedato (33%), toeleverancier CAV Agrotheek (35%), voerbedrijf Vitelia (25%) en mesthandel Vakutrans (20%). Dat betekent weinig zeggenschap. Waarom kiest de coöperatie daarvoor?“CZAV hoeft niet aan de knoppen te zitten bij de bedrijven. De bedrijven moeten op eigen benen staan en zelf de leiding houden. Regionale kennis van deze bedrijven maakt die leiding sterk. Alleen wanneer het voor de continuïteit van een bedrijf nodig is dat we er meer geld insteken, kunnen we op een meerderheidsbelang uitkomen. Dat is bijvoorbeeld bij Luc Pauwels het geval. Maar we blijven ook met deze bedrijven omgaan alsof we een minderheidsbelang hebben.”U zei net dat kennis een strategisch belang is geworden voor CZAV. Hoe verzamelt CZAV kennis?“Dat doen we onder andere via onze deelnemingen. Verder werken we samen met andere bedrijven in CropSolutions, om kennis te ontwikkelen en onderzoek te doen. Luc Pauwels doet dat samen met de Waalse coöperatie SCAM in Demeterra. We hebben bijvoorbeeld over de hele wereld kennis verzameld over plantversterkers en onderzoeken het nut daarvan. Dat doen we ook bij precisielandbouw. We werken in CropSolutions goed samen met kweekbedrijven en de toeleverende industrie.”Wat doet CZAV met de winst van de deelnemingen?“Daarmee versterken we ons eigen vermogen. Dat bedraagt inmiddels € 85 miljoen en dekt 45% van ons balanstotaal. Het eigen vermogen blijft in de dode hand, zoals dat heet. We gaan het niet op naam van de leden zetten. Het eigen vermogen zorgt ervoor dat de coöperatie goed kan blijven draaien, ook voor de volgende generaties. Dit wordt breed gedragen door de leden.”Mede-auteur: Leo TholhuijsenCoöperatie CZAV is vooral akkerbouw
De Coöperatieve Zuidelijke Aan- en Verkoopvereniging (CZAV) heeft 3.099 leden. De omzet van € 392 miljoen wordt voor 80% gerealiseerd in de akker- en tuinbouw, voor 10% in de veehouderij en voor 10% in de fruitteelt. Het nettoresultaat in het laatste boekjaar bedroeg € 4,5 miljoen. Het eigen vermogen verdubbelde in tien jaar naar € 85,2 miljoen in boekjaar 2015/2016 en dekt 45% van het balanstotaal. Het eigen vermogen wordt op peil gehouden met de winst uit bedrijven waar CZAV een deelneming in heeft. Sommige activiteiten hebben niet direct een link met de landbouw, zoals supermarktketen Agrimarkt en de tankstations van AgriSneltank.