‘Boer herkent zoutschade niet’

“Zeker elke 5 jaar wordt droogte nijpend”, stelt Jouke Velstra van Acacia Water. Hij laat zien dat de bodem langs de Noordelijke Waddenkust zouter is dan akkerbouwers zich realiseren. “Zij herkennen zoutschade niet.”Langdurige droogte gaat vaker voorkomen, vertelde Velstra van Acacia Water vorige week op een akkerbouwavond op SPNA-proefboerderij Kollumerwaard. Het weer wordt extremer door de klimaatverandering en daarmee neemt de verzilting toe. Op een landkaart toont hij hoeveel groter de Waddenzee vroeger was. Wie nu op die gronden boert, heeft te maken met een grote druk van zoute kwel. Velstra laat aan de hand van een foto zien hoe zoutschade eruit kan zien op een perceel; de structuur van drainage is duidelijk te herkennen.Waar komt die druk vandaan?“De kweldruk wordt gestimuleerd door bodemdaling en zeespiegelstijging of peilverhoging van bijvoorbeeld het Lauwersmeer. Bovendien neemt de aanvoer van zoet water via de Rijn af, omdat deze transformeert van gletsjerrivier, met een constante stroom water, naar weersafhankelijke regenrivier. Dat gaat weleens mis. Geen regen in Duitsland betekent een watertekort in Nederland. Allemaal gevolgen van de klimaatverandering.”
_{Artikel gaat verder onder de foto.}Jouke Velstra: 'Droogte wordt zeker elke 5 jaar nijpend." - Foto: Paul DijkstraWaarom trekt zout water naar drains toe?“De dikte van de neerslaglens – de zoetwaterlaag op het perceel – wordt bepaald door kweldruk, afstand tussen drains en bodemtype. De druk van kwel kan toenemen als bijvoorbeeld het peil van het Lauwersmeer stijgt. En de ene grondsoort laat makkelijker water door dan de andere. Dus de mate waarin dit tot een toename van verzilting kan leiden, verschilt per perceel. De invloed van drains is: water trekt naar de drainbuizen toe. Zowel zoet als zout water. De soort die het meeste druk uitoefent, krijgt de meeste ruimte. Hoe verder de buizen uit elkaar liggen, hoe groter de zoetwaterlens er tussen kan worden. Liggen de buizen dicht bij elkaar, dan wordt de zoete zone een platte pannenkoek.” ‘Probleem voor de boer is dat hij zoutschade niet herkent en denkt dat er sprake is van droogteschade’Wat doet verzilting met akkerbouwpercelen?“Planten kunnen vaak wel wat zout water hebben, maar niet allemaal en niet te veel. De toenemende druk vergroot het risico op misoogsten in gebieden waar verzilting een rol speel; grofweg langs de hele kust van Nederland. Probleem voor de boer is dat hij zoutschade niet herkent en denkt dat er sprake is van droogteschade of tekort aan meststoffen.”
_{Artikel gaat verder onder de film.}Wat kunnen boeren doen?“Er zijn grofweg 3 oplossingen. De eerste is een hogere waterstand in het perceel om tegendruk te geven tegen de kwel. Een tweede mogelijkheid is de drainage dieper leggen en het oorspronkelijke uitstroomniveau te houden. Dan is er een diepere zone voor regenwater, de zoete zone neemt zo toe. Ten derde kun je de eerste 2 maatregelen combineren; verdiepte drainage met peilopzet. Wat het beste is, verschilt per bedrijf. Waar we verder in het project Spaarwater aan werken, is de opslag van zoet water in de ondergrond. Er zijn plekken in de bodem waar je water uit je drainage kunt opslaan. Dat water kun je in droge periodes omhoog halen voor de beregening van je gewassen, zowel met druppelirrigatie als met haspels. Deze techniek hebben we inmiddels zover doorontwikkeld dat het economisch rendabel is.”Heeft u een voorbeeld van een succes?“Een perceel aan de Zeedijk hier. Dat was heel zout rond drainniveau. We hebben de buizen verdiept van 1,10 naar 1,60 meter en met een verzamelleiding aan elkaar verbonden naar een peilput om ook het peil op te zetten. Dat was 5 jaar geleden. Het zout zit nu een stuk lager, met een zone van 50 centimeter zoet water daarboven. Ik vind dat dit heel snel is gegaan. Bijkomend voordeel is dat je zo nutriënten vasthoudt in een perceel, want je beperkt uitspoeling ervan.”Lees ook: Bodem langs de Waddenkust zouter dan gedacht