Bodemverdichting in suikerbietenteelt aanpakken

Akkerbouwer en innovator Hendrik Luth is kartrekker van het project Bodem in Beeld. Het doel ervan is het tegengaan van bodemverdichting in suikerbieten.Op het relatief kleinschalige akkerbouwbedrijf van Hendrik Luth valt het uitgebreide machinepark direct op. Niet verwonderlijk voor iemand die ook loonwerk doet en zich al tien jaar bezighoudt met innovatieprojecten. Luth zette samen met mechanisatiebedrijf Speelman in Alteveer (Gr.) het project Bodem in Beeld op. Dit is een driejarige veldproef met aangepaste bietenrooiers, overlaadwagen, trekker en kipper om bodemverdichting bij het rooien van bieten te beperken. Akkerbouwer Hendrik Luth (58) in Wedde heeft een akkerbouwbedrijf op hoofdzakelijk zandgrond (beetje veen). Hij werkt in het project Bodem in Beeld samen met mechanisatiebedrijf Speelman in Alteveer en loonbedrijf Fleunekes in Blijham. - Foto's: Mark PasveerHendrik Luth in Wedde (Gr.) actief tegen bodemverdichting60 hectare grond
27 hectare zetmeelaardappelen
15 hectare wintertarwe
12,5 hectare suikerbieten
5,5 hectare veldbonenMeer bodemverdichtingBodemverdichting is een steeds groter probleem in de akkerbouw. “De extreem droge en natte jaren van afgelopen groeiseizoenen leggen structuurbederf duidelijk bloot op de percelen”, zegt Luth, die het areaal verdichte grond in Noord-Nederland schat op 45%. “Dat leidt tot minder diepe beworteling en meer risico op schade bij droogte of nattigheid. Je ziet verslemping, afspoeling en opbrengstverliezen.”Grote machinesDe projectpartners verwachten dat zolang één persoon een bietenrooimachine bestuurt, de inzet van grotere rooiers doorzet. “Er komen in de toekomst vast kleinere zelfrijdende machines, waarbij geen bodemverdichting meer plaatsvindt. Maar dat kan nog wel tientallen jaren duren”, zegt Luth. “In de tussenfase spelen wij in op beperking van bodemverdichting bij gebruik van grotere machines.” Lage druk op de bodemHet project Bodem in Beeld ging dit jaar van start en loopt tot eind 2022. Een belangrijke stap is het gebruik van speciale banden op machines met maximaal 1,0 tot 1,2 bar druk op de bodem. “Dat is ruim 0,5 bar lager dan nu gebruikelijk is. Banden die zo’n lage druk op de bodem geven, zijn er al langer. Maar het unieke van dit project is, dat we effecten van bodemverdichting ook daadwerkelijk meten.”Detail van de lagedrukbanden, die maximaal 1,0 tot 1,2 bar druk geven op de bodem. Dat is ruim 0,5 bar lager dan gebruikelijk.Speciale VF-bandenDe firma Kuil monteerde speciale VF-banden van Michelin op twee bietenrooiers (een 6-rijige Agrifac Big Six-rooier en 12-rijige Agrifac Hexa-rooier), overlaadwagen en trekker met kipper. “In de VF-banden zit een sterke teflon coatlaag tegen vervorming. Daarom zijn deze banden wel twee tot drie keer duurder dan gewone banden”, zegt Luth. “Loonwerkers kunnen de kosten over veel hectares uitsmeren. Op langere termijn verwachten we door minder bodemverdichting extra rendement voor akkerbouwers. Dat kan leiden tot een nieuw verdienmodel in loonwerk.”
Luth heeft samen met mechanisatiebedrijf Speelman in Alteveer een 12 rijige-bietenrooier. Ze verrichten ook samen loonwerk in de regio.Hendrik Luth rooit op 24 september een deel van zijn bieten. Op zijn 6-rijige rooier en overlaadwagen zijn speciale VF-lagedrukbanden gemonteerd om bodemverdichting tegen te gaan.Testen op diverse grondsoortenOmdat zowel Luth als Speelman loonwerk uitvoeren, kunnen ze de machines bij klanten op diverse grondsoorten (zand, klei, voormalige veengronden en zand op veen) testen. De verwachting is dat lagedrukbanden de bodemverdichting grotendeels beperken tot de bovenste 10 tot 15 centimeter. “We proberen nergens dieper in te sporen dan 20 tot 25 centimeter.” We proberen nergens dieper in te sporen dan 20 tot 25 centimeterHoe meten?Het was de bedoeling om dit voorjaar proefpercelen met drones in kaart te brengen en om bestaande verdichting in percelen te meten (nulmetingen). “Door de corona-uitbraak en het nog niet beschikbaar zijn van de Soil Xplorer is dit uitgesteld”, zegt Bert Huizinga van Delphy, die de metingen gaat uitvoeren. Proefperceel suikerbietenOp 5 en 9 november 2020 is de Soil Xplorer (soilmapper van TSM) voor het eerst ingezet op een proefperceel suikerbieten van akkerbouwer Detmer Wage in Wedde. De Soil Xplorer is een machine, die de bovenste laag van de bodem scant. “De machine meet continu de verdichting en het vochtgehalte tot 110 centimeter diep en levert veel data op”, vertelt Huizinga.Meten voor en na rooienDe Soil Xplorer heeft metingen verricht voor en na het rooien van de bieten. Dat is gebeurd op acht verschillende proefstroken waarop rooicombinaties zijn gebruikt die verschillen in bodemdruk. “We werken met een 6-rijige rooier, 12-rijige rooier, bietenrooier met overlaadwagen en bietenrooier met trekker en kipper met bandendrukwisselsysteem”, legt Luth uit. “We oogsten stroken met lagedrukbanden en met hogedrukbanden en meten de verschillen in bodemverdichting.”
In het driejarige project Bodem in beeld werken Luth en Speelman aan verlaging van bodemverdichting met aangepaste banden op de machines.Op een proefveld met suikerbieten van Detmer Wage (buurman van Luth) heeft de Soil Xplorer de bodemverdichting gemeten, voor en na het rooien van de bieten. Gewicht per wielVan alle combinaties heeft IRS het gewicht per wiel bepaald op weegplaten. Elke combinatie is twee keer gewogen, een keer leeg en een keer gevuld (dus na het rooien). Er zijn ook ringen in de grond gebracht om op die manier de verdichting per proefstrook te meten. Met penetrometers zijn statische metingen van bodemverdichting uitgevoerd en er zijn vochtmeters gebruikt. Effecten verdichting op volggewasNa de bietenoogst teelt Wage op het proefperceel zetmeelaardappelen. “Volgend voorjaar kijken we wat de effecten zijn van de verschillende bietenrooicombinaties op bodemverdichting en opbrengsten van het volggewas”, zegt Luth. Na afloop van de bietenoogst brengt een drone de rijsporen in het proefveld in kaart op basis van gps. “In het voorjaar maken we biomassa-kaarten van de zetmeelaardappelen. We gaan ook 16 profielkuilen graven voor en achter dwars op de proefstroken om het negatieve effect van verdichting op de beworteling van het gewas zichtbaar te maken.”