Bodemverdichting beperken bij bietenoogst noodzakelijk

Verdichting van de bodem kost opbrengst. Diverse partijen verenigd in drie projecten spannen zich in om bodemverdichting te voorkomen, onder andere bij het rooien van bieten. Wat doen zij in deze projecten en wat kun je zelf doen tegen bodemverdichting?Bodemverdichting is een groot probleem. Uit onderzoek van Wageningen University & Research (WUR) blijkt dat 50% van de landbouwbodems is verdicht. Op akkerbouwgronden in Noord-Nederland is de bodem op 60 tot 70% van kleigronden in meer of mindere mate verdicht en van de dal- en zandgronden is bijna de helft verdicht. Dat blijkt uit onderzoek van Aequator Groen & Ruimte en Hogeschool Van Hall Larenstein op 140 percelen in Groningen, Friesland en Drenthe.“Door een minder diepe beworteling en een minder goede opname van water en nutriënten, kan de opbrengst van gewassen teruglopen met 10 tot 30%”, zegt Everhard van Essen, bodemkundige van Aequator Groen & Ruimte.➤ Ga direct naar de 10 tips om bodemverdichting te voorkomen_{Lees verder onder de foto‘s}IRS weegt het gewicht/last per wiel van een volle 12-rijige bietenrooier op weegplaten. Bij een normaal bodemvochtgehalte is een bandspanning lager dan 1,5 bar en een maximale wiellast bij de grootste band onder 10 ton veilig. - Foto's: Mark PasveerBewust Behoud Bodemstructuur: verdichting inzichtelijk maken en beperken“Bodemverdichting is bij het rooien van bieten een risico”, zegt Arjen Buijze, innovatiemanager agronomie van Cosun Beet Company. “Bieten hebben veel massa en in het najaar kan het bij de bietenoogst erg nat zijn. Dat vergroot het risico op verdichting”, zegt Buijze.Cosun Beet Company heeft samen met IRS, Cumela, Fedecom, WUR en LTO in 2019 het project Bewust Behoud Bodemstructuur opgezet met steun vanuit Slim Landgebruik (ministerie van landbouw). “We willen met dit project de bewustwording vergroten van negatieve effecten van bodemverdichting bij de bietenoogst. En loonwerkers en telers concrete handvatten aanreiken om verdichting inzichtelijk te maken en te beperken”, zegt Buijze. “Breng eerst de bodem op orde met een goede ontwatering en vlaklegging en begin met beoordeling van de bodem. Daarmee krijg je inzicht in de bodemconditie van je eigen percelen.”Inzicht bodemconditie met Handleiding BodemconditieDat kan met de Handleiding Bodemconditie. Deze is als onderdeel van dit project door bodemdeskundige en auteur Coen ter Berg, specifiek uitgebreid voor akkerbouwbodems, die geschikt zijn voor suikerbieten.“Zowel telers als onze adviseurs en studiegroepen kunnen deze handleiding raadplegen en de bodem beoordelen op waterhuishouding, beworteling, bodemstructuur en bodemleven”, vertelt Buijze. “Dat geeft handvatten om de bodemkwaliteit te verbeteren.”Cosun wil komend jaar in regionale telersbijeenkomsten aandacht besteden aan bodembeoordeling en het gebruik van de handleiding.Terranimo berekent risico bodemverdichting van machinesVia het project Bewust Behoud Bodemstructuur komt ook de rekentool Terranimo voor Nederlandse omstandigheden beschikbaar. Het is de afkorting van Terramechanical-model en van oorsprong een Deens computermodel dat het risico van bodemverdichting van machines kan voorspellen.“Gebruikers van het model kunnen variabelen zoals wiellast, type band, bandenspanning en bodemsterkte op basis van grondsoort en vochtpercentage invoeren”, legt Buijze uit. “Vervolgens berekent het model de impact op de bodem door de wieldruk in kilo’s per vierkante centimeter bodemoppervlak te berekenen.”Met Terranimo zie je direct het voordeel van het werken met lage bandenspanning op de bodemdrukOm het model te gebruiken in Nederland zijn Nederlandse bodemsterktes, bijvoorbeeld heel specifiek jonge zeeklei, toegevoegd en zijn veel voorkomende bietenrooimachines gewogen op wiellast. Deze data kan de gebruiker selecteren. “Met Terranimo kun je de bodemimpact van een rooier simuleren, bijvoorbeeld wat het effect is van maximale en minimale bandenspanning. Hiermee zie je direct het voordeel van het werken met lage bandenspanning op de bodemdruk.”Volgens Buijze komt het gratis Nederlandse computermodel eind november 2020 online beschikbaar. Het is een hulpmiddel voor telers en loonwerkers om te kunnen kiezen voor machine-bandencombinaties die bodemverdichting verminderen.Bodem in Beeld: effect lagedrukbanden metenOp initiatief van akkerbouwer en loonwerker Hendrik Luth werden op 6 november bieten gerooid met verschillende combinaties. Luth heeft samen met mechanisatiebedrijf Speelman in het Groningse Alteveer het project Bodem in Beeld opgezet. Dit is een driejarige veldproef waarbij op twee bietenrooiers, een overlaadwagen, trekker en kipper lagedrukbanden zijn gemonteerd om bodemverdichting bij het rooien van bieten te beperken.Naast het meten van de bodemverdichting op stroken met lage- en hogedrukbanden, zijn ook ringen in de grond gebracht om de verdichting per proefstrook te meten. Met penetrometers zijn statische metingen van bodemverdichting uitgevoerd en er zijn vochtmeters gebruikt. Bij het rooien waren ook de partners van het project Bewust Behoud Bodemstructuur en van het project Bodemverdichting Groningen betrokken.Effect van wiellast op bodemverdichting bij bieten rooienVlnr: Bietenrooier 12 rijen: rooier+kipper hoge druk in banden, rooier+trekker en kipper, rooier+overlaadwagen, alleen rooier. Bietenrooier 8 rijen: alleen rooier, rooier+overlaadwagen, rooier+trekker en kipper, rooier+kipper hoge druk in band.Verschillende bietenrooi-combinaties kwamen op 6 november in actie op een proefveld suikerbieten van Detmer Wage in Wedde (Groningen). Op acht stroken zijn bieten gerooid met de aangegeven combinaties. Een 6-rijige Agrifac Big Six-bietenrooier, een 12-rijige Agrifac Hexa-rooier en combinaties van deze bietenrooiers met overlaadwagen of met tractor en kipper met druk wisselsysteem. Op alle machines zijn lagedruk VF-banden gemonteerd en op één kipper hogedrukbanden (in de buitenste stroken).Bodemdichtheid voor en na rooien in kaart gebrachtVoorafgaand aan de demo is de bodemdichtheid in kaart gebracht met een penetrometer en met de Soil Xplorer, een machine die de grond scant, tot 110 centimeter diep. IRS heeft van alle combinaties het gewicht/last per wiel bepaald door weging op weegplaten, zowel van een lege combinatie als gevuld met bieten (na het rooien).Nadat alle bieten op het proefperceel zijn gerooid, is de bodemverdichting opnieuw gemeten met de Soil Xplorer. Het doel is om te meten wat variatie in gewicht en bandendruk doet op de mate van bodemverdichting. Hiermee kunnen de initiatiefnemers het voordeel van lagedrukbanden op de bodem concreet onderbouwen.Montage van lagedrukbanden (max 1 tot 1,2 bar) op bietenrooiers beperkt naar verwachting de bodemverdichting tot de bovenste 10 tot 15 centimeter.Pilotgroepen in project Bodemverdichting GroningenHet laatste project is een samenwerking tussen LTO Noord, Cumela Nederland en Van Hall Larenstein. “We zijn in mei 2020 begonnen met het project Bodemverdichting Groningen en hebben soortgelijke projecten in Friesland en Drenthe”, vertelt Dirk-Johan Feenstra van LTO Noord. “We richten ons op het voorkomen van bodemverdichting in de akkerbouw en in de melkveehouderij.”Dat gebeurt met het opzetten van pilotgroepen van drie deelnemers: een loonwerker en twee boeren. Luth is samen met akkerbouwers Detmer Wage en Reinier van de Veen een pilotgroep. “Zij nemen maatregelen op hun percelen en voeren metingen uit. Op die manier krijgen ze inzicht in de effecten van maatregelen op verdichting en dat is de basis voor demodagen.”Volgend voorjaar kijken naar effecten bietenrooi-combinatiesVolgend voorjaar kijken de projectpartners naar de effecten van de verschillende bietenrooi-combinaties op bodemverdichting en opbrengsten van het volggewas zetmeelaardappelen.

“Na afloop van de bietenoogst brengt een drone de rijsporen in het proefveld in kaart op basis van gps”, vertelt Luth. “In het voorjaar maken we biomassa-kaarten van de zetmeelaardappelen. We gaan ook 16 profielkuilen graven voor en achter dwars op de proefstroken om het negatieve effect van verdichting op de beworteling van het gewas zichtbaar te maken.”10 tips om bodemverdichting te voorkomenWacht in het voorjaar tot de grond en ondergrond droog genoeg zijn en voldoende draagvermogen heeft, voordat je grond gaat berijden en bewerken. Zorg voor voldoende afwatering van percelen. Controleer drainagebuizen regelmatig en reinig deze als het nodig is, zodat overtollig water goed blijft aflopen. Rooi onder gunstige omstandigheden. Bij bieten levert dat minder tarra, bietverlies en -beschadiging op en behoud van een goede bodemstructuur. Het voordeel daarvan is groter dan het nadeel van het missen van groei.Gebruik bij voorkeur lichte machines, waarbij de last over meer wielen is verdeeld en kies voor aangepaste (brede) banden en lage bandenspanning. Of voor rupsbanden bij natte omstandigheden. Breng bieten zo snel mogelijk vanuit de bunkerrooier over in een overlaadwagen of kipper, want daarmee verminder je de hoge bodemdruk van een volle rooier.Rijd bij oogsten op natte grond niet telkens door hetzelfde spoor en laad de bunkerrooier niet helemaal vol.Pas een drukwisselsysteem toe om op het veld met lage bandendruk de bodem te ontlasten.Verbeter het organische stofgehalte van de bodem, want dat stimuleert het herstellend vermogen van met name kleigrond na verdichting.Pas teeltrotatie toe met dieper wortelende gewassen. Kies voor spitten of niet-kerende grondbewerking, want als je bij ploegen door de open voor rijdt, verdicht je direct weer de grond. Als je toch wilt ploegen, doe dat dan bovenover.