‘Betere teelt zorgt voor genoeg fritesaardappelen’

De Belgische aardappelverwerking groeit snel, en daarmee ook de behoefte aan aardappelen. Slimme technologie gaat daar flink aan bijdragen, zegt Romain Cools van Belgapom.Vanaf komend seizoen bekijkt de satelliet twee keer per week hoe de aardappelen in België erbij staan. Samen met weersgegevens, bodemgegevens en teeltinformatie kan de Belgische aardappelketen voortdurend zien hoe de aardappelen groeien. Watch IT Grow is een webgebaseerd geo-informatieplatform, waarop alle beschikbare gegevens met betrekking tot de aardappelteelt worden samengebracht. Telers en aardappelverwerkers kunnen erop zien hoeveel er groeit en waar knelpunten zitten. Maar ook binnen percelen is te zien waar meer of minder groeit.Romain Cools, algemeen secretaris van de branchevereniging Belgapom, is trots op het platform. Na enkele jaren van experimenteren gaat nu de fase in waarbij iedere teler er gebruik van kan maken. “Dit kan echt een impuls aan de teelt geven”, zegt Cools. “Onze leden zijn enthousiast. De belangstelling is erg groot. Twee keer in de 25 jaar dat ik bij Belgapom werk, heb ik voor een vergadering stoelen moeten bijzetten. De eerste keer was in de jaren 90, bij een vergadering over bruinrot. De tweede keer was bij een vergadering over Watch IT Grow. Ik kan nu zeggen dat we de aardappelopbrengst goed kunnen voorspellen. Later ook die in Noord-Frankrijk. En we willen bekijken hoe we bemestingsadviezen en het phytophthora-waarschuwingssysteem aan de applicatie kunnen linken.” Aanzwellende vraagDe belangstelling van de verwerkers voor de oogstvoorspelling laat zich eenvoudig verklaren uit de sterk aanzwellende vraag naar aardappelen in België. De ene na de andere nieuwe verwerkingslijn wordt opgezet, en ook renovatie van bestaande lijnen gaat gepaard met capaciteitsgroei. Het duurt naar verwachting nog maar twee jaar eer de 4,5 miljoen ton capaciteit wordt bereikt. Het aardappelareaal in België ging in drie jaar tijd van 70.000 naar 90.000 hectare. “Het volgende doel van de sector is 100.000 hectare. Overal in de wereld groeit de vraag.” Romain Cools: "Ik kan niet ontkennen dat het volgende aardappeljaar zich voor de telers beloftevol aandient”. - Foto: Peter RoekDat moet toch spanning geven? Op een gegeven moment is het areaal geschikt aardappelland op.“Er is nog ruimte voor meer fritesaardappelen in Wallonië, of ten oosten van Brussel. Nog niet overal waar aardappelen kunnen staan, staan ze al. Wat je ook ziet op teeltbedrijven, is spanning tussen de teelt van aardappelen voor de lokale versmarkt en die voor de verwerking. Alle bijkomende eisen van retailers zoals Global Gap of een reductie van het aantal gebruikte gewasbeschermingsmiddelen, maken de versmarkt niet makkelijker. Boeren vragen zich dan af: is de eenvoudigere teelt voor frites of chips voor mij niet interessanter? Er zijn er die overstappen. Dan wordt onze aardappeloppervlakte niet groter, maar er komen wel meer aardappelen voor verwerking.Er komen trouwens ook heel wat aardappelen uit Frankrijk en andere buurlanden. Eigenlijk gaat het om het teeltgebied België, Nederland, Frankrijk en ook Duitsland. Er is heel wat wisselwerking tussen België en Nederland, ook wat verwerkingsbedrijven betreft. Cruciaal is dat er nog heel wat te halen is uit de optimalisatie van de teelt. Wij in België zitten op gemiddeld 45 ton per hectare. Zou dat 60 ton per hectare worden, dan betekent dat een productiviteitsgroei met een derde. Er zijn echt nog mogelijkheden om dat op een duurzame wijze te realiseren.”Hoe?“Behalve dat het platform Watch IT Grow de oogst voorspelt, kan het knelpunten in de teelt opsporen, of ze voor zijn. Wie de variabiliteit van zijn perceel in kaart heeft en steeds zicht heeft op temperatuur, neerslag, bodemvochtgehalte en de gezondheidstoestand van zijn gewas, heeft ook aanknopingspunten om te sturen of in te grijpen. Dat kan hij zelf doen, maar het project kan ook een impuls zijn voor telersgroepen of studieclubs. We zien een stijgende belangstelling van onze onderzoeksinstellingen om hieraan mee te werken.”Cools verwacht dat de schaalvergroting aan telerszijde gepaard gaat met meer efficiëntie in de teelt. “Er zijn nu in België en Noord-Frankrijk pakweg 7.500 telers. Daar zitten nog veel kleine boeren onder. Hebben die allemaal een opvolger? De daling van het aantal bedrijven gaat snel. De overblijvers professionaliseren.”Is dat bij elkaar genoeg?“Er blijft sprake van een spanningsveld als je praat over grondstof voor de fabrieken. Ook het huidige prijsniveau op de markt zal doorwerken in de nieuwe contracten. Ik kan hier moeilijk gaan zitten ontkennen dat het volgende aardappeljaar zich voor de telers beloftevol aandient.”Tekst gaat verder onder video.Op internet lopen discussies over telers die door overmacht, zware regenval, hun contracten niet kunnen volleveren. Verwerker Clarebout zou ze dwingen op de vrije markt duur bij te kopen, om aan het contractvolume te komen. Is dat ook een manifestatie van de spanning op de grondstofmarkt?“Ik wil eerst de suggestie weerspreken dat er bij ons of in België geen overmachtsclausules van toepassing zouden zijn. Die zijn er wel degelijk, en die moeten er ook zijn. Wat nu aan de orde is, is dat nogal wat telers misoogsten hadden en zodoende niet of niet genoeg konden leveren. Bij Clarebout, maar ook bij anderen, is dat meestal in goed overleg opgelost. Met telers die dat onmiddellijk hebben gemeld zijn oplossingen uitgewerkt. Wat niet is gegroeid, kan niet worden geleverd. Overmacht is overmacht.Er waren ook lastigere situaties. Er zijn telers waar juist de contractaardappelen van € 110 per ton zijn verzopen, tegenover de vrije aardappelen van € 250 per ton die het wél hebben gered. Moeilijk verhaal. Ik kan me voorstellen dat een afnemer dan wel een deel van de afgesproken hoeveelheid opeist.Dit is zeker niet alleen bij onze Belgische bedrijven aan de orde. Ik hoor dat McCain in Frankrijk in bepaalde gevallen de boekhouding van de teler wil inzien, om te zien aan wie in zulke gevallen de aardappelen dan wel zijn geleverd.”Toch wel een kwestie dan.“Het is absoluut een punt. Soms zijn telers erg geraffineerd. We hebben al eens de suggestie gedaan contracten te koppelen aan percelen. Maar ook dit levert een spannend debat op. Er zijn goede en minder goede percelen. Maar ik wil er toch op wijzen dat er heel veel goed loopt in de sector. Op basis van een vertrouwensrelatie zijn veel oplossingen uitgewerkt. Algemeen durf ik te zeggen dat de relatie tussen telers, handel – die in België nog steeds een belangrijke rol speelt – en fabrikanten goed is. Vorig jaar verbood McCain tijdelijk een insecticide in Nederland, om zo een residuvrije grondstof te hebben. Ziet u dat ook in België?“Ik zie deze trend eerst in de versmarkt, en dit vooral onder Duitse druk. Zo legt Aldi op dat op hun aardappelen maar een beperkt aantal actieve stoffen mogen worden toegepast. Maar ik zie dit nog niet in de fritessector, al neemt ook daar de druk toe. Aardappelen worden veel tegen phytophthora gespoten, maar echt een kwestie is dat niet, in de zin dat je geen residu in of op de knol terugvindt. Aankopers van retailbedrijven vinden aardappelen sowieso een low risk-product. Chloorprofam tegen kieming is wel een punt. In Europa staat die CIPC om diverse redenen steeds meer onder druk. Via het onderzoeksproject Reskia zoeken we naar natuurlijke of residuarme alternatieven. De voorlopige resultaten blijken hoopvol.”Aan het eind van het gesprek komt de precisielandbouw opnieuw op tafel, waaronder ook Watch IT Grow moet worden gerangschikt. Romain Cools windt zich op over het gebrek aan leiding in een fenomeen dat in zijn ogen enorm kan inspelen op vergroting van de duurzaamheid van de aardappelteelt, financieel en qua milieu. “Het Europees Gemeenschappelijk landbouwbeleid moet dáárover gaan. De focus op duurzaamheid via slimme technologie is naar de toekomst toe beter dan te blijven discussiëren over basispremies met correctiemechanismen, ook voor ons milieu.”